Tẩy Tuỷ Kinh: văn bản có thật hay chỉ là truyền thuyết võ hiệp

Tẩy Tuỷ Kinh theo truyền thuyết là một trong hai quyển Đạt Ma để lại ở Thiếu Lâm, nhưng chính bài tựa Dịch Cân Kinh kể chuyện ấy lại nói nó đã theo Huệ Khả đi mất. Bản lưu hành hôm nay là bài kệ năm chữ pha thuật ngữ nội đan, chỉ thấy trong sách in muộn, không có bằng chứng từ thời Đạt Ma.

Bài Dịch Cân Kinh đã truy bốn lớp của truyền thuyết Đạt Ma và chỗ lộ niên đại về Cầu Nhiêm Khách. Bài này đi tiếp ở phần riêng của Tẩy Tuỷ Kinh: cái tên đến từ đâu, bài tựa còn sai ở những chỗ nào nữa, và đọc văn bản hiện có thì thấy gì.

Cái tên sinh ra từ một ẩn dụ Thiền

Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, bộ sử Thiền tông hoàn thành năm 1004, kể cảnh Đạt Ma sắp về Tây, gọi các đệ tử nói chỗ mình hiểu. Nghe từng người xong, ông nói người này được da của ta, người kia được thịt, người nọ được xương. Đến Huệ Khả, người chỉ lễ ba lạy rồi đứng yên, ông nói: "Ngươi được tuỷ của ta".

Đó là ẩn dụ về độ sâu của sự hiểu đạo: da ở ngoài cùng, tuỷ ở trong cùng. Huệ Khả được tuỷ nghĩa là thấu đến chỗ sâu nhất, nên được truyền y bát làm Tổ thứ hai.

Bài tựa đề tên Lý Tĩnh của Dịch Cân Kinh lấy lại đúng câu chuyện ấy, rồi lật nghĩa: người đời sau hiểu bừa là nông sâu khi vào đạo, "không biết là có chỉ thật". Theo bài tựa, Đạt Ma để lại hai kinh: Tẩy Tuỷ Kinh để rửa sạch ngũ tạng lục phủ, tứ chi trăm xương; Dịch Cân Kinh để đổi gân. "Tuỷ" từ ẩn dụ thành tuỷ thật, và Tẩy Tuỷ Kinh ra đời từ đó.

Đây là chìa khoá để hiểu cả văn bản: tên sách là một cách đọc nghĩa đen một ẩn dụ Thiền.

Bài tựa Lý Tĩnh kể gì về Tẩy Tuỷ Kinh

Tóm theo bản lưu hành:

1. Đạt Ma ngồi quay mặt vào vách ở Thiếu Lâm chín năm, mất, để lại một hộp sắt trong vách.
2. Sư Thiếu Lâm mở hộp, được hai bản kinh: Tẩy Tuỷ và Dịch Cân.
3. Tẩy Tuỷ Kinh về tay Huệ Khả, cùng với y bát làm bí truyền, đời sau ít thấy.
4. Dịch Cân Kinh ở lại Thiếu Lâm, viết bằng chữ Thiên Trúc; một nhà sư mang lên Nga Mi, gặp thánh tăng Bát Lạt Mật Đế dịch nghĩa.
5. Kinh truyền qua Từ Hồng Khách, Cầu Nhiêm Khách, đến Lý Tĩnh. Lý Tĩnh tiếc mình "chưa được cái bí của Tẩy Tuỷ".
6. Ký năm Trinh Quán thứ hai (628).

Điểm ba và năm là chỗ người đọc vội hay bỏ qua: ngay trong truyền thuyết gốc, Tẩy Tuỷ Kinh đã là sách thất truyền. Ai đưa ra một bản Tẩy Tuỷ Kinh về sau đều phải giải thích nó từ đâu ra.

Ba chỗ sai niên đại nữa trong bài tựa

Bài Dịch Cân Kinh của chuyên mục đã chỉ chỗ lộ rõ nhất: Cầu Nhiêm Khách là nhân vật truyện truyền kỳ, không có trong sử. Đọc kỹ bài tựa còn thấy ba chỗ khác, kiểm được bằng niên biểu:

Một bài tựa thật năm 628 khó mắc cả ba lỗi. Người soạn có vẻ đã ghép những cái tên nổi tiếng trong truyền thống Phật giáo và truyện kể mà không đối chiếu niên biểu. Đó là đặc điểm thường gặp ở các văn bản mượn danh.

