Đất cuối ngõ cụt: thế tụ hay thế bí, đọc theo loan đầu đô thị

Theo lối đọc loan đầu đô thị, đường đi là "nước": ngõ cụt là nước dừng lại, nên đất cuối ngõ cụt có thể là thế tụ — yên, kín, ít người qua lại. Nó thành thế bí khi ngõ quá hẹp, tối, đọng nước, hoặc khi trục ngõ đâm thẳng vào cửa nhà. Trước khi bàn thế đất, hãy xét chuyện thật: xe cứu hỏa vào được không, ô tô quay đầu ở đâu, mưa to nước thoát đi đâu.

Đường là nước: lối đọc loan đầu ở phố

Loan đầu là phần phong thủy đọc hình thế — núi, nước, gò, khe — thay vì đọc phương vị bằng la kinh. Ở đồng bằng, nơi không có núi, các sách cuối Minh đầu Thanh như Thủy Long Kinh (tương truyền của Tưởng Đại Hồng) đọc dòng nước như đọc long mạch: nước uốn quanh, nước tụ, nước chảy thẳng mỗi thứ một nghĩa.

Vào thành phố, các thầy đời sau đi thêm một bước: đường là sông, nhà cao là núi. Dòng xe, dòng người chảy theo đường như nước chảy theo lòng sông. Lối đọc này được giảng kỹ ở bài loan đầu đô thị. Cần nói rõ: đây là cách suy rộng của người đời sau, không phải chữ trong sách cổ — nhưng nó có lý, vì nó đọc đúng dòng chuyển động quanh ngôi nhà.

Theo lối đọc ấy, ngõ cụt là một nhánh sông không thông — nước vào rồi dừng. Câu hỏi là nước dừng ấy thuộc loại nào.

Tụ thủy hay tử thủy

Sách thủy pháp phân biệt hai thứ nước dừng: nước tụ — trong, đầy, ôm lấy đất — được coi là tốt; nước đọng, tù — đục, cạn, không có lối ra — thì không. Áp vào ngõ cụt:

Cột bên trái là những thứ người ta vẫn thích ở ngõ cụt: yên tĩnh, ít xe qua lại, hàng xóm thân. Cột bên phải là những thứ làm ngõ cụt khó ở thật. Đọc theo lối loan đầu hay theo lối thường, kết luận trùng nhau.

Ngõ cụt khác ngõ đâm

Đây là chỗ nhiều người nhầm. "Nhà cuối ngõ cụt" có ba dạng:

1. Ngõ dừng trước nhà, trục ngõ thẳng vào cửa chính. Đứng ở đầu ngõ nhìn vào thấy ngay cửa nhà cuối. Đây đồng thời là thế đường đâm (lộ xung) — một dạng hình sát được sách hình thế bàn nhiều, xem bài đường đâm thẳng vào nhà. Ngõ càng dài, càng thẳng thì càng rõ.
2. Ngõ dừng ở hông nhà. Cửa chính quay ra một nhánh ngang hoặc ra khoảng phình cuối ngõ; trục ngõ chạy dọc tường hông. Không có xung, chỉ có tụ.
3. Ngõ dừng trước một khoảng sân chung, nhiều nhà cùng quay ra. Đây là dạng tốt nhất theo cả hai lối đọc: khoảng sân chung là một "minh đường" nhỏ của cả cụm nhà.

Với dạng 1, mảnh đất vẫn dùng được nếu khi xây bạn lệch cửa chính sang một bên mặt tiền, lùi nhà tạo sân trước có cổng và cây, hoặc làm cửa ở mặt hông. Người đang ở nhà cuối ngõ cụt (không phải đang chọn đất) có bài riêng: nhà ngõ cụt đang ở.

Phần thật trước khi mua

Xe cứu hỏa. Ngõ phố cũ ở Hà Nội, TP.HCM phần lớn chỉ rộng 1,5 – 3 m. Xe chữa cháy thông thường không vào được những ngõ như vậy; khi có sự cố, lực lượng chữa cháy phải kéo vòi từ đầu ngõ vào. Ngõ cụt còn thêm một điều: chỉ có một lối ra. Hãy đi bộ đo khoảng cách từ đầu ngõ (chỗ xe lớn đỗ được) tới thửa đất, và để ý ngõ có bị thu hẹp bởi mái che, bậc tam cấp lấn ra không. Quy chuẩn phòng cháy có yêu cầu riêng về đường cho xe chữa cháy và bãi quay xe ở đường cụt; nếu thửa đất nằm trong dự án mới, hỏi chủ đầu tư phần này.

