Uyên Hải Tử Bình: cuốn nhập môn Bát Tự kinh điển, cấu trúc và những đoạn đáng đọc

Uyên Hải Tử Bình là sách Bát Tự cổ nhất còn lưu hành rộng, thường đề Từ Đại Thăng đời Tống biên, Dương Tông đời Minh tăng hiệu. Sách dạy lấy can ngày làm chủ, xét lệnh tháng, thập thần, cách cục, lục thân, nữ mệnh. Nên đọc kỹ ba thiên Kế Thiện, Hỷ Kỵ và Luận nhật vi chủ; phần thần sát và nữ mệnh nên đọc như tư liệu.

Sách của ai, ra đời lúc nào

Tên sách ghép hai chữ: "Uyên Hải" là biển sâu, "Tử Bình" là tên gọi của môn Bát Tự lấy can ngày làm chủ, theo tên Từ Tử Bình (Từ Cư Dịch) đời Tống (bài Từ Tử Bình). Cả cái tên nghĩa là "biển sâu của Tử Bình", một bộ gom góp.

Bản lưu hành thường đề hai người:

• Từ Đại Thăng (có nơi ghi Từ Thăng), đời Tống, người biên. Ngoài lời đề tên, sử liệu về ông rất ít.
• Dương Tông, đời Minh, người tăng hiệu, tức thêm vào và sửa lại. Bản số hoá trên Wikisource tiếng Hán đề thẳng tên Dương Tông làm tác giả.

Điều văn bản cho thấy rõ nhất: sách là tập hợp nhiều lớp. Mục lục có hơn bảy mươi thiên với giọng văn rất khác nhau, có thiên văn xuôi giảng giải, có thiên là ca quyết bốn chữ, năm chữ, có thiên là phú biền ngẫu. Có những thiên mang tên sách khác gộp vào, như "Lạc Lục Tử Tiêu Tức Phú". Vì vậy khi dẫn, nên ghi tên thiên, đừng ghi chung "Uyên Hải nói".

Chính sách cũng tự kể lịch sử môn học. Thiên "Luận nhật vi chủ" mở đầu bằng việc nhắc Lý Hư Trung đời Đường, người luận mệnh bằng can chi năm tháng ngày giờ, rồi nói tới đời Tống mới có thuyết Tử Bình lấy can ngày làm chủ (bài Lý Hư Trung kể đoạn trước đó).

Cấu trúc: bảy nhóm thiên

Hơn bảy mươi thiên trong bản số hoá có thể gom thành bảy nhóm. Gom lại thế này giúp bạn biết mở sách ở đâu khi cần.

Kế Thiện Thiên nằm trong phần mở đầu, trước nhóm một.

Ba đoạn đáng đọc kỹ

Kế Thiện Thiên: tuyên ngôn của Tử Bình

Kế Thiện Thiên mở bằng câu: người bẩm thụ trời đất, mệnh thuộc âm dương, sinh ra trong khoảng trời che đất chở, đều ở trong năm hành. Rồi đi thẳng vào phép: "muốn biết sang hèn, trước xem lệnh tháng làm cương lĩnh, sau mới đoán lành dữ", và "chuyên lấy can ngày làm gốc". Ba câu đầu này gói gần trọn cách đọc Bát Tự mà mọi sách đời sau kế thừa: lệnh tháng là cương, can ngày là chủ. Bài nhật chủ của site đi sâu vào ý thứ hai.

Luận nhật vi chủ: năm là gốc, tháng là mầm

Thiên này có một hình ảnh đáng nhớ: lấy can ngày làm chủ, năm là gốc, tháng là mầm, ngày là hoa, giờ là quả, rồi xét sinh vượng tử tuyệt, hưu tù, chế hoá mà đoán lành dữ. Hình ảnh cái cây cho người mới thấy bốn trụ không ngang hàng: mỗi trụ một vai, và "hoa" (ngày) là chỗ người xem đứng nhìn ra cả cây.

Hỷ Kỵ Thiên: những câu thoát khỏi lối đoán máy móc

Hỷ Kỵ Thiên mở đầu: tứ trụ đã xếp, tam tài đã phân, chuyên lấy thiên nguyên của ngày phối với tám chữ can chi, cái thấy và không thấy đều phải cân, thần sát vướng nhau thì so nặng nhẹ. Câu thứ hai mới là chỗ hay: giờ gặp Thất Sát, thấy chưa hẳn là hung; tháng chế được mà can mạnh, Sát lại thành quyền ấn. Đây là bài học lớn nhất cho người mới: một thập thần mang tiếng xấu không xấu tự thân, mà tuỳ có bị chế, có được dùng hay không. Bài Chính Quan, Thất Sát phân tích đúng điểm này.