Đường Hào và niên đại của bộ đôi Dịch Cân – Tẩy Tuỷ

Nhà nghiên cứu võ thuật Đường Hào, trong các khảo cứu thập niên 1930 – 1940 về Thiếu Lâm và sách võ, chỉ ra những chỗ vô lý của hai bài tựa và đi đến kết luận được phần đông người nghiên cứu sau này chấp nhận: Dịch Cân Kinh là sách soạn cuối đời Minh, nhiều khả năng bởi một đạo sĩ. Có tài liệu nêu lời bạt ký tên Tử Ngưng đạo nhân năm Thiên Khải thứ tư (1624) như dấu vết của người soạn.

Nếu Dịch Cân Kinh đã là sách thế kỷ mười bảy, thì Tẩy Tuỷ Kinh, thứ mà chính bài tựa của Dịch Cân Kinh bảo là đã thất truyền, không thể là sách cổ hơn. Các bản Tẩy Tuỷ Kinh mà chúng tôi đối chiếu được đều nằm trong sách in đời Thanh về sau, như bộ Tăng Diễn Dịch Cân Tẩy Tuỷ Nội Công Đồ Thuyết của Chu Thuật Quan: tựa của ông đề năm Quang Tự Ất Mùi (1895), sách được học trò đem in thạch bản năm 1930. Bài tựa của chính Chu Thuật Quan cũng kể một câu chuyện "được truyền": năm 1893 gặp một vị sư từ Thiếu Lâm ở chùa Thông Tuệ, Tư Dương, được trao sách. Lớp truyền thuyết tiếp tục được bồi thêm ngay ở thế kỷ mười chín.

Đọc văn bản Tẩy Tuỷ Kinh hiện có

Bản lưu hành gồm phần Tổng nghĩa và sáu thiên: Vô Thuỷ Chung Khí, Tứ Đại Giả Hợp, Phàm Thánh Đồng Quy, Vật Ngã Nhất Trí, Hành Trụ Toạ Ngoạ, Tẩy Tuỷ Hoàn Nguyên. Toàn bộ viết theo thể kệ năm chữ. Ba chi tiết cho biết khá nhiều về nguồn gốc:

1. Mở đầu như kinh Phật: "Như thị ngã văn thời, Phật cáo Tu Bồ Đề", tức "Tôi nghe như vầy, Phật bảo Tu Bồ Đề", mượn khung của kinh Kim Cang. Một văn bản tự nhận là do Đạt Ma để lại mà mở bằng lời "Phật bảo" là điều khó giải thích nếu nó thật là ghi chép của Đạt Ma.
2. Câu thứ ba đã nhắc Dịch Cân: "Dịch Cân công dĩ cánh, phương khả sự ư thử", tập xong công phu Dịch Cân mới tập phần này. Văn bản được viết khi Dịch Cân Kinh đã có và để đi kèm với nó.
3. Thuật ngữ nội đan Đạo giáo: phần Tổng nghĩa dặn giờ Tý, Ngọ giữ công tĩnh, giờ Mão, Dậu "mộc dục". "Mộc dục Mão Dậu" là khái niệm hoả hầu trong luyện đan, tức những thời điểm tạm ngừng lửa. Một văn bản Phật giáo từ Ấn Độ không có lý do dùng lịch luyện đan Đạo giáo.

Còn nội dung? Trái với hình ảnh võ hiệp, phần lớn bài kệ nói chuyện tĩnh toạ ban đêm, vô thường, tiết chế ăn uống, khiêm hoà, kiên nhẫn: ban ngày lo việc cơm áo, đêm khuya khi mọi người ngủ thì ngồi tĩnh; ăn no không nên; phải từ từ, ba năm, chín năm. Không có bài tập "luyện tuỷ" theo nghĩa thân thể nào cả. Đọc như một bài thơ khuyên tu tập thì nó có giá trị riêng; đọc như bí kíp đổi cốt tuỷ là đọc sai.

Từ sách mượn danh đến tiểu thuyết và lớp học

Đến đầu thế kỷ hai mươi, truyền thuyết đã thành "kiến thức chung" của giới võ thuật. Vương Hướng Trai, người lập ra Ý Quyền, viết trong bài tựa Ý Quyền Chính Quỹ (1929) rằng Đạt Ma "tham dĩ Tẩy Tuỷ Dịch Cân chi pháp", dùng phép Tẩy Tuỷ, Dịch Cân mà lập ra Tâm Ý quyền (xem trạm trang). Sau đó tiểu thuyết võ hiệp làm phần còn lại: Dịch Cân, Tẩy Tuỷ thành bí kíp tối thượng, luyện xong nội công thâm hậu, cốt tuỷ đổi mới.

