Giải quẻ Kinh Dịch cho việc của mình: chuyển lời cổ sang câu hỏi hôm nay qua năm ví dụ

Giải quẻ cho việc của mình là đi qua bốn tầng: đọc chữ của lời quẻ, lời hào; thấy tượng, tức hình ảnh nó vẽ ra; rút ra ý, một nguyên tắc hành động; rồi đặt ý ấy vào việc cụ thể bạn đang hỏi. Sai thường gặp nhất là nhảy thẳng từ chữ sang việc, đọc lời cổ theo nghĩa đen.

Bài này không giải sẵn quẻ nào cho bạn. Nó chỉ một cách làm, minh hoạ bằng năm ví dụ: một câu hay bị hiểu đen, ba hào đọc cho ba loại việc khác nhau, và một hào có con số dễ làm người ta tính ngày. Cuối bài là những dấu hiệu cho thấy bạn đang đọc quẻ theo ý muốn của mình hơn là theo quẻ.

Bốn tầng: chữ, tượng, ý, việc

Vương Bật, nhà Dịch học đời Ngụy, viết trong Chu Dịch Lược Lệ một đoạn mà người học Dịch đời nào cũng dẫn, đại ý: lời dùng để nói rõ tượng, được tượng rồi thì quên lời; tượng dùng để giữ ý, được ý rồi thì quên tượng. Từ đó có thể dựng một thang bốn bậc để giải quẻ cho việc hôm nay:

Người mới hay mắc kẹt ở tầng một. Người đọc nhiều sách lại hay mắc kẹt ở tầng hai, ngồi say sưa với hình ảnh mà quên quay về câu hỏi. Bước cuối, viết ra một câu về việc của mình, mới là chỗ quẻ có ích.

Ví dụ một: "lợi thiệp đại xuyên" không bảo bạn phải qua sông

Câu "lợi thiệp đại xuyên" xuất hiện nhiều lần trong Kinh Dịch: ở lời quẻ Nhu, Đồng Nhân, Cổ, Ích, Hoán, Trung Phu và nhiều chỗ khác; quẻ Tụng thì ngược lại, "bất lợi thiệp đại xuyên". Thời Tây Chu, qua một con sông lớn là việc thật sự nguy hiểm và quan trọng: đi đánh trận, dời đô, buôn bán xa. Câu này vì vậy trở thành một công thức chỉ việc lớn có rủi ro.

Đọc cho đúng tầng:

• Hỏi về việc đổi nghề, mở cửa hàng, đi học xa: câu này nói đây là thời thuận cho việc dấn thân.
• Hỏi về một cuộc tranh chấp: gặp "bất lợi thiệp đại xuyên" ở quẻ Tụng thì ý là đừng đẩy việc thành chuyện lớn.
• Hỏi về việc đi du lịch biển: đừng vội đọc "sông lớn" thành "nước", cũng đừng đọc "lợi" thành "an toàn". Quẻ không nói về thời tiết.

Mẹo nhỏ: khi gặp một cụm chữ lặp lại ở nhiều quẻ như "lợi kiến đại nhân", "lợi thiệp đại xuyên", "vô cữu", hãy coi đó là công thức, giống như thành ngữ, và tìm nghĩa công thức chứ không phải nghĩa từng chữ. Bài cát, hung, hối, lận, vô cữu giải các công thức đánh giá hay gặp nhất.

Ví dụ hai: một hào, ba loại việc — "rồng hiện ở ruộng"

Hào Cửu Nhị quẻ Càn: "Hiện long tại điền, lợi kiến đại nhân", rồng hiện ra ở ruộng, lợi gặp bậc đại nhân.

• Tượng: con rồng vừa rời chỗ lặn (hào một), lần đầu xuất hiện trên mặt đất, nơi mọi người nhìn thấy.
• Ý: lúc bắt đầu được người khác thấy tài của mình; nên tìm người có tầm để học hỏi, nhờ cậy.

Cùng một hào, ba việc khác nhau, nhưng ý chung không đổi: ra mặt, và tìm đúng người. Nếu cách đọc của bạn ở mỗi việc mâu thuẫn với ý chung ấy, có lẽ bạn đã bỏ qua tầng tượng.

