Chọn ô mộ ở nghĩa trang công viên: lấy hướng, vị trí thế nào

Ở nghĩa trang công viên, hướng mộ và kích thước ô thường đã cố định theo dãy, nên đừng tốn công tính hướng cho từng ô. Phần còn chọn được là: khu nào (cao ráo, thoát nước, thế đồi), dãy nào trong số các dãy có hướng khác nhau, vị trí trong dãy, ô đơn hay đôi, ngày giờ an táng, phần xây trong giới hạn cho phép, và những điều khoản trong hợp đồng.

Nghĩa trang công viên khác nghĩa địa làng ở đâu

Nghĩa địa làng mọc lên theo thời gian: mộ đặt ở gò nào còn trống, hướng theo thầy từng nhà, cao thấp không đều. Nghĩa trang công viên thì ngược lại — được quy hoạch từ đầu thành từng khu, từng lô, từng dãy; mặt bằng san lấp, đường đi, cây xanh, hồ nước làm theo thiết kế.

Hệ quả cho gia đình:

• Hướng mộ trong một dãy là đồng loạt. Muốn xoay một ô lệch khỏi dãy thường không được phép.
• Kích thước ô đã chuẩn hóa: ô đơn, ô đôi, ô gia tộc mỗi loại một khuôn.
• Mẫu mộ ở nhiều nơi phải theo thiết kế chung, hoặc chọn trong vài mẫu cho sẵn.
• Quan hệ pháp lý là hợp đồng sử dụng, kèm phí chăm sóc định kỳ.

Nghị định 23/2016/NĐ-CP về nghĩa trang giới hạn diện tích mỗi mộ — không quá 5 m² với mộ hung táng và mộ chôn một lần, không quá 3 m² với mộ cát táng — nên các ô chuẩn đều nằm trong khung ấy.

Những thứ đã cố định: đừng tốn tiền tính lại

Điều đáng nói thẳng với các gia đình: có những thứ ở nghĩa trang công viên không còn đổi được, và trả tiền cho người "tính" chúng là trả tiền vô ích.

Một lời khuyên "phải xoay mộ chín độ cho hợp tuổi" ở một nghĩa trang không cho xoay thì chỉ gây thêm băn khoăn.

Những thứ còn chọn được

Đọc thế đất một khu nghĩa trang công viên

Phần lớn nghĩa trang công viên ở Việt Nam đặt trên vùng đồi thấp ven đô, có hồ nước cảnh quan. Đây là địa hình hợp để đọc theo mô hình tứ linh của Táng Thư.

Cách làm đơn giản: đứng tại ô, quay mặt về phía chân mộ, nhìn bốn phía.

• Sau lưng (Huyền Vũ): có sườn đồi cao hơn, thoải dần xuống là tốt. Sau lưng là vực, là mái dốc đứng hoặc đường xe chạy thì kém.
• Hai bên (Long, Hổ): có dãy mộ, hàng cây hoặc gò thấp ôm nhẹ. Một bên trống trải gió lùa, một bên sát tường cao thì kém cân.
• Phía trước (Chu Tước, minh đường): khoảng trống thoáng, thấp hơn, xa xa có hồ hoặc đồi thấp. Hồ cảnh quan của nghĩa trang thường được thiết kế đúng ở vị trí này.

Không nên chọn ô ngay đỉnh đồi trơ gió, cũng không nên chọn ô dưới đáy thung, chỗ nước mưa của cả sườn dồn về. Ô ở lưng chừng sườn, có che chắn, nhìn ra khoảng thoáng thường là lựa chọn cân bằng. Các khái niệm này giảng kỹ ở bài Tứ linh và Minh đường.

Đất san lấp là điểm riêng của nghĩa trang công viên. Nhiều khu được đắp nền để tạo mặt bằng; đất đắp mới chưa ổn định có thể lún không đều trong vài năm đầu. Hỏi ban quản lý khu nào là nền tự nhiên, khu nào đắp và đắp từ bao giờ.

Vị trí trong dãy: đầu dãy hay giữa dãy

Không có quy tắc phong thủy cổ nào bàn chuyện này, nhưng các gia đình hay cân nhắc vài điều thực tế:

Với gia đình có người lớn tuổi hay đến thăm, ô gần lối đi thường thuận hơn. Với gia đình muốn sự kín đáo, ô giữa dãy hợp hơn.

Mộ đôi vợ chồng và chuyện bên trái, bên phải

Khi mua ô đôi cho vợ chồng, câu hỏi hay gặp là ai nằm bên nào. Tục phổ biến là "nam tả, nữ hữu" — chồng bên trái, vợ bên phải. Nhưng trái phải tính theo người nằm (nhìn từ đầu về chân) hay theo người đứng viếng (nhìn từ chân lên đầu) thì mỗi nơi một cách, nên có nhà làm ngược nhà bên cạnh.

