Mười lỗi người mới học Lục Hào hay mắc: chọn sai dụng thần, quên nguyệt kiến, đọc hào từ Chu Dịch lẫn vào

Người mới học Lục Hào hay sai ở ba chỗ lớn: đem lời hào Chu Dịch vào đoán (Lục Hào đoán bằng ngũ hành của nạp giáp, không bằng lời hào), chọn dụng thần sau khi đã nhìn quẻ, và lấy tháng âm lịch làm nguyệt kiến thay vì tháng tiết khí. Bài này gom mười lỗi thường gặp, mỗi lỗi một ví dụ đã lập quẻ và một cách sửa.

Vì sao cần một danh sách lỗi

Lục Hào là phép có quy tắc rõ: nạp giáp, Thế Ứng, lục thân, vượng suy theo tháng ngày, sinh khắc giữa các hào. Chính vì nhiều quy tắc, người mới dễ làm đúng từng bước mà sai ở chỗ nối các bước. Các quẻ đoán sai mà người học đem đi hỏi thầy, gom lại, thường rơi vào cùng một nhóm lỗi.

Các lỗi dưới đây xét theo lối của Tăng San Bốc Dịch, sách nhập môn phổ biến nhất của Lục Hào hiện nay. Phái khác có thể coi vài điều là khác biệt cách đọc chứ không phải lỗi; chỗ nào như vậy, bài ghi rõ. Các quẻ ví dụ lập bằng bảng nạp giáp Kinh Phòng, đối chiếu với quẻ Vị Tế trong bài ví dụ đoán Lục Hào để chắc cùng một bảng.

Lỗi 1: đọc hào từ Chu Dịch lẫn vào Lục Hào

Đây là lỗi phổ biến nhất, vì công cụ gieo quẻ nào cũng hiện kèm lời quẻ, lời hào của Chu Dịch.

Ví dụ. Hỏi một khoản tiền có thu về được không, gieo được Thuần Càn, hào 5 động. Người mới đọc ngay lời hào 5: "Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân", rồng bay trên trời, thấy là mừng. Nhưng lập quẻ theo Lục Hào: Càn thuộc cung Càn (Kim), hào 5 là Thân Kim, Huynh Đệ; Thê Tài là Dần Mộc ở hào 2. Huynh Đệ động thì khắc Tài, Kim khắc Mộc. Hào 5 biến ra Mùi Thổ (quẻ biến Hỏa Thiên Đại Hữu), Mùi sinh Thân: Huynh Đệ còn được tiếp sức. Theo lối Lục Hào, đây là quẻ khó cho chuyện thu tiền, gần ngược với cảm giác lời hào cho.

Cách sửa. Khi đoán Lục Hào, che phần lời quẻ, lời hào đi. Lục Hào chỉ dùng tên quẻ để biết quẻ thuộc cung nào, còn lại đoán bằng can chi, ngũ hành, tháng ngày. Lời hào Chu Dịch thuộc về lối đọc nghĩa lý, hoặc về Mai Hoa Dịch Số; trộn hai hệ trong một quẻ là tự cho mình hai câu trả lời để chọn câu mình thích.

Lỗi 2: chọn dụng thần sau khi đã nhìn quẻ

Ví dụ. Hỏi "công việc mới có ổn không". Gieo xong thấy Quan Quỷ suy, người hỏi chuyển sang lấy Thê Tài ("thật ra mình quan tâm tiền lương") vì Tài đang vượng. Hai dụng thần cho hai kết luận, và người hỏi chọn cái dễ nghe.

Cách sửa. Viết câu hỏi một dòng, ghi dụng thần ra giấy trước khi gieo, như bước 0 trong bài ví dụ đoán Lục Hào. Câu hỏi có hai ý (việc và lương) thì tách thành hai câu, hoặc ghi rõ ý nào chính. Quy tắc chọn dụng thần theo việc có ở bài chọn dụng thần.

Lỗi 3: lấy Quan Quỷ làm dụng thần cho mọi chuyện bệnh

Ví dụ. Hỏi bệnh của mẹ, người mới lấy ngay Quan Quỷ ("Quỷ là bệnh") làm dụng thần, rồi thấy Quan Quỷ vượng thì đoán "mẹ khoẻ".

