Nhà trong ngõ cụt đang ở: làm sáng mặt tiền, thông gió và lo lối thoát

Nhà trong ngõ cụt đã ở rồi thì việc cần làm không phải là lo "khí bí", mà là ba việc cụ thể: làm cho mặt tiền và lối vào sáng lên, cho gió đi xuyên được qua nhà dù đầu ngõ bị bịt, và chuẩn bị một lối thoát thứ hai vì ngõ chỉ có một đầu ra. Làm đủ ba việc, ngõ cụt thành chỗ ở yên tĩnh.

Bài này khác bài chọn đất cuối ngõ ở chỗ nào

Khi còn đang xem đất, câu hỏi là "có nên mua không" — bài đất cuối ngõ cụt đã bàn chuyện thế tụ hay thế bí, ngõ cụt khác ngõ đâm. Bài này dành cho người đã ở: nhà đã xây, hợp đồng đã ký, con đã đi học trường gần đó. Không ai dọn nhà vì một chữ "bí". Câu hỏi đúng là: trong phần mình làm được — mặt tiền, cổng, cửa sổ, sân thượng — sửa gì trước, sửa gì sau.

Sách loan đầu đọc ngõ như một nhánh sông. Ngõ cụt là nhánh nước có chỗ dừng. Táng Thư, sách tương truyền của Quách Phác, đại ý nói khí đi mà có chỗ dừng thì tụ; còn các thầy đời sau thêm một điều kiện: dừng mà sáng, sạch, có người qua lại thì là tụ, dừng mà tối, ẩm, rác đọng thì là bí. Đó cũng chính là thứ người ở cảm thấy mỗi tối đi làm về. Cho nên ba việc dưới đây vừa là phần "phong thủy", vừa là phần sống.

Việc thứ nhất: làm sáng lối vào và mặt tiền

Ngõ cụt thường tối hơn ngõ thông vì không có đèn đường ở cuối, không có cửa hàng mở muộn, và người lạ ít đi qua nên cũng ít ai lắp đèn chung. Nhà ở cuối ngõ hứng trọn cái tối ấy.

Đèn cổng. Một đèn tường ánh sáng ấm (khoảng 2.700 – 3.000K), bóng 7 – 10W, gắn cao khoảng 2,2 – 2,5 m bên cạnh cổng, chiếu xuống chứ không chiếu thẳng vào mắt người đi tới. Nên có cảm biến chuyển động kèm hẹn giờ: sáng nền nhẹ từ chập tối đến khoảng 22 giờ, sau đó chỉ bật khi có người. Cách này đỡ tiền điện và không làm phiền nhà đối diện ngủ.

Sơn mặt tiền màu sáng. Bức tường đầu tiên người ta nhìn thấy khi rẽ vào ngõ chính là mặt tiền nhà cuối ngõ. Màu trắng ngà, kem, xám rất nhạt hắt lại phần lớn ánh sáng chiếu vào nó; màu nâu sẫm, xám chì hút gần hết. Trong ngõ hẹp 2 – 3 m, đổi một mặt tiền từ màu tối sang màu sáng làm cả đoạn cuối ngõ sáng hẳn lên, kể cả ban ngày. Tường bị rêu mốc chân thì chống thấm chân tường trước rồi mới sơn, không thì nửa năm lại loang.

Đo trước và sau. Mở ứng dụng đo độ rọi trên điện thoại, đứng ở cổng vào lúc 19 giờ, ghi con số. Sau khi lắp đèn và sơn, đo lại cùng giờ. Con số chỉ mang tính so sánh (cảm biến điện thoại không chuẩn như máy đo), nhưng đủ để biết mình làm có tác dụng hay không.

Việc thứ hai: cây bụi và mặt đất trước cổng

Ngõ cụt hay thành chỗ để đồ của cả ngõ: xe hỏng, bao xi măng thừa, thùng xốp trồng rau bỏ dở. Đồ cũ chất ở cuối ngõ là thứ biến chữ "tụ" thành chữ "bí" nhanh nhất.

• Dọn và giữ trống một khoảng trước cổng, ít nhất bằng bề rộng cổng, sâu chừng một sải tay.
• Đặt hai chậu cây bụi gọn hai bên cổng — nguyệt quế, trúc Nhật, cau tiểu trâm nếu có nắng; trầu bà, lan ý nếu ngõ chỉ có ánh sáng tán xạ. Cây bụi thấp 60 – 120 cm, không phải cây tán to, vì cây to trong ngõ hẹp làm tối thêm.
• Rửa sạch rêu mặt sân, lát lại viên gạch vỡ. Mặt đất sạch, khô là thứ người đi vào cảm nhận đầu tiên.

