Bát cung quái: 64 quẻ chia tám cung, quẻ du hồn, quy hồn và bảng tra đủ

Bát cung quái là cách Kinh Phòng chia 64 quẻ thành tám cung, mỗi cung tám quẻ. Quẻ thuần đứng đầu cung, năm quẻ tiếp theo biến lần lượt hào 1 đến hào 5, quẻ thứ bảy (du hồn) đổi ngược hào 4, quẻ thứ tám (quy hồn) trả lại ba hào dưới. Cung cho quẻ một hành để tính lục thân, và vị trí trong cung cho biết hào Thế.

Bảng tám cung

Chúng tôi dựng bảng bằng máy theo đúng quy tắc biến hào ở mục dưới rồi kiểm: đủ 64 quẻ, mỗi quẻ xuất hiện đúng một lần, không quẻ nào rơi vào hai cung. Bảng khớp với bảng bát cung trong Tăng San Bốc Dịch.

Tám quẻ trong một cung sinh ra thế nào

Lấy cung Càn làm ví dụ, đánh số hào từ dưới lên:

Quy luật Thế rất gọn: Thế đứng ở hào vừa đổi. Quẻ thuần chưa đổi hào nào nên Thế ở hào 6, hào cao nhất. Du hồn vừa đổi hào 4 nên Thế ở hào 4; quy hồn vừa đổi ba hào dưới, lấy hào trên cùng của nhóm ấy là hào 3.

Vì sao không đổi hào 6

Câu hỏi tự nhiên: đã đổi đến hào 5, sao không đổi tiếp hào 6? Thử bằng máy sẽ thấy ngay. Đổi hào 6 của Sơn Địa Bác được sáu hào âm, tức Thuần Khôn, quẻ đứng đầu một cung khác. Bước ấy sẽ làm hai cung chồng lên nhau, và cung Càn không còn là của riêng nó.

Các sách gọi hào 6 là chỗ "tông miếu", gốc của cung, nên giữ lại; đó là cách nói. Lý do hình học là: giữ hào 6 thì tám cung chia hết 64 quẻ mà không trùng. Thay bước đổi hào 6 bằng hai bước "du hồn" (hồn đi ra) và "quy hồn" (hồn quay về) là cách Kinh Phòng khép vòng cho đủ tám.

Quẻ thuộc cung mà tên quẻ không chứa quẻ đơn của cung

Nhìn bảng sẽ thấy Thủy Thiên Nhu thuộc cung Khôn, dù trong tên chỉ có Thủy và Thiên. Đây không phải ngoại lệ. Đếm cả 64 quẻ:

Tức là 24 quẻ, đúng ba phần tám, thuộc một cung mà không mang quẻ đơn của cung ấy. Muốn biết quẻ thuộc cung nào thì không thể nhìn tên mà đoán; phải tra bảng, hoặc dùng mẹo dưới đây.

Mẹo tự suy cung và Thế khi không có bảng

1. Tìm Thế trước bằng khẩu quyết so ba cặp hào của quẻ trên và quẻ dưới (cách làm ở bài hào Thế, hào Ứng).
2. Suy cung từ Thế:
   • Thế 6: cung là chính quẻ thuần ấy.
   • Thế 1, 2, 3 (không phải quy hồn): cung là quẻ đơn nằm trên.
   • Quy hồn: cung là quẻ đơn nằm dưới.
   • Thế 4, 5 và du hồn: đổi ngược các hào đã biến để về quẻ thuần. Cách nhanh: với Tứ thế, Ngũ thế, lật cả ba hào dưới của quẻ để được quẻ đơn của cung; với du hồn, lật ba hào dưới cũng ra quẻ đơn của cung.

Thử với Thủy Thiên Nhu: so ba cặp, ra Thế 4, kiểu du hồn. Ba hào dưới là Càn (ba hào dương); lật cả ba được Khôn. Vậy Nhu thuộc cung Khôn, hành Thổ, đúng bảng.

Cung dùng để làm gì

Cung quyết định hai thứ trong Lục Hào:

• Hành của cung là mốc để tính lục thân cho cả sáu hào: hào cùng hành với cung là Huynh Đệ, hào cung sinh ra là Tử Tôn… (bài lục thân).
• Quẻ thuần của cung là nơi tìm hào phục khi quẻ thiếu một lục thân: lục thân bị thiếu "ẩn" dưới hào cùng vị trí của quẻ thuần.

Còn tên du hồn, quy hồn thì một số sách dùng thêm để luận: du hồn hay gắn với việc đi lại, lòng chưa định; quy hồn gắn với việc quay về, ở yên. Tăng San Bốc Dịch dùng hai tên này dè dặt, chỉ như một nét phụ.

Sách cổ nói gì

Đại ý, Kinh Phòng xếp mỗi cung từ quẻ thuần, biến từ hào dưới lên đến hào năm thì dừng, rồi lấy quẻ "du hồn" và "quy hồn" để đủ tám; hào vừa biến là hào chủ của quẻ, tức Thế. — Kinh Thị Dịch Truyện (đại ý)

Bình: Kinh Phòng dựng bát cung để nối quẻ với khí hậu, mùa màng và việc triều chính, không phải để bói việc riêng. Lục Hào đời sau mượn nguyên khung ấy làm nền cho cách đoán từng việc.

Đọc cho đúng mức

Bát cung là quy ước của phái Kinh Phòng, không phải thứ tự duy nhất của 64 quẻ: Chu Dịch xếp theo thứ tự Văn Vương, Thiệu Ung có thứ tự Tiên Thiên. Trong Lục Hào, mọi phép tính lục thân, Thế Ứng đều dựa trên bát cung, nên nhớ đúng bảng là việc kỹ thuật bắt buộc; còn việc quẻ thuộc cung nào nói gì về sự việc là phần diễn giải.

Việc nên làm

1. Thuộc quy tắc "Thế ở hào vừa đổi" và cách sinh tám quẻ, thay vì học thuộc bảng.
2. Tập suy cung ngược cho mười quẻ bất kỳ, rồi so bảng.
3. Đánh dấu 24 quẻ không mang quẻ đơn của cung; đó là chỗ dễ nhầm nhất.
4. Đọc tiếp bài nạp giáp để gắn can chi, rồi lục thân.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Kinh Phòng — Kinh Thị Dịch Truyện, phần bát cung, du hồn, quy hồn (đại ý)
• Dã Hạc lão nhân, Lý Văn Huy tăng san — Tăng San Bốc Dịch, bảng bát cung (đại ý)
• Bảng tám cung dựng bằng máy theo quy tắc biến hào; kiểm đủ 64 quẻ, đếm vị trí quẻ đơn của cung