Ô tô quay đầu. Một chiếc ô tô con cần khoảng trống cỡ 10 – 11 m đường kính để quay đầu một lần, hoặc một chỗ phình hình chữ T để lùi – tiến. Ngõ cụt rộng 4 m mà không có chỗ phình thì xe vào được nhưng phải lùi ra cả ngõ. Nếu gia đình có xe hoặc định mua xe, đây là điều đáng hỏi hơn mọi lời bàn về thế đất.

Thoát nước. Cuối ngõ cụt có khi là chỗ thấp nhất của ngõ. Hỏi hàng xóm mưa to nước ngập tới đâu; xem cống thoát nằm ở đầu hay cuối ngõ.

Lối đi chung, giấy tờ. Nhiều ngõ cụt là lối đi chung trên đất của nhiều hộ; có hộ đầu ngõ có thể xây lấn, xây cổng chắn. Đọc kỹ sổ đỏ về lối đi; bài nhà có lối đi chung bàn phần này.

Bán lại. Đất cuối ngõ cụt thường rẻ hơn đất mặt ngõ thông, và người mua sau cũng sẽ hỏi đúng những câu trên. Ngõ cụt rộng, sạch, có chỗ quay xe thì giữ giá tốt; ngõ cụt hẹp, sâu thì khó bán.

Sách cổ nói gì

Khí gặp gió thì tan, gặp nước ngăn thì dừng. Người xưa gom nó lại cho khỏi tan, cho nó đi mà có chỗ dừng, nên gọi là phong thủy. — Táng Thư

Thủy Long Kinh, đại ý: ở vùng bằng không có núi, xem nước để biết khí; nước đến uốn lượn rồi dừng ôm lấy đất là quý, nước chảy thẳng đi hoặc đâm thẳng tới là không quý.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: cửa là chỗ khí vào nhà; xét nhà lấy cửa làm gốc.

Bình: câu then chốt của Táng Thư là "hành chi sử hữu chỉ" — cho khí đi mà có chỗ dừng. Ngõ cụt chính là một lối đi có chỗ dừng. Nhưng chữ "dừng" ở đây đi kèm chữ "tụ": dừng mà đầy, mà sáng, thì là tụ; dừng mà tối, ẩm, bế tắc thì là bí. Còn Tam Yếu nhắc rằng cái quyết định là cửa nhà mở ra đâu — cùng một ngõ cụt, cửa quay thẳng trục ngõ và cửa quay ra hông là hai chuyện khác nhau.

Đọc cho đúng mức

Không có cơ sở nào để nói người ở cuối ngõ cụt gặp chuyện tốt hay xấu hơn người ở mặt ngõ thông. Lối "đường là nước" là một ẩn dụ có ích để quan sát dòng người, dòng xe, ánh sáng và gió quanh ngôi nhà — không phải một định luật.

Các thầy cũng không cùng một ý: có thầy coi mọi ngõ cụt là "tử lộ", nên tránh; có thầy coi ngõ cụt sạch đẹp là thế tụ hiếm có giữa phố. Khi lời khuyên trái nhau, hãy quay về những thứ đo được trong bài: bề rộng, ánh sáng, thoát nước, lối thoát nạn, chỗ quay xe. Lối nhìn minh đường — khoảng trống trước nhà — ở bài minh đường.

Việc nên làm

• Đi bộ hết ngõ, đo bề rộng ở chỗ hẹp nhất và khoảng cách từ đầu ngõ tới thửa đất.
• Xác định ngõ dừng ở trước cửa, ở hông hay ở một khoảng sân chung.
• Hỏi chỗ quay xe, chỗ đổ rác, mức nước ngập khi mưa to.
• Đọc kỹ sổ đỏ phần lối đi; hỏi xem có hộ nào định xây chắn.
• Nếu trục ngõ đâm thẳng vào mặt tiền: khi xây, lệch cửa chính, lùi nhà làm sân trước, hoặc mở cửa hông.

Nếu muốn có một vật trong nhà nhắc về chữ "tụ" của mảnh đất cuối ngõ, nhiều nhà chọn một vật hành Thủy — bể nước nhỏ, vật màu xanh đen — đúng hình ảnh nước dừng mà trong. Vật là biểu tượng; ngõ sạch, thoáng, có lối thoát nạn mới là điều kiện thật.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền của Quách Phác, đời Tấn; đoạn định nghĩa "phong thủy".
• Thủy Long Kinh — tương truyền của Tưởng Đại Hồng, cuối Minh đầu Thanh; xem nước ở vùng bằng (đại ý).
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; cửa là chỗ khí vào nhà (đại ý).