Phần đọc như tư liệu, không học theo

Thần sát dày đặc. Sách có nhiều thần sát (Khôi Cương, Kim Thần, Nhật Quý…) và những "cách" đặt tên đẹp. Phái Bát Tự đời sau, từ Tử Bình Chân Thuyên tới Trích Thiên Tủy, đều giảm vai trò thần sát, lấy ngũ hành sinh khắc làm chính. Đọc để biết tên, đừng lấy thần sát quyết lá số.

Nữ mệnh. Các thiên nữ mệnh đo người phụ nữ bằng chồng con và bằng chữ "trinh", "dâm"; có cả thiên "Cổn lãng đào hoa" chỉ để phán. Chúng tôi dẫn để hiểu xã hội cũ, không dùng để luận một người phụ nữ hôm nay. Lá số nữ đọc theo đúng các nguyên tắc chung ở nhóm hai và nhóm ba là đủ.

Lục thân quá chắc. Các câu suy cha mẹ, anh em, con cái từ một chữ trong tứ trụ viết rất dứt khoát. Thực tế một chữ có thể đọc nhiều cách; dùng như gợi ý, không như kết luận.

Đặt cạnh hai sách Bát Tự lớn khác

Thứ tự đọc hợp lý cho người tiếng Việt: Uyên Hải (lấy thuật ngữ và khung) → Tử Bình Chân Thuyên (học cách cục) → Trích Thiên Tủy (học cân). Bảng điều hậu của Cùng Thông Bảo Giám dùng song song khi xét dụng thần.

Sách cổ nói gì

Dịch: Người bẩm thụ trời đất, mệnh thuộc âm dương; sinh ra trong khoảng trời che đất chở, đều nằm trong năm hành. — Uyên Hải Tử Bình, Kế Thiện Thiên

Dịch: Giờ gặp Thất Sát, thấy rồi chưa hẳn là hung; tháng chế được mà can ngày mạnh, Sát ấy lại thành quyền ấn. — Uyên Hải Tử Bình, Hỷ Kỵ Thiên

Dịch: Lấy can ngày làm chủ; lấy năm làm gốc, tháng làm mầm, ngày làm hoa, giờ làm quả. — Uyên Hải Tử Bình, Luận nhật vi chủ

Bình: ba câu này đi từ triết lý (con người nằm trong năm hành) sang phép (can ngày làm chủ) sang tinh thần đọc (một chữ xấu chưa hẳn xấu). Câu về Thất Sát đáng chép lại để tự nhắc: nhiều người mới học thấy chữ "Sát" là sợ, trong khi chính sách nhập môn cổ nhất đã dặn đừng sợ tên gọi.

Đọc cho đúng mức

• Lời đề Từ Đại Thăng đời Tống chưa có sử liệu độc lập xác nhận; văn bản hiện hành mang dấu biên tập đời Minh.
• Sách là bách khoa nhiều lớp; các thiên có khi mâu thuẫn nhau. Gặp mâu thuẫn, ghi cả hai, đừng chọn câu nghe hay.
• Phép Bát Tự dựa trên giả định rằng thời điểm sinh định ra khí chất; đó là tiền đề của môn học, chưa từng được chứng minh. Sách giúp hiểu một hệ diễn giải cổ, không thay quyết định của người đọc.
• Các phần thần sát, nữ mệnh mang định kiến của thời đại; site không dùng chúng để luận.

Việc nên làm

• Lập tứ trụ của mình, rồi đọc Kế Thiện Thiên và Luận nhật vi chủ, chỉ ra trụ nào là gốc, mầm, hoa, quả.
• Tìm trong tứ trụ có Thất Sát không; nếu có, xem nó có bị chế, có được Ấn hoá không, theo đúng câu Hỷ Kỵ Thiên.
• Đọc nhóm ba (thập thần) song song với bài thập thần của site, mỗi ngày một thần.
• Để nhóm sáu và các thần sát sang một bên cho tới khi đọc vững ngũ hành.

🀄Lá số Bát Tự (Tứ Trụ)
Bốn trụ năm tháng ngày giờ theo tiết khí, Thập Thần, ngũ hành vượng suy.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Uyên Hải Tử Bình — Kế Thiện Thiên, Hỷ Kỵ Thiên, Luận nhật vi chủ (nguyên văn đối chiếu bản số hoá Wikisource tiếng Hán); mục lục theo cùng bản.
• Thẩm Hiếu Chiêm — Tử Bình Chân Thuyên (đại ý, để so sánh).
• Trích Thiên Tủy (đại ý, để so sánh).
• Bộ máy Bát Tự của aihuyenhoc.com.