Gieo quẻ hỏi "có hay không", "ngày nào": vì sao Kinh Dịch trả lời dở và nên hỏi lại thế nào

Kinh Dịch trả lời dở câu "có hay không" vì lời quẻ, lời hào không được viết như đáp án nhị phân: hơn một phần năm lời hào không phán cát hung, gần một phần tư nói "không lỗi", và nhiều lời "tốt" kèm điều kiện. Muốn quẻ giúp được, hãy đổi câu có/không thành câu "nên làm thế nào", "cần giữ điều gì". Còn hỏi "ngày nào" thì lời Dịch không nói ngày; phải dùng phép ứng kỳ của Lục Hào hay Mai Hoa.

Lời Dịch không phải chữ "có" và chữ "không"

Người hỏi "có nên nhận việc này không" mong một trong hai chữ. Nhưng mở 384 lời hào ra đếm, như bài cát, hung, hối, lận, vô cữu đã làm, thấy:

Các nhóm có chồng lên nhau (một hào có thể vừa "cát" vừa "vô cữu"), nên không cộng thẳng được; nhưng ý chung rõ: một phần lớn lời hào không cho ra một chữ có hay không. Lời có điều kiện còn khó hơn: "trinh cát" là tốt nếu giữ chính; "lợi kiến đại nhân" là lợi nếu gặp được người có tầm; "vô du lợi" là không có lợi nếu cứ đi. Câu trả lời nằm ở chữ "nếu", tức nằm ở cách làm.

Thêm lớp thứ hai: với cách gieo ba đồng xu, khả năng ra từ hai hào động trở lên là gần một nửa (khoảng 47%, xem bảng ở bài quẻ nhiều hào động). Theo quy tắc của Chu Hy, khi ấy phải đọc hai lời hào, hoặc lời của quẻ chính lẫn quẻ biến. Hai lời thường không cùng chiều, và người hỏi có/không sẽ chọn lời mình thích.

Vì sao sách được viết như vậy

Hệ Từ nói người quân tử khi ở yên thì xem tượng, ngẫm lời; khi hành động thì xem biến, ngẫm lời bói (nguyên văn ở mục Sách cổ). Dịch được viết cho người sắp hành động muốn biết mình đang ở thế nào trong một cuộc biến, chứ không phải cho người cần một con dấu "được" hay "không được".

Một ví dụ: hào sơ của quẻ Càn chỉ có bốn chữ, "tiềm long vật dụng", rồng còn lặn, chớ dùng. Người hỏi "có nên mở công ty năm nay không" gieo được hào này thì đọc là "không". Nhưng câu ấy nói nhiều hơn: anh đang ở giai đoạn rồng lặn, sức chưa lộ, nên tích luỹ chứ chưa nên phô. Nếu câu hỏi là "năm nay mình nên làm gì để chuẩn bị mở công ty", hào này trả lời trọn vẹn; nếu câu hỏi là có/không, nó bị ép thành một chữ "không" nghèo nàn.

Muốn có/không thật sự thì đã có công cụ khác

Người Việt có sẵn một phép bói nhị phân đúng nghĩa: xin keo âm dương ở đình, chùa, miếu. Một sấp một ngửa là thánh keo (được), hai sấp là âm keo (không), hai ngửa là cười keo (hỏi lại). Phép ấy được thiết kế để trả lời có/không, và chỉ nên dùng cho những câu đã rõ ràng (xem bài xin keo âm dương).

Dùng Kinh Dịch để hỏi có/không giống như dùng một cuốn sách hướng dẫn để tung đồng xu: được, nhưng phí mất phần quý nhất.

Bảng đổi tám câu có/không thành câu "nên làm thế nào"

Hai dòng cuối là chủ ý. Câu "con có đỗ không", "ca mổ có ổn không" là câu người ta lo nhất, và cũng là câu quẻ không nên đứng ra trả lời: kết quả thuộc về người khác và về chuyên môn. Đổi câu hỏi về việc của mình thì quẻ lại có chỗ dùng.

