Ngọc Hạp Thông Thư: sách chọn ngày dân gian Việt, gốc từ đâu và tin được tới mức nào

Ngọc Hạp Thông Thư là tên người Việt gọi chung các sách chọn ngày dân gian, nguồn của phần lớn tờ lịch vạn sự và ứng dụng xem ngày hôm nay. Tên "Ngọc Hạp" mượn từ Ngọc Hạp Ký của Đạo giáo Trung Hoa. Sách là một kho sao ngày chồng nhiều lớp, mỗi lớp từ một nguồn; vì vậy ngày nào cũng vừa có sao tốt vừa có sao xấu, và cách đọc mới là phần quyết định.

Hai chữ trong tên sách

"Ngọc Hạp" là cái hộp ngọc. Tên này đến từ Hứa Chân Quân Ngọc Hạp Ký, một sách lịch kiêng kỵ của Đạo giáo, đề tên Hứa Tốn (Hứa Chân Quân, đạo sĩ đời Tấn được thờ ở Giang Tây). Bản sớm còn lại nằm trong bộ Đạo Tạng bổ sung khắc năm 1607, đời Vạn Lịch nhà Minh. Các thư mục nghiên cứu mô tả nội dung loại sách này gồm: ngày vía các thần Phật, ngày nên và kiêng làm nhà, cưới gả, làm thuốc, tạc tượng; chín sao chiếu theo tuổi nam nữ; nhị thập bát tú; và vài phép bói bằng đồng tiền, hoa đèn.

Lời đề tên Hứa Tốn là truyền thống. Văn bản ta biết là bản đời Minh, và các nhà nghiên cứu ghi nhận rằng về sau có rất nhiều bản mở rộng cùng mang tên ấy.

"Thông Thư" là tên gọi loại lịch chọn ngày dân gian của người Hoa: một cuốn sách mỏng in hằng năm, có lịch ngày, sao tốt xấu, việc nên kiêng, kèm nhiều phụ lục bói toán. Cuối đời Thanh đã có những bản gộp hai thứ này, như Tăng Bổ Tuyển Trạch Thông Thư Ngọc Hạp Ký in năm 1892, đặt Ngọc Hạp Ký làm một phần của cuốn thông thư.

Cái tên "Ngọc Hạp Thông Thư" ở ta vì vậy không chỉ một văn bản cố định của một tác giả. Nó là tên của một dòng sách: các bản do thầy Việt biên dịch, lược, thêm theo tập quán địa phương, in ở miền Nam trước 1975 dưới những tên như Ngọc Hạp Chánh Tông, rồi chép lại vào lịch vạn sự, lịch bloc, phần mềm.

Cấu trúc: năm lớp chồng nhau

Mở một bản Ngọc Hạp Việt hay một tờ lịch vạn sự, bạn sẽ thấy cùng một ngày bị xét bằng nhiều hệ khác nhau. Mỗi hệ có gốc riêng, cách tính riêng.

Lớp thứ tư là lớp dày nhất và là "lõi Ngọc Hạp" theo nghĩa hẹp. Dữ liệu sao ngày bản Việt mà bộ máy xem ngày của trang đang dùng có 124 sao: 52 sao tốt, 72 sao xấu. Mỗi sao có quy tắc an riêng: có sao theo tháng và chi ngày (Thiên Hỷ, Thiên Cương), có sao theo tháng và can ngày (Thiên Đức, Nguyệt Đức), có sao chỉ theo ngày âm (Tam Nương, Nguyệt Kỵ).

Một ngày cụ thể: mùng Một Tết Đinh Mùi

Bộ máy xem ngày của trang tính cho thứ Bảy 6/2/2027, mùng 1 tháng Giêng năm Đinh Mùi. Chúng tôi tính tay lại can chi ngày và trực: số ngày Julius 2461443 cho can Bính, chi Thìn; tháng Dần, ngày Thìn cách Dần hai bậc nên là trực Mãn. Khớp với máy.

Một ngày hoàng đạo, trực bình thường, tú xấu, năm sao tốt, bảy sao xấu. Không lớp nào nói giống lớp nào. Đó không phải trường hợp đặc biệt.

Ngày nào cũng có sao xấu: con số cả năm

Chúng tôi cho bộ máy chạy trọn năm âm Đinh Mùi, từ 6/2/2027 đến 25/1/2028, tổng 354 ngày.

• Không có ngày nào không có sao xấu. Cũng không có ngày nào không có sao tốt.
• Bình quân mỗi ngày có 5,0 sao tốt và 6,5 sao xấu.
• Sao xấu gặp nhiều nhất: Không Phòng 91 ngày, Hoang Vu 88, Ly Sào 84, Ngũ Hư 74, Tam Nương 72.

Con số Tam Nương tự kiểm được: năm 2027 không có tháng nhuận, mười hai tháng, mỗi tháng sáu ngày (mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27), đúng 72.

Ý nghĩa thực tế: nếu đọc Ngọc Hạp theo lối "có sao xấu là tránh", người ta sẽ không làm được việc gì trong cả năm. Bản thân các sách chọn ngày cũng biết vậy, nên chúng luôn đi kèm những luật chế hoá: sao tốt mạnh (Thiên Đức, Nguyệt Đức) giải được sao xấu nhẹ; sao xấu chỉ kỵ một vài việc chứ không kỵ mọi việc. Bộ máy của trang lọc theo đúng lối ấy: với khai trương trong năm Đinh Mùi, từ 153 ngày qua từng lớp lọc còn 81, rồi 21, rồi 16 ngày đáng cân nhắc.