Không có cách nào là duy nhất đúng. Gia đình nên theo tục của dòng họ, và ghi rõ trên bia để đời sau không nhầm.

Mua trước khi cần: chuyện "sinh phần"

Người Việt xưa có tục làm sinh phần — chọn đất, có khi xây sẵn mộ khi người ấy còn sống, thường cho các cụ cao tuổi. Đây không phải điều kiêng kỵ; với nhiều cụ, có sẵn chỗ yên nghỉ là một sự an lòng.

Ở nghĩa trang công viên, mua ô trước có mấy lợi thế: chọn được khu và vị trí trong lúc bình tĩnh, có thời gian đi xem nhiều nơi, đọc kỹ hợp đồng, và có thể chọn ô đôi cho cả hai vợ chồng. Khi việc tang đến bất ngờ, gia đình thường phải nhận ô còn trống trong vài ngày, không kịp cân nhắc.

Hợp đồng: phần "yên lâu dài" của thời nay

Trình Di đời Tống lo năm điều để mộ được yên lâu dài: không thành đường, không thành thành quách, không thành mương ao, không bị kẻ quyền thế chiếm, không bị cày bừa tới. Ở nghĩa trang công viên, phần lớn những lo ấy được giải quyết bằng quy hoạch. Điều còn lại cần lo là hợp đồng.

Những điểm nên đọc kỹ:

• Thời hạn sử dụng ô mộ và điều gì xảy ra khi hết hạn.
• Phí chăm sóc hằng năm, cách điều chỉnh, và hậu quả nếu không đóng.
• Quyền chuyển nhượng, thừa kế ô mộ trong gia đình.
• Quy định xây dựng: mẫu mộ, chiều cao, vật liệu, cây trồng.
• Cải táng, di dời: có được bốc mộ chuyển đi không, thủ tục ra sao.
• Pháp lý dự án: nghĩa trang có quy hoạch được phê duyệt, giấy phép đầy đủ không.

Một ô mộ ở khu đẹp mà hợp đồng mập mờ thì chưa thể gọi là "yên".

Sách cổ nói gì

Huyền Vũ cúi đầu, Chu Tước bay múa, Thanh Long uốn lượn, Bạch Hổ cúi phục hiền hòa. — Táng Thư, đoạn tứ linh

Bình: bốn hình ảnh này dùng tốt khi đứng giữa một khu nghĩa trang công viên trên đồi: phía sau cao mà thoải, phía trước mở và có nước, bên trái dài mềm, bên phải thấp hiền. Không cần la kinh vẫn đọc được.

Chỉ có năm điều lo không thể không thận trọng: ngày sau chỗ ấy không thành đường đi, không thành thành quách, không thành mương ao, không bị kẻ quyền thế chiếm, không bị cày bừa tới. — Trình Di, Táng thuyết

Bình: nghĩa trang quy hoạch có pháp lý rõ là câu trả lời thời nay cho năm điều lo ấy. Chọn nghĩa trang có giấy tờ đầy đủ chính là làm đúng lời Trình Di.

Đọc cho đúng mức

Thứ nhất, phong thủy cổ được viết cho đất tự nhiên, không cho nghĩa trang quy hoạch. Áp dụng vào đây là phép suy rộng: phần đọc địa hình dùng tốt, phần tính hướng chi li cho từng ô thì ít ý nghĩa khi hướng đã cố định.

Thứ hai, các yếu tố thực tế — nền khô, thoát nước, pháp lý, đường đi thăm viếng — quan trọng hơn mọi con số. Chúng quyết định ngôi mộ có yên lâu dài hay không.

Thứ ba, tục lệ trái phải, đầu dãy giữa dãy mỗi nhà một khác. Theo tục dòng họ là đúng mực.

Thứ tư, nên dè chừng những lời khuyên đòi trả thêm nhiều tiền để "chỉnh" hướng hay vị trí ở nơi quy định không cho phép.

Việc nên làm

• Đi xem ít nhất hai, ba khu; một lần vào ngày nắng, một lần sau mưa.
• Đứng tại ô, nhìn bốn phía như mục đọc thế đất; hỏi khu nào nền tự nhiên, khu nào đất đắp.
• Nếu có nhiều dãy hướng khác nhau, đo hướng và chọn theo cách gia đình tin.
• Đọc kỹ hợp đồng, giữ bản gốc ở nơi con cháu tìm được.
• Cân nhắc mua ô đôi hoặc ô gia tộc từ đầu nếu gia đình muốn ở gần nhau.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác — đoạn tứ linh; bản san định của Ngô Trừng đời Nguyên.
• Trình Di — Táng thuyết (đời Tống), đoạn "năm điều lo".
• Nghị định 23/2016/NĐ-CP của Chính phủ về xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng.