Dây chữ thập trên la kinh: cách ngắm hướng nhà và đọc độ dưới tuyến đỏ

Thập tự thiên tâm (còn gọi Thiên Tâm Thập Đạo) là hai sợi chỉ đỏ căng chữ thập trên đế la kinh, cắt nhau đúng trên tâm Thiên Trì. Đo nhà thì áp cạnh đế song song mặt tiền; sợi chỉ vuông góc với tường là trục tọa – hướng: đầu nhìn ra ngoài là hướng, đầu quay vào trong là tọa. Đọc chữ nằm dưới sợi ấy ở vòng 24 sơn chính châm.

Hai sợi chỉ, bốn đầu, chỉ đọc một trục

Trên đế vuông, một sợi chỉ căng giữa hai cạnh đối, sợi kia căng giữa hai cạnh còn lại. Khi đã đặt la kinh và cho kim trùng đường chỉ đáy Thiên Trì (các bước ở bài Thiên Trì và kim chỉ nam), hai sợi chỉ thành hai cây thước đi qua tâm mọi tầng.

Đo hướng nhà dùng một trong hai sợi: sợi chạy vuông góc với bức tường mặt tiền. Nó có hai đầu:

• Đầu hướng chĩa ra phía nhà nhìn ra (ra đường, ra sân).
• Đầu tọa chĩa vào lòng nhà, về phía lưng nhà.

Chữ dưới hai đầu luôn là hai sơn đối nhau, cách nhau mười hai sơn. Nếu đầu hướng đọc Bính thì đầu tọa phải đọc Nhâm; nhà gọi là "tọa Nhâm hướng Bính". Đọc cả hai đầu là một phép kiểm nhanh: hai chữ không đối nhau thì đang đọc nhầm tầng hoặc nhầm sợi.

Sợi chỉ thứ hai, chạy song song với tường, không dùng để gọi tên tọa hướng. Nó hữu ích để kiểm: số đọc ở sợi này phải lệch đúng 90 độ so với sợi kia.

Ngắm song song tường: ba cách, từ chắc tới kém chắc

Cách một: áp cạnh đế vào tường. Chắc nhất. Đế vuông làm sẵn một góc vuông với tường, sợi chỉ còn lại tự vuông góc. Tường phải phẳng; tường gồ ghề, có gờ trang trí thì áp vào một cây thước dài đặt dọc tường.

Cách hai: áp vào vật nối dài của tường. Nhà có rào, có cổng lùi vào, không áp được mặt tiền thì căng một sợi dây giữa hai góc nhà, hoặc dùng mạch gạch lát song song tường (bài đo hướng nhà sai ở đâu có mẹo mạch gạch). Áp cạnh đế theo sợi dây hay mạch gạch.

Cách ba: ngắm theo sợi chỉ. Khi không có gì để áp, đứng lùi lại, nhìn dọc theo sợi chỉ như nhìn qua đầu súng, xoay cả đế cho sợi chỉ song song với mép tường hay chĩa thẳng ra cửa. Cách này dễ lệch vài độ nhất. Thầy địa lý dùng cách ngắm cho việc khác hẳn: đứng ở tâm huyệt, ngắm sợi chỉ vào đỉnh một ngọn núi, một chỗ nước ra, rồi đọc.

Dù ngắm cách nào, thứ tự luôn là: chỉnh đế trước (cho sợi chỉ đúng trục cần đo), chỉnh nội bàn sau (cho kim trùng đường chỉ đáy), đọc cuối cùng. Xoay đế sau khi đã chỉnh nội bàn là phải chỉnh lại kim.

Đọc độ dưới tuyến

Sợi chỉ đè lên mọi tầng cùng lúc. Người mới hay đọc nhầm tầng, nhất là trên la kinh có ba vòng 24 sơn.

1. Tìm vòng 24 sơn chính châm (Địa Bàn). Cách nhận: chữ Tý của vòng này nằm ngay giữa trục chính Bắc. Hai vòng kia lệch nửa sơn sang trái và phải (bài ba vòng 24 sơn).
2. Đọc tên sơn dưới đầu hướng, rồi dưới đầu tọa, kiểm hai chữ đối nhau.
3. Đọc vạch độ nếu la kinh có vòng 360 độ. Số này cho biết nhà nằm giữa sơn hay sát mép, so với bảng ở bài bảng độ 24 sơn.
4. Chưa có vòng độ thì ước trong sơn: sợi chỉ nằm giữa ô chữ, lệch một phần ba về bên trái hay bên phải. Ghi "Bính, lệch về phía Ngọ" còn hơn chỉ ghi "Bính".