Cách sửa. Hỏi bệnh thì dụng thần là người bệnh: mẹ là Phụ Mẫu, con là Tử Tôn, vợ là Thê Tài, anh em là Huynh Đệ, chính mình là Thế. Quan Quỷ là bệnh, tức thứ khắc người bệnh. Quan Quỷ vượng là bệnh mạnh, không phải người khoẻ. Lỗi này đảo ngược hẳn kết luận, nên là lỗi nặng. (Và dù quẻ nói gì, người bệnh cần được khám chữa ở cơ sở y tế; quẻ không thay được chẩn đoán.)

Lỗi 4: lấy tháng âm lịch làm nguyệt kiến

Ví dụ. Gieo quẻ ngày thứ Sáu 5/2/2027, tức hai mươi chín tháng Chạp năm Bính Ngọ, ngày Ất Mão, một ngày trước Tết Đinh Mùi. Theo lịch âm, tháng còn là tháng Chạp, Sửu. Nhưng Lập xuân đã vào từ 4/2/2027 (tính bằng bộ máy âm lịch của site), nên theo tiết khí, tháng đã là Dần.

Giả sử dụng thần là Dần Mộc. Lấy tháng Sửu (Thổ) thì Mộc tù, yếu; lấy tháng Dần thì Dần trị nguyệt, mạnh nhất. Cùng một quẻ, hai kết luận ngược nhau.

Cách sửa. Nguyệt kiến trong Lục Hào là tháng tiết: tháng Dần bắt đầu từ Lập xuân, tháng Mão từ Kinh trập, và cứ thế. Năm 2027 các ranh giới rơi vào khoảng mùng 4 đến mùng 8 mỗi tháng dương lịch. Mấy ngày quanh Tết, quanh rằm tháng Giêng là lúc tháng âm và tháng tiết hay lệch nhau nhất. Bài nguyệt kiến, nhật thần giải kỹ.

Lỗi 5: chỉ xem tháng, quên ngày

Ví dụ. Dụng thần hưu tù theo tháng, người mới kết luận "yếu, việc không thành" mà không nhìn nhật thần. Cũng ngày Ất Mão ở trên: nếu dụng thần là Ngọ Hỏa giữa tháng Sửu (Hỏa hưu), thì ngày Mão là Mộc sinh Hỏa. Hào suy theo tháng mà được ngày sinh thì vẫn có gốc.

Cách sửa. Tăng San Bốc Dịch coi nguyệt kiến là "đề cương" của cả quẻ, còn nhật thần là thứ quyết định ngay trước mắt, có thể cứu hào suy, làm hại hào vượng (đại ý). Luôn ghi cả hai cột tháng và ngày vào bảng quẻ, rồi mới phán vượng suy.

Lỗi 6: tính lục thân theo quái trên hay quái dưới

Ví dụ. Gieo được Địa Sơn Khiêm. Người mới thấy quái trên là Khôn (Thổ), bèn lấy Thổ làm "ta" để tính lục thân. Nhưng theo bát cung, Khiêm là quẻ ngũ thế của cung Đoài, hành Kim. Lập lại cho đúng:

Tính nhầm là sai cả sáu hào: hỏi tiền mà tưởng Thế trì Tài, trong khi thật ra Thế trì Tử Tôn.

Cách sửa. Lục thân luôn tính theo hành của cung mà quẻ thuộc về, không theo quái trên hay quái dưới. Quẻ biến cũng vẫn tính lục thân theo cung của quẻ chủ. Thuộc bảng bát cung là việc phải làm trước khi đoán quẻ đầu tiên.

Lỗi 7: đặt Thế Ứng sai ở quẻ du hồn, quy hồn

Ví dụ. Quẻ Khiêm ở trên có Thế ở hào 5, vì là quẻ thứ sáu trong cung (ngũ thế). Người mới quen "quẻ thế thứ mấy thì Thế ở hào ấy" nên làm đúng tới đây, nhưng đến hai quẻ cuối cung thì vấp: quẻ du hồn (thứ bảy) Thế ở hào 4, quẻ quy hồn (thứ tám) Thế ở hào 3. Ví dụ Hỏa Thiên Đại Hữu là quẻ quy hồn của cung Càn, Thế ở hào 3, Ứng ở hào 6; đặt Thế lên hào 6 như quẻ thuần là sai.