Ví dụ ba: "minh khiêm" — khiêm tốn mà có tiếng

Hào Lục Nhị quẻ Khiêm: "Minh khiêm, trinh cát", khiêm mà vang tiếng, giữ chính thì tốt.

Chữ "minh" ở đây là kêu, vang lên. Hào âm ở vị trí giữa quẻ dưới, mềm mỏng và đúng chỗ. Ý: sự khiêm tốn đã thành tiếng tăm, người ngoài nhắc đến; việc của mình là giữ nguyên như vậy.

Quẻ Địa Sơn Khiêm là quẻ hiếm hoi mà sáu hào đều không có chữ "hung". Điều đó không có nghĩa là gặp Khiêm thì việc gì cũng xong; nó nghĩa là thái độ khiêm cho nhiều cửa hơn.

Ví dụ bốn: "bảy ngày được lại" không phải là đếm ngày

Hào Lục Nhị quẻ Chấn: "Chấn lai lệ, ức táng bối, tê vu cửu lăng, vật trục, thất nhật đắc." Sấm đến dữ dội, e mất của, trèo lên chín gò cao; chớ đuổi theo, bảy ngày sẽ được lại.

Người mới đọc câu này hay làm hai việc: lo vì chữ "mất của", rồi tính đúng bảy ngày. Cả hai đều nhảy tầng.

• Tượng: cơn chấn động ập tới, người ta buông của cải mà chạy lên chỗ cao cho an toàn.
• Ý: khi biến cố đến, giữ mình trước, đừng lao theo cái đã mất; cái của mình sẽ trở về theo nhịp của nó.
• Việc: hỏi về một dự án vừa bị huỷ, hào này khuyên đừng cuống cuồng tìm cách cứu ngay; ổn định lại trước. Hỏi về một mối quan hệ vừa có xích mích, khuyên đừng đuổi theo giải thích liền.

Con số bảy trong Kinh Dịch thường chỉ một chu kỳ trở về: quẻ Phục cũng có câu "thất nhật lai phục", bảy ngày thì trở lại. Đọc nó là "một vòng", không phải lịch hẹn. Ví dụ này lấy từ một lần gieo bằng công cụ của site: quẻ Thuần Chấn, hào hai và hào bốn động, biến thành Địa Trạch Lâm.

Ví dụ năm: khi lời hào gắn với hoàn cảnh xưa

Hào Cửu Nhị quẻ Quy Muội: "Diểu năng thị, lợi u nhân chi trinh." Mắt kém mà vẫn nhìn được, lợi cho sự giữ chính của người sống lặng lẽ.

Quẻ Quy Muội nói về việc gả em gái theo tục hôn nhân thời Chu, có nhiều chi tiết gắn với địa vị người vợ thứ thời ấy. Đọc theo nghĩa đen dễ đưa vào bài giải những định kiến giới không còn hợp. Cách làm là giữ tượng, bỏ hoàn cảnh:

• Tượng: người chỉ nhìn được một phần, ở một vị trí không nổi bật.
• Ý: chưa thấy hết toàn cảnh thì đừng làm lớn; giữ mình đúng mực, làm tốt phần việc trong tầm nhìn.
• Việc: hỏi về việc vừa chuyển sang một phòng ban mới, chưa hiểu hết nội bộ: quan sát, làm tốt phần mình, chưa vội đề xuất thay đổi.

Ví dụ này cũng lấy từ một lần gieo bằng công cụ của site: quẻ Lôi Trạch Quy Muội, hào hai động, biến thành Thuần Chấn.

Dấu hiệu bạn đang đọc quẻ theo ý mình

Kinh Dịch rộng đến mức đọc kiểu gì cũng ra một ý. Mấy dấu hiệu sau cho biết bạn đang đọc vào quẻ điều mình muốn nghe:

1. Bỏ qua chữ đánh giá. Lời hào có "lệ", "lận", "hung" mà bài giải của bạn toàn màu sáng.
2. Đổi cách đọc giữa chừng. Quẻ gốc đọc theo tượng, đến hào động không vừa ý thì đọc theo nghĩa đen.
3. Ý không gắn với câu hỏi. Bài giải nói chung chung về "giữ tâm an", áp cho câu hỏi nào cũng được: đó là hiệu ứng Barnum tự mình làm cho mình.
4. Gieo thêm cho tới khi vừa ý. Xem gieo lại khi không vừa ý.