Ngày nay vẫn có những lớp học, video bán "Tẩy Tuỷ Kinh chân truyền" kèm lời hứa trẻ lại, chữa bệnh. Biết lịch sử văn bản giúp người đọc nhận ra: thứ đang được bán là một sản phẩm mới mang một cái tên cũ. Cách nhận ra chiêu quảng cáo ở bài khí công chữa bách bệnh.

Sách cổ nói gì

Ngươi được tuỷ của ta. — Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, truyện Bồ Đề Đạt Ma (lời nói với Huệ Khả)

Bình: bốn chữ là gốc của cả cái tên Tẩy Tuỷ. Trong văn mạch Thiền tông, đây là lời ấn chứng sự hiểu đạo, không phải lời dạy luyện thân.

Tập Tẩy Tuỷ Kinh về tay Huệ Khả, cùng y bát làm bí truyền, đời sau hiếm thấy. — Dịch Cân Kinh, bài tựa đề tên Lý Tĩnh

Bình: câu này là lời tự thú vô tình của truyền thuyết: Tẩy Tuỷ Kinh đã "mất" ngay từ khi câu chuyện được kể. Mọi bản xuất hiện về sau đều phải dựa vào một lời "được truyền lại" mới, như bài tựa của Chu Thuật Quan.

Tôi nghe như vầy, khi ấy Phật bảo Tu Bồ Đề: công phu Dịch Cân đã xong, mới có thể làm việc này. — Tẩy Tuỷ Kinh, phần Tổng nghĩa (bản lưu hành)

Bình: hai câu đầu mượn giọng kinh Phật, hai câu sau buộc văn bản vào Dịch Cân Kinh. Bốn câu đủ cho thấy đây là sách soạn sau, để đi kèm một sách khác.

Các câu trên đối chiếu theo bản số hoá; các bản in khác nhau đôi chữ.

Đọc cho đúng mức

• Không có bằng chứng Tẩy Tuỷ Kinh có từ thời Đạt Ma. Truyền thuyết gốc tự nói sách đã thất truyền; các bản hiện có chỉ thấy trong sách in muộn.
• Văn bản muộn vẫn có thể có giá trị. Bài kệ khuyên tĩnh toạ, tiết độ, kiên nhẫn; đọc như văn bản tu dưỡng thời Thanh thì không có gì sai.
• Kết luận của Đường Hào là về Dịch Cân Kinh; suy ra niên đại Tẩy Tuỷ Kinh là bước tiếp theo dựa trên chính lời bài tựa. Nếu sau này tìm được bản cổ hơn, kết luận cần xem lại.
• Võ thuật Thiếu Lâm là có thật, có lịch sử riêng; việc gắn nó với Đạt Ma và hai bộ kinh mới là phần truyền thuyết.

Việc nên làm

1. Gặp một lớp dạy "Tẩy Tuỷ Kinh", hỏi văn bản họ dùng là bản nào, in năm nào, và nội dung buổi tập là gì.
2. Đọc bài kệ Tẩy Tuỷ như văn bản tu dưỡng; nếu muốn tập tĩnh toạ, bắt đầu với thiền và tĩnh toạ có hướng dẫn rõ.
3. Không tin lời hứa trẻ lại, đổi cốt tuỷ, chữa bệnh gắn với tên sách.
4. Muốn tập động tác có nguồn gốc rõ hơn, chọn Dịch Cân Kinh bản chuẩn hoá hoặc Bát Đoạn Cẩm, biết rõ đó là bài thể dục.

Nguồn tham khảo

• Cảnh Đức Truyền Đăng Lục (1004), truyện Bồ Đề Đạt Ma.
• Dịch Cân Kinh, bài tựa đề tên Lý Tĩnh (bản lưu hành, đối chiếu bản số hoá).
• Tẩy Tuỷ Kinh, phần Tổng nghĩa và mục lục sáu thiên (bản lưu hành, đối chiếu bản số hoá).
• Chu Thuật Quan, Tăng Diễn Dịch Cân Tẩy Tuỷ Nội Công Đồ Thuyết, các bài tựa năm 1895 và 1930 (đại ý).
• Đường Hào, các khảo cứu về Thiếu Lâm và Dịch Cân Kinh, thập niên 1930–1940 (đại ý kết luận).
• Vương Hướng Trai, Ý Quyền Chính Quỹ (1929), bài tựa.