Miếu, vượng, đắc, bình, hãm: độ sáng của sao đổi cả nghĩa của nó, và vì sao các bảng lệch nhau

Miếu, Vượng, Đắc, Bình, Hãm là năm mức "độ sáng" của một sao tại một địa chi. Sao Miếu, Vượng, Đắc thì mặt tốt của sao hiện rõ; sao Hãm thì mặt khó lộ ra. Thái Dương ở Ngọ và ở Tý đọc thành hai người khác nhau. Bảng độ sáng có dị bản: bảng Việt và bảng Trung Hoa lệch nhau ở khoảng một phần tư số ô.

Năm mức, hiểu thế nào

Tên gọi đã nói gần đủ nghĩa:

• Miếu (miếu địa): sao ở đúng "nhà" của mình, như thần về đúng miếu. Mạnh nhất, tính chất thuần nhất.
• Vượng (vượng địa): thịnh, gần bằng Miếu.
• Đắc (đắc địa): được đất, đủ sức phát huy.
• Bình (bình hoà): không được không mất.
• Hãm (hãm địa): sa xuống chỗ trũng, sức yếu, mặt khó của sao lộ ra.

Sách Trung Hoa hiện nay dùng bảy mức: Miếu, Vượng, Đắc, Lợi, Bình, Bất (bất đắc địa), Hãm. Phái Việt theo sách Thái Thứ Lang gộp lại còn năm. Khi so hai bảng, phải nhớ Lợi nằm khoảng giữa Đắc và Bình, Bất nằm giữa Bình và Hãm.

Độ sáng không đổi tính chất của sao, chỉ đổi mặt nào của tính chất ấy hiện ra. Cự Môn là sao của lời nói và sự soi xét: sáng thì thành người biện luận sắc, tra cứu kỹ, sống bằng nghề nói; hãm thì cùng cái tài ấy dễ thành đa nghi, lời nói gây hiểu lầm. Tham Lang là sao của ham muốn và tài nghệ: sáng thì ham học, khéo tay, giao tiếp rộng; hãm thì ham muốn tản mạn, khó dừng.

Bảng độ sáng mười bốn chính tinh

Bảng dưới là bảng bộ máy lá số của site đang dùng, theo bảng phổ biến của phái Việt (sách Thái Thứ Lang). Xếp theo mức để dễ đọc trên điện thoại:

Bảng dạng mười hai cột, kèm ngũ hành và hoá khí từng sao, có ở bài mười bốn chính tinh.

Bốn điều đọc ra từ bảng

Mức Bình chỉ dành cho hai sao. Trong 168 ô, có 40 ô Miếu, 37 Vượng, 34 Đắc, 50 Hãm và chỉ 7 ô Bình, tất cả thuộc Tử Vi và Thiên Phủ. Hai sao chủ của hai chòm không có ô Hãm nào; chỗ yếu nhất của chúng được ghi là Bình. Với mười hai sao còn lại, bảng Việt thực chất chỉ dùng bốn mức.

Thái Dương, Thái Âm theo ngày đêm. Thái Dương sáng từ Dần tới Ngọ, tức các cung buổi sáng tới giữa trưa, hãm từ Thân tới Tý. Thái Âm gần như ngược lại: sáng từ Thân tới Tý, hãm từ Dần tới Ngọ. Hai cung Sửu, Mùi, nơi ngày đêm giao nhau, cả hai đều Đắc. Đây là chỗ dễ hiểu nhất của cả bảng: mặt trời mạnh lúc ngày, mặt trăng mạnh lúc đêm.

Sáu sao đối xứng, tám sao không. Vũ Khúc, Liêm Trinh, Tham Lang, Thiên Tướng, Thất Sát, Phá Quân có độ sáng giống hệt nhau ở hai đầu mỗi trục xung (Tý với Ngọ, Sửu với Mùi, Dần với Thân…). Tám sao còn lại thì lệch, và chỗ lệch thường trùng với chỗ sao đi kèm đổi sáng tối. Ví dụ Thiên Cơ: ở Dần nó đứng cùng Thái Âm hãm và bị ghi Hãm, ở Thân nó đứng cùng Thái Âm vượng và được ghi Vượng. Nghĩa là bảng Việt không chỉ xét sao với đất, mà đã ngầm tính cả bạn đồng cung.