Mắt luôn đặt thẳng trên sợi chỉ ở đúng tầng đang đọc. Sợi chỉ cao hơn mặt chữ vài li; nhìn xiên là đọc sang ô bên cạnh, nhất là ở các tầng chia mịn.

La kinh Tam Hợp và Tam Nguyên đọc khác nhau ở đâu

Cùng một sợi chỉ, mỗi loại la kinh để người đọc nhìn vào những tầng khác nhau (bài các tầng la kinh có danh sách tầng đầy đủ).

Khẩu quyết của Tam Hợp gói ba vòng vào một câu, đại ý: chính châm để cách long (định hướng mạch), trung châm để tiêu sa (xét núi gò), phùng châm để nạp thuỷ (xét nước). Người đo nhà theo Huyền Không Phi Tinh chỉ cần vòng chính châm; nếu cầm la kinh Tam Hợp, hãy chắc mình đang nhìn đúng vòng ấy.

La kinh tổng hợp có cả ba vòng Tam Hợp lẫn vòng 64 quẻ. Đó là loại dễ đọc nhầm nhất cho người mới, vì sợi chỉ đè qua quá nhiều chữ. Mẹo: lấy bút chì đánh dấu nhẹ vòng chính châm ngay từ đầu.

Kiểm sợi chỉ trước khi tin nó

Sợi chỉ là thước; thước lệch thì đo ở đâu cũng lệch.

• Qua tâm. Nhìn thẳng từ trên xuống, hai sợi phải cắt nhau đúng trên trụ kim.
• Vuông góc. Áp một cạnh đế vào mép bàn thẳng, đọc số; xoay la kinh, áp cạnh kề vào cùng mép bàn, đọc số. Hai số phải chênh đúng 90 độ.
• Căng. Sợi chỉ chùng, giãn theo thời tiết, tuột khỏi rãnh ở mép đế đều làm lệch. Thay chỉ thì căng lại qua đúng rãnh khắc sẵn.

Một la kinh có sợi chỉ lệch 2 độ sẽ đọc lệch 2 độ ở mọi lần đo, và lỗi ấy không ai thấy nếu không làm phép thử vuông góc.

Sách cổ nói gì

Trong sách địa lý hình thế, cụm thiên tâm thập đạo vốn không nói về sợi chỉ. Đại ý, nó chỉ thế bốn núi hay gò ứng ở trước, sau, trái, phải của huyệt, nối lại thành hình chữ thập mà huyệt nằm đúng giao điểm; huyệt có thế ấy được coi là chính giữa, không lệch. — các sách địa lý hình thế (đại ý)

Bình: tên của hai sợi chỉ trên la kinh mượn đúng ý ấy: một chữ thập mà tâm của nó là tâm của mọi phép đo. Người xưa đặt huyệt vào giao điểm của bốn núi; người cầm la kinh đặt kim vào giao điểm của hai sợi chỉ. Cả hai cùng một đòi hỏi: đứng cho đúng tâm thì mọi thứ quanh mới đọc ra được.

Đọc cho đúng mức

• Cách gọi tên chữ thập là quy ước truyền nghề; bài theo cách gọi phổ biến (Thiên Tâm Thập Đạo, thập tự thiên tâm), sách và thầy có thể gọi khác.
• Đầu tọa, đầu hướng phụ thuộc việc lấy mặt nào làm hướng nhà. Nhà có cửa lệch, nhà góc, căn hộ chung cư thì các phái lấy khác nhau; xem bài xác định hướng nhà.
• Đọc đúng tầng không cứu được số đo bị nhiễu. Đứng gần sắt thép thì kim lệch trước khi sợi chỉ kịp làm gì.
• Bảng so Tam Hợp và Tam Nguyên tóm lược cách dùng phổ biến; từng phái, từng thầy còn có cách dùng tầng riêng.

Việc nên làm

1. Đánh dấu vòng 24 sơn chính châm trên la kinh của mình.
2. Làm phép thử vuông góc một lần khi mới mua và sau mỗi lần thay chỉ.
3. Khi đo: chỉnh đế, chỉnh nội bàn, rồi đọc cả đầu hướng lẫn đầu tọa.
4. Ghi tên sơn kèm số độ hoặc "lệch về phía…".

Nguồn tham khảo

• Các sách địa lý hình thế — khái niệm thiên tâm thập đạo quanh huyệt (đại ý).
• Khẩu quyết Tam Hợp về ba vòng chính châm, trung châm, phùng châm (đại ý).
• Kinh nghiệm thao tác la kinh của người hành nghề; phép thử vuông góc của đế và sợi chỉ.