Cách chống đơn giản nhất: viết câu giải ra giấy trước khi đọc sách chú giải. Rồi so với lời chú. Chỗ lệch nhiều là chỗ bạn đang đọc theo ý mình, hoặc chỗ bạn thấy được điều sách không thấy; phân biệt hai trường hợp ấy là kỹ năng của người đọc Dịch lâu năm.

Sách cổ nói gì

Thánh nhân dựng tượng để nói hết ý, đặt quẻ để nói hết thật giả, buộc lời vào để nói hết điều muốn nói. — Chu Dịch, Hệ Từ thượng

Bình: câu này nằm ngay sau câu "thư bất tận ngôn, ngôn bất tận ý", sách không nói hết lời, lời không nói hết ý. Hệ Từ thừa nhận lời quẻ không chứa trọn ý; vì vậy mới cần tượng. Người giải quẻ đi ngược con đường của thánh nhân: từ lời về tượng, từ tượng về ý.

Vương Bật, Chu Dịch Lược Lệ, thiên Minh tượng (đại ý): lời sinh ra từ tượng nên tìm lời để thấy tượng; tượng sinh ra từ ý nên tìm tượng để thấy ý. Được ý thì quên tượng, được tượng thì quên lời. — Vương Bật, Chu Dịch Lược Lệ

Bình: Vương Bật viết để chống lối đọc tượng số quá vụn của đời Hán. Với người giải quẻ hôm nay, câu của ông là lời nhắc đừng dừng ở chữ, cũng đừng dừng ở hình; đích đến là một ý dùng được.

Đọc cho đúng mức

• Bốn tầng là một phương pháp đọc, không phải cách duy nhất. Lục Hào gần như không đọc lời hào mà xét ngũ hành, can chi; Mai Hoa xét sinh khắc giữa Thể và Dụng. Hai lối ấy có thể cho kết luận khác bài này.
• Bản dịch ảnh hưởng mạnh tới cách đọc. Cùng một hào, các bản tiếng Việt dịch khác nhau; đọc hai bản, như gợi ý ở bài các bản dịch Kinh Dịch tiếng Việt, giúp tránh bị một bản dắt đi.
• Quẻ không biết gì về việc của bạn hơn bạn. Giá trị của việc giải quẻ là buộc bạn nhìn việc dưới một hình ảnh mới; quyết định vẫn dựa trên thông tin thật.

Việc nên làm

• Với mỗi lời quẻ, lời hào cần đọc, viết đủ bốn dòng: chữ, tượng, ý, việc.
• Gặp cụm chữ lặp lại ở nhiều quẻ, tra xem nó là công thức gì trước khi đọc nghĩa đen.
• Viết câu giải của mình trước, đọc chú giải sau, ghi lại chỗ lệch.
• Muốn có người cùng đọc, gieo bằng công cụ của site rồi hỏi tiếp trợ lý AI: trợ lý được dặn chỉ dẫn đại ý lời của đúng hào đã gieo và gắn vào câu hỏi của bạn, không phán thay bạn.

✨Hỏi AI Huyền Học
Hỏi bất cứ điều gì về tử vi, Kinh Dịch, phong thuỷ, ngày tốt xấu.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch — Hệ Từ thượng (đoạn "thư bất tận ngôn… thánh nhân lập tượng dĩ tận ý").
• Vương Bật — Chu Dịch Lược Lệ, thiên Minh tượng (đại ý đoạn được ý quên tượng).
• Chu Dịch — lời quẻ Nhu, Tụng; hào Cửu Nhị quẻ Càn; hào Lục Nhị quẻ Khiêm; hào Lục Nhị quẻ Chấn; lời quẻ Phục; hào Cửu Nhị quẻ Quy Muội.
• Chu Hy — Chu Dịch Bản Nghĩa (đại ý các chú về công thức "lợi thiệp đại xuyên").