Hai phần ba số ô là sáng. 111 trên 168 ô ở mức Miếu, Vượng hoặc Đắc. Một chính tinh đứng ở Mệnh mà sáng là chuyện bình thường, không phải ngoại lệ đáng mừng; một chính tinh hãm cũng là chuyện của khoảng ba phần mười số ô.

Bảng Việt và bảng Trung Hoa: lệch ở 45 ô

Chúng tôi đặt bảng của site cạnh bảng bảy mức mà thư viện lập lá số mã nguồn mở iztro dùng (bảng theo sách Trung Hoa phổ biến), quy về ba nhóm: sáng (Miếu, Vượng, Đắc, Lợi), giữa (Bình), tối (Bất, Hãm).

Hai mươi ô đảo hẳn tập trung ở vài sao: Tham Lang ở Tý, Ngọ, Mão, Dậu (Việt ghi Hãm, Trung Hoa ghi Vượng hoặc Lợi); Thất Sát ở Thìn, Tuất, Mão, Dậu (Việt Hãm, Trung Hoa Miếu hoặc Vượng); Thiên Lương ở Thân (Việt Vượng, Trung Hoa Hãm) và Dậu (ngược lại); Thiên Cơ ở Sửu, Mùi, Dần; Thái Dương ở Sửu, Thân; Thái Âm ở Dần, Mùi; Cự Môn ở Tỵ; Phá Quân ở Dần, Thân.

Ảnh hưởng tới người xem lá số là có thật. Trên 20.000 lá số ngẫu nhiên lập bằng bộ máy (người sinh 1940 – 2025), 13,1% có ít nhất một chính tinh ở cung Mệnh mà hai bảng đánh giá ngược nhau, sáng thành tối. Người đọc hai trang khác phái có thể nhận hai lời luận trái chiều chỉ vì hai bảng tra.

Vì sao lệch? Ba lý do chồng lên nhau. Một là sách chép tay, in lại qua nhiều đời, mỗi lần chép có thể sai một ô. Hai là gộp bảy mức thành năm: một ô "Lợi" có người xếp vào Đắc, có người vào Bình. Ba là cách lập luận: có bảng xét sao với ngũ hành của địa chi, có bảng xét cả sao đồng cung như đã nói ở trên. Không bảng nào có "nguyên bản" để làm trọng tài. Những chỗ khác phái ngoài độ sáng (an sao, Tứ Hoá, lịch) có ở bài tử vi Việt Nam và Trung Quốc.

Những ô đang chờ đối chiếu trên bộ máy của site

Bảng của site được gõ theo bảng phổ biến của phái Việt nhưng chưa đối chiếu với bản in gốc của sách Thái Thứ Lang. Các người viết của site, khi viết trang sao tại cung, đã ghi lại những ô nghi có dị bản. Chúng tôi công khai cả năm chỗ:

Có một điều đáng để ý: ở cả năm chỗ, bảng Trung Hoa đều nghiêng về phía dị bản chứ không về phía bảng hiện tại của site. Điều đó chưa chứng minh bảng site sai, vì phái Việt vốn lệch phái Trung Hoa ở nhiều ô khác. Nhưng nó cho thấy đây là những ô nên được đối chiếu trước. Khi có bản in, bảng sẽ được sửa ở đúng một dòng mã và các trang liên quan được viết lại; trang này cũng sẽ ghi rõ ngày sửa.