So với Hiệp Kỷ Biện Phương Thư: sách triều đình dọn dẹp sách dân gian

Đời Càn Long, triều Thanh cho soạn Hiệp Kỷ Biện Phương Thư để thống nhất phép chọn ngày dùng trong lịch nhà nước. Các nhà biên soạn, đại ý, phê rằng sách dân gian chồng chất thần sát, nhiều sao trùng tên khác cách tính, nhiều sao nói ngược nhau; họ bỏ bớt những sao không rõ gốc, xếp lại theo thứ bậc nặng nhẹ, và đặt luật khi tốt xấu cùng gặp thì xử ra sao (bài Hiệp Kỷ Biện Phương Thư).

Ngọc Hạp bản Việt đi đường ngược lại: giữ gần như mọi thứ, thêm cả các ngày kiêng địa phương như Tam Nương, Nguyệt Kỵ. Cái được là đầy đủ; cái mất là mâu thuẫn. Người đọc Ngọc Hạp cần tự làm phần việc mà các nhà soạn Hiệp Kỷ đã làm: biết sao nào nặng, sao nào nhẹ, sao nào chỉ kỵ việc gì.

Tin được tới mức nào

Chia ba mức thì rõ hơn.

Phần tính được, kiểm được. Can chi ngày, tháng tiết khí, trực, tú, thần hoàng đạo là phép tính có quy tắc. Hai cuốn lịch khác nhau thì kiểm được ai sai. Lỗi thường gặp ở đây là lỗi chép và lỗi xử lý ngày vào tiết, không phải lỗi lý thuyết. Ghi chú của bộ máy trang cho thấy ngay bộ dữ liệu gốc cũng có chỗ chép can chi sai âm dương, phải sửa khi đưa vào.

Phần có gốc sách, nhưng mâu thuẫn. Sao ngày. Mỗi sao có quy tắc an, có lời giải nên kiêng việc gì. Nhưng nhiều sao trùng ý nhau, có sao bản này ghi tốt bản kia ghi xấu, và không có thứ bậc thống nhất. Đây là phần nên đọc kèm sách có luật chế hoá.

Phần tục lệ. Tam Nương, Nguyệt Kỵ, Dương Công kỵ nhật. Không có quy tắc thiên văn hay can chi nào đằng sau; nguồn gốc là lời truyền. Đây là phần đáng tin ít nhất, dù lại là phần người ta nhớ nhiều nhất.

Sách cổ nói gì

Ngọc Hạp không có một "câu kinh" nổi tiếng để dẫn, vì nó là sách bảng chứ không phải sách luận. Câu đáng dẫn nằm ở cuốn sách triều đình soạn ra để dọn dẹp chính dòng sách này:

Đại ý lời các nhà biên soạn Hiệp Kỷ: phép chọn ngày lưu hành trong dân gian, thần sát nhiều tới mức hễ gặp ngày nào cũng có chỗ phải kiêng; theo hết thì không làm được việc gì, nên phải phân nặng nhẹ mà dùng. — Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (dẫn đại ý)

Bình: con số 354 ngày, ngày nào cũng có sao xấu, chỉ là cách đo lại điều các nhà soạn lịch đời Thanh đã nói. Chọn ngày, nếu chọn, là chọn ngày ít vướng nhất cho đúng việc mình làm, không phải tìm ngày không vướng gì.

Đọc cho đúng mức

• "Ngọc Hạp Thông Thư" không phải một văn bản cố định; các bản Việt khác nhau ở danh sách sao và lời giải. Chúng tôi chưa đối chiếu được một bản in cụ thể từ đầu đến cuối; số liệu trên lấy từ bộ dữ liệu sao ngày bản Việt mà công cụ của trang dùng.
• Liên hệ giữa Ngọc Hạp Ký của Đạo giáo và Ngọc Hạp Thông Thư bản Việt là liên hệ về tên và dòng sách; nội dung đã khác nhiều.
• Không có nghiên cứu nào cho thấy việc làm vào "ngày tốt" theo sách cho kết quả khác ngày thường. Giá trị của chọn ngày nằm ở tập quán, sự yên lòng và việc sắp xếp chu đáo.

Việc nên làm

• Việc thường ngày không cần xem ngày. Chỉ dùng Ngọc Hạp cho vài việc lớn mà gia đình muốn làm theo tục: cưới, động thổ, nhập trạch, an táng.
• Khi xem, đọc theo thứ tự: trực và hoàng đạo trước, rồi sao kỵ đúng việc mình làm, bỏ qua những sao kỵ việc khác.
• Dùng một nguồn nhất quán trong một lần chọn; trộn hai cuốn lịch khác bản sẽ ra mâu thuẫn không cần thiết.
• Muốn xem một ngày theo đủ các lớp, dùng công cụ xem ngày dưới đây.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Hứa Chân Quân Ngọc Hạp Ký — bản trong Đạo Tạng bổ sung đời Vạn Lịch (1607); mô tả nội dung theo các thư mục nghiên cứu văn bản Đạo giáo (đại ý).
• Tăng Bổ Tuyển Trạch Thông Thư Ngọc Hạp Ký (1892) — mô tả theo thư mục (đại ý).
• Ngọc Hạp Thông Thư bản Việt — bảng sao ngày, theo dữ liệu sao ngày của công cụ xem ngày aihuyenhoc.com (124 sao).
• Hiệp Kỷ Biện Phương Thư — lời các nhà biên soạn về thần sát dân gian (đại ý).
• Thống kê năm Đinh Mùi (354 ngày) và ngày 6/2/2027: tính bằng bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com; can chi và trực ngày 6/2/2027 tính tay lại.