Cách sửa. Thuộc thứ tự tám quẻ mỗi cung: thuần (Thế 6), nhất thế đến ngũ thế (Thế 1 đến 5), du hồn (Thế 4), quy hồn (Thế 3). Ứng luôn cách Thế ba hào. Bài Thế và Ứng có bảng.

Lỗi 8: thấy hào động là mừng, quên xem nó biến ra gì

Ví dụ. Hỏi xin việc, dụng thần là Quan Quỷ. Gieo được Thuần Khôn, hào 3 động. Hào 3 của Khôn là Mão Mộc, Quan Quỷ (cung Khôn, Thổ). Người mới thấy "Quan Quỷ động" là mừng: việc đang đến. Nhưng hào 3 biến, quẻ thành Địa Sơn Khiêm, biến hào là Thân Kim. Kim khắc Mộc: hào động bị chính biến hào của nó khắc lại, sách gọi là hồi đầu khắc. Lối đọc thường gặp: việc vừa nhen lên đã bị chặn.

Cách sửa. Mỗi hào động phải xét đủ bốn trường hợp với biến hào của nó: hoá sinh, hoá khắc (hồi đầu khắc), hoá tiến, hoá thoái, cộng thêm hoá không, hoá phá. Bài hoá tiến, hoá thoái, hồi đầu khắc có bảng đủ.

Lỗi 9: coi tuần không là mất hẳn

Ví dụ. Ngày Ất Mão thuộc tuần Giáp Dần, tuần không là Tý, Sửu. Gieo Thuần Càn ngày ấy, hào 1 là Tý Thủy, Tử Tôn, rơi vào tuần không. Người mới gạch luôn: "Tử Tôn không, việc hỏng". Nhưng Tý trong tháng Dần là hưu, không phải tử; nếu Tý lại động hay được ngày sinh, nhiều sách coi đó là "không" tạm thời, ra khỏi tuần (xuất không) hoặc gặp ngày Tý (điền thực) là dùng được.

Cách sửa. Phân biệt hai mức mà Tăng San Bốc Dịch nhấn mạnh: hào vượng mà gặp không thì chỉ là chưa đến lúc; hào suy mà gặp không, lại bị khắc, bị phá mới là không thật (đại ý). Ghi tuần không vào bảng, rồi xét kèm vượng suy, đừng xét riêng. Xem tuần không, nguyệt phá.

Lỗi 10: gieo lại cho đến khi ra quẻ mình muốn

Ví dụ. Quẻ đầu xấu, người hỏi gieo lại "cho chắc", rồi lần ba, lần bốn, đến khi có một quẻ có vẻ tốt thì dừng.

Cách sửa. Đây là lỗi duy nhất trong danh sách mà chính Chu Dịch đã viết ra, ở lời quẻ Mông: "sơ phệ cáo, tái tam độc, độc tắc bất cáo", bói lần đầu thì bảo, hỏi lại hai ba lần là nhờn, nhờn thì không bảo nữa (nguyên văn ở mục "Sách cổ nói gì"). Về mặt lập luận, gieo đến khi vừa ý thì quẻ cuối cùng chỉ phản ánh mong muốn của người gieo. Một việc một quẻ; muốn hỏi lại, đợi việc đổi khác hẳn. Bài có nên gieo lại quẻ bàn thêm.

