Ứng dụng la bàn điện thoại: hiệu chỉnh, chế độ Bắc thật, và vì sao hai máy ra hai số

Ứng dụng la bàn điện thoại đo hướng bằng con chip từ kế ba trục, nên cần hiệu chỉnh (xoay máy hình số 8) và tránh xa sắt thép. Hai máy đặt cạnh nhau ra hai số thường vì một trong bốn lý do: máy này để Bắc thật, máy kia để Bắc từ; một máy chưa hiệu chỉnh; có ốp nam châm; hoặc hai máy cầm theo hai tư thế khác nhau.

Trong máy không có kim

La kinh có một kim nam châm quay tự do. Điện thoại không có thứ gì quay. Nó có ba bộ phận cùng làm việc:

• Từ kế ba trục: đo từ trường theo ba phương vuông góc của thân máy.
• Gia tốc kế: biết phía nào là "dưới", để tách phần nằm ngang của từ trường ra khỏi phần chúc xuống đất. Ở Việt Nam, từ trường chúc xuống khoảng 32 độ ở Hà Nội, 22 độ ở Đà Nẵng, 10 độ ở TP.HCM (theo mô hình WMM2025); máy phải bỏ phần chúc ấy đi mới ra được hướng.
• Con quay hồi chuyển: làm số hướng mượt khi máy xoay nhanh.

Phần mềm trộn ba nguồn này thành một con số. Vì vậy điện thoại có những kiểu sai mà la kinh không có: máy đang rung, đang đi bộ thì gia tốc kế nhiễu và số hướng chập chờn; máy cầm nghiêng mà gia tốc kế chưa ổn thì phần chúc xuống bị tính lẫn vào hướng.

Hiệu chỉnh hình số 8 sửa cái gì

Con chip từ kế nằm giữa loa, pin, cuộn dây sạc, khung kim loại. Những thứ đó có từ trường riêng đi theo máy. Kỹ thuật cảm biến gọi đó là hai loại nhiễu:

• Nhiễu sắt cứng: một từ trường cố định theo thân máy, như thể có một miếng nam châm nhỏ dán trong vỏ. Nó cộng một lượng không đổi vào mọi số đo.
• Nhiễu sắt mềm: các chi tiết kim loại bẻ cong từ trường Trái Đất đi qua máy, làm máy "nhạy" theo hướng này hơn hướng kia.

Khi bạn xoay máy theo hình số 8, máy được đặt qua đủ mọi tư thế. Nếu không có nhiễu, các số đo từ trường sẽ nằm trên một mặt cầu có tâm ở gốc. Nhiễu sắt cứng đẩy mặt cầu lệch tâm; nhiễu sắt mềm bóp nó thành hình bầu dục. Phần mềm tìm cái tâm lệch và độ bóp ấy rồi trừ đi. Đó là toàn bộ "phép màu" của động tác số 8.

Hệ quả thực tế:

• Gắn hay tháo ốp có nam châm, giá hít, ví từ thì nhiễu sắt cứng đổi, phải hiệu chỉnh lại.
• Máy vừa nằm cạnh loa lớn, nam châm mạnh cũng nên hiệu chỉnh lại.
• Hiệu chỉnh ở chỗ nhiều thép thì máy "học" luôn cả nhiễu của chỗ ấy, mang sang chỗ khác thành sai. Hiệu chỉnh ở chỗ thoáng, ngoài sân, giữa vỉa hè.

Làm trên máy:

• iPhone: ứng dụng La bàn tự nhắc xoay máy khi cần. Phần hiệu chỉnh nằm trong Cài đặt, mục Quyền riêng tư (phần Dịch vụ định vị, Dịch vụ hệ thống), có công tắc "Hiệu chỉnh la bàn"; công tắc này nên để bật. Tên mục có thể đổi đôi chút theo phiên bản.
• Android: cách quen nhất là mở Google Maps, nhìn chấm xanh vị trí của mình. Chùm sáng hình quạt toả ra từ chấm chỉ hướng máy; chùm càng rộng, máy càng kém chắc về hướng. Chạm vào chấm xanh, chọn hiệu chỉnh, rồi xoay máy hình số 8 cho tới khi chùm hẹp lại.