Một lưu ý: đổi câu hỏi không có nghĩa là né lựa chọn. Câu "nên ký ngay hay xin thêm thời gian" vẫn là một lựa chọn hai đường, chỉ khác là mỗi đường là một hành động, nên lời hào áp vào được. Phép thử hai câu trả lời ở bài đặt câu hỏi khi gieo quẻ giúp kiểm tra câu đã đủ rõ chưa.

Hỏi "ngày nào", "bao giờ"

Lời Kinh Dịch có những con số như "bảy ngày được lại", "ba năm không thấy", "mười năm chớ dùng". Đó không phải lịch hẹn. "Thất nhật lai phục" ở quẻ Phục nói nhịp trở lại của một chu kỳ, đọc thành "bảy ngày nữa" là ép chữ.

Muốn hỏi thời điểm thì phải dùng phép khác, và biết trước giới hạn của nó:

Bài ứng kỳ Lục Hào bày đủ các phép và có một ví dụ cho thấy ngày ứng viên mọc lên dày đến mức nào. Người tự gieo nên đổi câu "bao giờ" thành câu "trong khoảng này nên chuẩn bị gì", và nếu muốn thử phép ứng kỳ, hãy ghi ngày đoán trước khi việc xảy ra để còn tự kiểm.

Sách cổ nói gì

Dịch: Người quân tử khi ở yên thì xem tượng mà ngẫm lời; khi hành động thì xem biến mà ngẫm lời bói. — Hệ Từ thượng truyện, chương 2

Bình: chữ "ngoạn" là ngẫm, nghiền ngẫm, mân mê, không phải tra đáp án. Hệ Từ hình dung người dùng Dịch ngồi ngẫm lời quẻ cho hành động sắp làm, không phải nhìn một chữ rồi đứng dậy.

Dịch: Người giỏi Dịch thì không bói. — Tuân Tử, Đại Lược

Bình: Tuân Tử nói đến cùng: hiểu được lẽ biến hoá thì tự biết nên làm gì, không cần hỏi có/không. Câu này không cấm gieo quẻ; nó chỉ ra mục đích cuối của việc đọc Dịch là hiểu thế, không phải nhận phán quyết.

Chu Hy, Dịch Học Khải Mông, thiên Khảo biến chiêm, đại ý: định ra quy tắc đọc lời nào khi có một đến sáu hào động. Bình: chính việc phải đặt quy tắc chọn lời cho thấy một quẻ gieo ra thường có nhiều hơn một câu trả lời.

Đọc cho đúng mức

• Các con số tỉ lệ lời hào lấy từ phép đếm trên bản kinh văn thông hành ở bài cát, hung, hối, lận; bản khác có thể chênh vài hào.
• Đổi câu hỏi giúp lời quẻ có chỗ bám, nhưng không làm quẻ "đúng" hơn. Một câu hỏi tốt chủ yếu giúp người hỏi nghĩ rõ.
• Phép ứng kỳ của Lục Hào, Mai Hoa là thực hành của các phái đoán, có nhiều cách tính khác nhau và rất khó tự kiểm.
• Những việc thuộc chuyên môn (sức khoẻ, pháp lý, thi cử) cần người có chuyên môn; quẻ chỉ dùng để sắp xếp việc của chính mình.

Việc nên làm

• Viết câu có/không ra giấy, rồi viết lại thành câu "nên làm thế nào", "cần giữ điều gì" có thời hạn.
• Nếu thật sự chỉ cần có/không cho một việc nhỏ, dùng phép bói nhị phân như xin keo, đừng dùng Kinh Dịch.
• Khi gieo ra nhiều hào động, đọc theo quy tắc Chu Hy, ghi rõ lời nào là lời chính trước khi suy diễn.
• Muốn thử phép ứng kỳ, ghi ngày đoán vào sổ trước khi việc xảy ra (xem ghi sổ quẻ).

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch, Hệ Từ thượng truyện, chương 2 (trích nguyên văn).
• Tuân Tử, thiên Đại Lược (trích nguyên văn).
• Chu Hy, Dịch Học Khải Mông, thiên Khảo biến chiêm (đại ý).
• Số liệu lời hào: theo phép đếm trên 384 hào ở bài cát, hung, hối, lận, vô cữu của aihuyenhoc.com.