Nếu ngõ có rãnh thoát nước hở chạy qua trước nhà, kiểm tra nắp và độ dốc. Cuối ngõ là chỗ thấp thì nước mưa dồn về; nước đọng là mùi, là muỗi.

Việc thứ ba: cho gió đi xuyên nhà

Nhà cuối ngõ cụt thường bị bịt phía trước bằng bức tường cuối ngõ hoặc nhà đối diện, còn phía sau và hai bên là tường nhà hàng xóm. Gió không có đường vào một bên, ra một bên. Đây là chỗ khó nhất, và cũng là chỗ sách cổ nói đúng nhất: khí gặp chỗ không thoát thì đọng.

Gió trong nhà ống đi theo hai cách:

1. Gió xuyên ngang: vào cửa trước, ra cửa sau. Nhà ngõ cụt thường mất cách này vì phía trước không có luồng gió ngoài đường.
2. Gió đối lưu đứng: không khí nóng trong nhà bốc lên, thoát ra ở chỗ cao (giếng trời, ô thoáng trên cầu thang, cửa lên sân thượng), kéo không khí mát từ cửa dưới vào. Cách này không cần gió ngoài, chỉ cần một lối ra ở trên cao.

Với nhà ngõ cụt, cách thứ hai là cứu cánh. Nếu nhà có giếng trời hoặc khoảng thông tầng ở cầu thang, mở ô thoáng ở đỉnh — một ô lá sách cố định có mái che mưa, hoặc cửa lật trên mái kính. Nếu chưa có, khi sửa nhà nên dành một ô thông tầng tối thiểu khoảng 1 m² chạy từ tầng trệt lên mái.

Khi trổ ô thoáng hay ô cửa mới, nhiều nhà muốn kích thước "đẹp thước". Kích thước lọt lòng của ô thoáng tra trên thước 52,2 cm (thước thông thủy). Tính bằng công cụ của site:

Chênh một hai phân không làm thay đổi lượng gió. Phần quyết định là có lối ra ở chỗ cao hay không; thước là phần chọn sau cùng.

Quạt hút ở nhà vệ sinh và bếp nên chạy hẹn giờ, đẩy không khí ẩm ra ngoài thay vì để nó tích lại. Nhà ngõ cụt hay ẩm hơn nhà mặt ngõ thông vài phần — máy hút ẩm trong mùa nồm ở miền Bắc là khoản đáng chi.

Việc thứ tư: lối thoát khi ngõ chỉ có một đầu ra

Đây là phần mà sách xưa không bàn — nhà xưa một tầng, mái lá, thoát ra sân là xong — nhưng là phần quan trọng nhất với nhà phố hôm nay. Ngõ cụt có một đầu ra. Nếu cháy ở gần đầu ngõ, cả ngõ không thoát được ra phía ấy, và xe chữa cháy cỡ thường khó vào ngõ hẹp. Các vụ cháy nhà ống trong ngõ ở Hà Nội những năm gần đây cho thấy điều này rất rõ.

Lối thoát thứ hai thường nằm ở trên cao:

• Sân thượng: cửa lên sân thượng phải mở được từ bên trong mà không cần chìa (chốt gài, không khoá móc). Nói chuyện với nhà bên cạnh để hai sân thượng có thể sang được nhau khi cần — một thang sắt nhỏ, một ô cửa trên lan can.
• Ban công, lô gia có khung sắt bảo vệ: khung sắt phải có ít nhất một ô cửa mở được từ bên trong, cỡ đủ cho người lớn chui qua (khoảng 60 x 80 cm trở lên). Cỡ này nếu muốn tra thước: 58 x 80 cm đều rơi vào cung tốt trên thước 52,2 như bảng trên.
• Thiết bị: báo khói ở mỗi tầng (loại dùng pin, giá rẻ), bình chữa cháy ở tầng trệt gần cửa và ở đầu cầu thang tầng trên, mặt nạ lọc khói cho số người trong nhà. Xe máy để tầng trệt là nguồn cháy phổ biến trong nhà phố — không sạc xe điện qua đêm ở lối ra duy nhất.

Cả ngõ cùng làm thì tốt hơn một nhà làm: một bình chữa cháy lớn treo ở giữa ngõ, một bảng ghi số điện thoại tổ trưởng, quy ước không để xe chắn lối. Tổ dân phố thường hưởng ứng việc này.