Bắc thật và Bắc từ trên điện thoại

Từ kế chỉ đo được Bắc từ. Muốn có Bắc thật, máy lấy vị trí từ định vị, tra mô hình từ trường để biết độ từ thiên ở đó, rồi cộng vào. Trên Android, lớp dịch vụ dùng cho việc này được tài liệu lập trình mô tả là dựa trên Mô hình Từ trường Thế giới; iPhone làm tương tự.

• iPhone: Cài đặt, mục La bàn, có công tắc "Dùng hướng Bắc thật". Bật thì máy cộng sẵn độ từ thiên. Tắt định vị thì máy không tính được Bắc thật.
• Android: tuỳ ứng dụng. Ứng dụng tử tế ghi rõ "Bắc từ" hay "Bắc thật" trên màn hình hoặc trong phần cài đặt; ứng dụng không ghi gì thì phải tự kiểm.

Ở Việt Nam hai chế độ chênh nhau khoảng 1,7 độ ở Hà Nội, 1,4 độ ở Đà Nẵng, 0,6 độ ở TP.HCM (bài độ từ thiên ở Việt Nam). Nhỏ, nhưng đủ để hai người cùng đo một nhà cãi nhau nếu không biết máy mình đang để chế độ nào. La kinh của thầy luôn là Bắc từ; muốn so với la kinh thì tắt Bắc thật.

Cầm máy thế nào

• Đặt nằm phẳng. Hầu hết ứng dụng tính hướng theo cạnh trên của máy khi máy nằm ngang. Nghiêng nhiều thì sai số tăng.
• Áp cạnh dài vào tường hoặc vào một thước thẳng. Số đọc là hướng của bức tường; cộng hoặc trừ 90 độ ra hướng nhìn ra của nhà. Cách này tránh lỗi "nhắm bằng mắt" lệch vài độ.
• Cẩn thận khi dựng máy đứng. Nhiều ứng dụng đổi trục tính khi máy dựng đứng, ví dụ chế độ nhìn qua camera thì tính theo hướng camera sau. Muốn so số giữa hai máy, cả hai phải cùng tư thế.
• Đứng yên vài giây cho số ổn định rồi mới đọc.

Phép thử hai máy: tự làm, tự đọc kết quả

Hai chiếc điện thoại, chẳng hạn một iPhone và một Android, đặt cạnh nhau mà ra hai số. Phép thử dưới đây giúp tách xem lệch do đâu. Cần một tấm ván hoặc tấm bìa cứng có cạnh thẳng.

Bước 1: thống nhất chế độ. Cả hai máy để Bắc từ (hoặc cùng Bắc thật). Tháo ốp nam châm. Hiệu chỉnh cả hai ở chỗ thoáng.

Bước 2: đặt song song. Đặt hai máy nằm phẳng trên tấm ván, cạnh dài của cả hai áp theo cạnh ván, cách nhau một gang tay (để hai máy không nhiễu lẫn nhau). Ghi số của từng máy.

Bước 3: đổi chỗ. Đổi vị trí trái phải của hai máy, vẫn áp theo cạnh ván. Ghi lại.

Bước 4: xoay cả tấm ván. Xoay tấm ván đi 90 độ, rồi 180 độ, rồi 270 độ; mỗi lần ghi số hai máy.

Đọc kết quả:

• Chênh gần như không đổi ở mọi lần, cỡ bằng độ từ thiên nơi bạn ở: một máy vẫn đang để Bắc thật. Kiểm lại cài đặt.
• Chênh đổi khi đổi chỗ trái phải: chỗ đặt có nhiễu cục bộ, một bên gần vật sắt hơn. Ra chỗ khác thoáng hơn làm lại.
• Chênh đổi theo hướng xoay ván, lúc dương lúc âm: một máy hiệu chỉnh chưa tốt, nhiễu sắt cứng còn sót. Hiệu chỉnh lại máy đó ở chỗ thoáng.
• Chênh nhỏ dưới hai độ ở mọi lần: cả hai máy đáng tin như nhau, lệch còn lại là sai số thường của cảm biến.