Mấy lỗi nhỏ đáng nhắc thêm

• Dụng thần hiện hai lần mà chọn tuỳ ý. Thuần Càn có Phụ Mẫu ở hào 6 (Tuất, trì Thế) và hào 3 (Thìn, trì Ứng). Tăng San Bốc Dịch đưa thứ tự ưu tiên: hào động trước hào tĩnh, hào không bị không, bị phá trước, hào trì Thế, trì Ứng tuỳ việc (đại ý). Chọn theo quy tắc, không chọn theo kết quả mong muốn.
• Lấy hào phục khi dụng thần đã hiện. Phục thần chỉ dùng khi dụng thần không có trong sáu hào; quẻ Vị Tế thiếu Quan Quỷ nên mới tìm Hợi Thủy phục dưới hào 3.
• Đọc lục thú làm kết luận chính. Bạch Hổ không tự nó là tang, Huyền Vũ không tự nó là mất của. Lục thú là lớp tô màu sau cùng; xem lục thú.
• Đoán ứng kỳ đến từng ngày cho việc kéo dài nhiều tháng. Ứng kỳ theo ngày chỉ có nghĩa với việc ngắn; việc dài thì ghi một mốc rồi đối chiếu, đừng hứa ngày.

Bảng tự kiểm trước khi đoán

Sách cổ nói gì

Không phải ta tìm trẻ ngây thơ, mà trẻ ngây thơ tìm ta. Bói lần đầu thì bảo; hỏi lại hai lần, ba lần là nhờn, nhờn thì không bảo. — Chu Dịch, quẻ Mông, lời quẻ

Bình: câu này nằm ở quẻ nói về sự học, không phải quẻ nói về bói. Người xưa đặt chuyện "hỏi đi hỏi lại" vào cùng chỗ với chuyện học trò và thầy: hỏi mà không tin câu trả lời thì không học được. Áp vào Lục Hào, đó là lời nhắc tôn trọng quẻ đầu tiên, dù nó không vừa ý.

Tăng San Bốc Dịch, chương Dụng thần, đại ý: đoán quẻ trước hết phải biết dụng thần, dụng thần chọn sai thì mọi lời đoán sau đều sai. Chương Nguyệt tướng, đại ý: nguyệt kiến là chủ của ba mươi ngày, xét vượng suy phải lấy nó làm đầu. Chúng tôi dẫn đại ý vì không đối chiếu được nguyên văn từng câu.

Đọc cho đúng mức

"Lỗi" trong bài là lỗi so với quy tắc của chính Lục Hào, theo lối Tăng San Bốc Dịch; tránh hết mười lỗi không làm cho quẻ đúng hơn với thực tế. Lục Hào dựa trên giả định thời điểm gieo phản ánh việc được hỏi, và giả định ấy chưa được kiểm chứng. Giá trị thực của việc tránh lỗi là nhất quán: cùng một quẻ, hai người đọc theo cùng quy tắc sẽ ra cùng một lập luận, so được với nhau, ghi được vào sổ để đối chiếu về sau. Các phái khác (dùng thêm lời quẻ làm bối cảnh, đọc nặng lục thú, dùng tháng âm) có lý lẽ riêng; điều quan trọng là ghi rõ mình theo lối nào. Những việc hệ trọng về sức khoẻ, tiền bạc, pháp lý cần thông tin thật và người có chuyên môn, không cần quẻ.

Việc nên làm

• Học thuộc bảng nạp giáp và bát cung trước khi đoán quẻ đầu tiên.
• Mỗi quẻ lập đủ bảng: cung, Thế Ứng, can chi, lục thân, cột tháng tiết, cột ngày, tuần không.
• Ghi dụng thần ra giấy trước khi gieo; một việc một quẻ.
• Che lời quẻ, lời hào Chu Dịch khi đoán theo Lục Hào.
• Giữ một sổ quẻ: ghi lời đoán và mốc đối chiếu, sau đó ghi kết quả thật, kể cả khi sai.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Tăng San Bốc Dịch — Dã Hạc lão nhân, Lý Văn Huy tăng san: Dụng thần, Nguyệt tướng, Tuần không, Phục thần, Hồi đầu khắc (đại ý)
• Chu Dịch — quẻ Mông, lời quẻ (nguyên văn)
• Kinh Phòng — phép nạp giáp và bát cung, qua các sách Lục Hào đời sau (đại ý)
• Can chi ngày 5/2/2027, tiết Lập xuân 2027 tính bằng bộ máy âm lịch aihuyenhoc.com; các quẻ Càn, Khôn, Khiêm, Đại Hữu lập bằng bảng nạp giáp Kinh Phòng