Sách cổ nói về chỗ "dừng" và chỗ "thực"

Hoàng Đế Trạch Kinh, sách nhà ở cổ nhất còn lại (xem Hoàng Đế Trạch Kinh), có đoạn "năm hư, năm thực" rất thực tế. Đại ý, nhà hư là nhà to mà ít người, cửa to mà trong nhỏ, tường rào không kín, giếng bếp đặt sai chỗ, đất rộng nhà ít sân bỏ trống; nhà thực là nhà nhỏ mà đông người, nhà to mà cửa nhỏ, tường rào kín đáo, nhà nhỏ mà nuôi nhiều gia súc, rãnh nước chảy về Đông Nam. Nhìn từ đó, nhà ngõ cụt có sẵn mấy cái "thực": cửa ngõ hẹp, bên trong yên, xung quanh kín. Điều sách đòi thêm là bên trong phải đầy người, đầy sinh hoạt — tức là sáng, sạch, có hơi người — chứ không phải để trống, để tối.

Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong đại ý coi cửa là chỗ khí vào nhà, xét nhà phải bắt đầu từ cửa (xem khí khẩu). Với nhà ngõ cụt, đó là lý do mọi việc đều bắt đầu ở cổng: đèn, cây, mặt đất sạch.

Cần nói rõ: sách cổ không có chữ "ngõ cụt" như ta dùng hôm nay. Phép đọc "ngõ là sông" là cách các thầy đời sau, nhất là ở đô thị, mượn phép xem nước để đọc đường. Phép mượn này hữu ích ở chỗ nó buộc ta nhìn dòng chảy — người, xe, gió, nước mưa — đi tới đâu thì dừng. Đọc kỹ ở bài loan đầu trong phố.

Đọc cho đúng mức

Không có phái nào nói nhà ngõ cụt "phải bán". Lời chê ngõ cụt của các thầy hiện nay phần lớn dừng ở hai điều: tối và bí. Cả hai đều sửa được bằng đèn, sơn, ô thoáng.

Ngược lại, cũng đừng tin chiều "ngõ cụt là thế tụ tài" mà một số trang quảng bá dự án hay viết. Ngõ cụt yên tĩnh, ít xe qua, trẻ con chơi an toàn hơn — đó là cái lợi thật, đo được. Còn chuyện tiền bạc của nhà nào vẫn tuỳ người nhà ấy làm ăn.

Phần lối thoát hiểm không phải phong thủy, nhưng chúng tôi đặt nó vào bài vì nó là điều quan trọng nhất với nhà ngõ cụt hôm nay. Một bài phong thủy bỏ qua chuyện này là nói chuyện nhỏ, quên chuyện lớn.

Việc nên làm

• Đứng ở đầu ngõ lúc chập tối nhìn về nhà mình: lối vào có sáng không, mặt tiền có nổi lên không. Đo độ rọi ở cổng, ghi lại.
• Lắp đèn tường ánh sáng ấm có cảm biến, sơn lại mặt tiền màu sáng, dọn đồ cũ trước cổng, đặt hai chậu cây bụi.
• Mở một lối thoát khí ở chỗ cao nhất của nhà: ô lá sách đỉnh giếng trời, cửa lật trên mái kính; quạt hút bếp và nhà vệ sinh chạy hẹn giờ.
• Cửa sân thượng mở được từ trong không cần chìa; khung sắt ban công có ô cửa thoát; báo khói mỗi tầng, bình chữa cháy ở tầng trệt.
• Rủ cả ngõ: một bình chữa cháy chung, quy ước không để xe chắn lối.

Nếu muốn một vật đặt ở cổng làm lời nhắc giữ lối vào luôn sáng sủa, nhiều nhà chọn đèn lồng, đồ gốm men đỏ, men vàng — hành Hỏa, đúng với cái mà ngõ cụt thiếu nhất là ánh sáng. Vật là biểu tượng; phần làm sáng thật là bóng đèn và nước sơn.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn "năm hư, năm thực" (đại ý).
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu, đời Thanh, phần cửa là chỗ khí vào (đại ý).
• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn, ý khí đi mà có chỗ dừng (đại ý).
• Thước Lỗ Ban 52,2 cm: tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com.
• Nguyên lý thông gió đối lưu (hiệu ứng ống khói) trong kiến trúc nhà ống: kiến thức kiến trúc khí hậu phổ thông.