Độ sáng không đứng một mình

• Sát tinh cũng có độ sáng, nhưng chỉ hai mức. Kình Dương, Đà La đắc địa ở Thìn, Tuất, Sửu, Mùi; Hoả Tinh, Linh Tinh đắc địa ở Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ. Sát tinh đắc địa thì phần hung giảm hẳn, có khi thành sức bật.
• Tuần, Triệt làm giảm cả sáng lẫn tối: sao miếu gặp Triệt bớt sáng, sao hãm gặp Tuần bớt khó (xem bài Tuần Triệt).
• Tứ Hoá và sao đi kèm có thể kéo một sao hãm lên hoặc kéo một sao sáng xuống. Thái Dương hãm mà Hoá Lộc, có Tả Hữu, Xương Khúc, vẫn là người làm được việc.
• Bộ chấm điểm của site cộng 12 điểm cho chính tinh Miếu, 9 Vượng, 5 Đắc, 0 Bình, trừ 10 Hãm, rồi mới tính các lớp khác. Đó là thang đo để so các cung trong cùng một lá số, không phải lời phán.

Muốn xem một sao cụ thể đứng ở một cung cụ thể sáng hay tối và đọc thế nào, xem các trang sao tại cung.

Sách cổ nói gì

Dịch: Thái Dương, Thái Âm kỵ nhất là thế phản bối. — Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư, Thái Vi Phú

Bình: "phản bối" là quay lưng: Thái Dương rơi vào cung đêm, Thái Âm rơi vào cung ngày, tức cả hai cùng ở chỗ tối. Câu phú này là bằng chứng sớm rằng người xưa đã đọc sao theo độ sáng, và đọc theo logic ngày đêm như ta thấy trong bảng. Nhưng câu phú chỉ nói nguyên tắc, không kèm bảng 168 ô. Bảng chi tiết là công của các nhà chú giải về sau, và chính vì thế mà mỗi sách một khác.

Bảng năm mức của site gõ theo bảng phổ biến của phái Việt, vẫn được chép lại với lời ghi là theo Tân Biên của Thái Thứ Lang. Năm ô nêu ở trên là chỗ chờ đối chiếu với bản in.

Đọc cho đúng mức

• Độ sáng là một lớp trong nhiều lớp. Không ai đọc được một người chỉ từ một chữ "Hãm" ở cung Mệnh.
• Bảng có dị bản. Khi một kết luận quan trọng dựa vào đúng một ô nằm trong danh sách lệch, hãy giảm độ tin của kết luận ấy.
• "Hãm" không có nghĩa là xấu số. Sao hãm thường chỉ ra chỗ phải bỏ công nhiều hơn, chỗ nên học cách dùng cái tài của mình cho đúng; nhiều người thành đạt có chính tinh hãm ở Mệnh.

Việc nên làm

• Mở lá số của mình, ghi lại độ sáng của chính tinh ở cung Mệnh, cung Thân, Quan Lộc, Tài Bạch. Cách đọc cung Mệnh theo thứ tự chính tinh, độ sáng, tam phương có ở bài cung Mệnh.
• Dò xem có ô nào nằm trong năm chỗ đang chờ đối chiếu hay hai mươi ô hai bảng đảo nhau ở trên; nếu có, đọc phần luận liên quan với một dấu hỏi.
• Khi đọc một sao hãm, tìm thêm Tứ Hoá, cát tinh và Tuần Triệt quanh nó trước khi kết luận.

Nguồn tham khảo

• Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư — Thái Vi Phú (câu "Nhật Nguyệt tối hiềm phản bối", nguyên văn).
• Vân Đằng Thái Thứ Lang — Tử Vi Đẩu Số Tân Biên, phần độ sáng các sao.
• Thư viện lập lá số iztro (mã nguồn mở) — bảng độ sáng bảy mức theo sách Trung Hoa.
• Bảng độ sáng, phép so 168 ô và phép đo 20.000 lá số: bộ máy Tử Vi phái Việt của aihuyenhoc.com (`app/Core/TuVi/DuLieu.php`); dị bản theo ghi chú đối chiếu của các người viết trang sao tại cung.