Thêm một bước nếu muốn chắc: so cả hai máy với hướng thật lấy từ ảnh vệ tinh của một đoạn đường thẳng, cộng độ từ thiên. Cách làm ở bài đo hướng nhà bằng bản đồ vệ tinh.

Ứng dụng có vẽ sẵn vòng 24 sơn

Nhiều ứng dụng phong thuỷ vẽ cả vòng 24 sơn quanh mặt la bàn. Hai việc nên kiểm trước khi tin:

1. Ranh giới nằm ở đâu. Vòng dùng để gọi tên tọa hướng (Địa Bàn chính châm) có ranh giới ở 7,5; 22,5; 37,5 độ… và chữ Tý nằm giữa chính Bắc. Ứng dụng nào vẽ ranh giới ở các số tròn 0, 15, 30 là đang vẽ vòng lệch nửa sơn (bài ba vòng 24 sơn).
2. Đang dùng Bắc nào. Nhiều ứng dụng không nói. So với số trong ứng dụng la bàn có sẵn của máy, ở cả hai chế độ, là biết.

Sách cổ nói gì

Trong các ghi chép của Thẩm Quát đời Bắc Tống (Mộng Khê Bút Đàm), đại ý: lấy đá nam châm mài mũi kim thì mũi kim thường chỉ Nam, nhưng cũng có kim mài xong lại chỉ Bắc; ông đoán tính của đá mỗi viên một khác, và thừa nhận chưa tìm được lý do vì sao đá nam châm chỉ Nam. — Thẩm Quát, Mộng Khê Bút Đàm (đại ý)

Bình: hai cây kim mài cùng một cách mà chỉ hai đầu khác nhau, đó là "hai máy ra hai số" của đời Tống. Thẩm Quát không vội kết luận kim nào đúng; ông ghi lại, đoán nguyên nhân ở vật liệu, và nói thẳng chỗ mình chưa hiểu. Với hai chiếc điện thoại hôm nay, nguyên nhân đã biết rõ hơn nhiều, nhưng thái độ ấy vẫn đáng giữ: thấy lệch thì thử cho ra nguyên nhân, đừng chọn số mình thích.

Đọc cho đúng mức

• Không có con số "điện thoại sai mấy độ" chung cho mọi máy. Chất lượng cảm biến khác nhau theo đời máy, và chỗ đứng quyết định nhiều hơn chiếc máy.
• Phép thử hai máy cho biết lệch do đâu, không cho biết số nào là thật. Muốn biết hướng thật phải có mốc ngoài: ảnh vệ tinh, đường thẳng đã biết hướng.
• Tên mục cài đặt có thể đổi theo phiên bản hệ điều hành. Bài mô tả theo các bản phổ biến gần đây.
• Điện thoại đủ tốt để biết tọa sơn khi nhà không sát ranh giới; với tầng 64 quẻ hay phân kim thì nên dùng la kinh tốt và đo nhiều lần.

Việc nên làm

1. Tháo ốp nam châm, ra chỗ thoáng, hiệu chỉnh hình số 8.
2. Chọn một chế độ và ghi lại: để Bắc từ nếu muốn so với la kinh.
3. Đặt máy nằm phẳng, áp cạnh dài vào tường hoặc thước, đợi số ổn định.
4. Có hai máy trong nhà thì làm phép thử hai máy một lần, biết máy nào tin được hơn.
5. Đọc thêm bài đo hướng nhà sai ở đâu để chọn chỗ đứng.

🧲La bàn số đo hướng nhà
Cầm điện thoại đứng nhìn ra cửa: máy đọc số độ, ra 24 sơn, trạch, hợp mệnh, phi tinh năm ở hướng nhà.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Thẩm Quát — Mộng Khê Bút Đàm, ghi chép về kim mài đá nam châm chỉ Nam, chỉ Bắc (đại ý).
• Mô hình Từ trường Thế giới WMM2025 (NOAA NCEI và BGS) — độ từ thiên và góc từ khuynh ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM cho cuối năm 2026.
• Tài liệu kỹ thuật về từ kế ba trục, hiệu chỉnh nhiễu sắt cứng và sắt mềm; tài liệu lập trình của Android về lớp tính từ trường theo Mô hình Từ trường Thế giới.