Bếp đối diện cửa chính: câu 'mở cửa thấy bếp' có trong sách nào

Câu "mở cửa thấy bếp" (khai môn kiến táo) được dẫn rất nhiều nhưng hầu như không ai kèm tên sách, quyển, đoạn; chúng tôi chưa đối chiếu được nó với một văn bản cổ cụ thể. Sách Bát Trạch xét bếp theo phương so với cửa, không xét chuyện nhìn thấy. Lời kiêng vẫn đáng nghe vì lý do thực tế: gió lùa, bụi, khói, sự riêng tư. Nhà ống xử lý bằng vách lam, tủ cao, hoặc xoay bếp.

Kiểm nguồn: câu này từ đâu ra

Trên mạng, câu "mở cửa thấy bếp, tiền của hao hụt" thường đi kèm chữ "theo sách cổ" hoặc "theo phong thủy Trung Hoa". Khi kiểm, có mấy điều đọc ra được:

• Câu ấy có dạng khẩu quyết bốn chữ (khai môn kiến táo), kiểu câu vần dễ nhớ của sách phong thủy phổ thông đời sau, không phải dạng văn của các sách trạch kinh đời Thanh như Bát Trạch Minh Kính hay Dương Trạch Tam Yếu.
• Nó thường đứng trong một chuỗi câu cùng khuôn: mở cửa thấy bếp, mở cửa thấy nhà xí, mở cửa thấy gương, mở cửa thấy cầu thang. Chuỗi này gần với sách mẹo bày nhà hiện đại hơn là sách lý luận.
• Người dẫn hầu như không ghi được sách, quyển, đoạn. Đó là tiêu chuẩn tối thiểu mà một câu "sách cổ nói" phải qua.

Chúng tôi không khẳng định câu ấy không có trong bất kỳ sách cũ nào; chỉ nói rằng chưa thấy ai dẫn kèm xuất xứ kiểm được. Ai nói với bạn đây là "sách cổ" thì cứ hỏi lại: sách nào, phần nào.

Sách Bát Trạch thật sự xét bếp với cửa thế nào

Trong dòng sách Bát Trạch, cửa và bếp có quan hệ thật, nhưng là quan hệ phương, không phải quan hệ nhìn thấy. Dương Trạch Tam Yếu lấy cửa làm mốc, xét bếp nằm ở phương nào so với cửa: đại ý, bếp nên ngồi ở phương hung so với cửa, miệng bếp quay về phương cát. Một cái bếp khuất sau ba lớp tường mà nằm đúng phương đối diện cửa vẫn bị sách xét như nhau; một cái bếp phơi ra ngay tầm mắt mà nằm ở phương hung so với cửa thì sách lại cho là đúng chỗ.

Nhà ống có cửa giữa mặt tiền và bếp giữa phía sau là trường hợp bếp nằm đúng phương đối diện cửa. Kết quả theo Tam Yếu phụ thuộc hướng nhà: với nhà hướng Đông, Tây, Đông Nam, Tây Bắc thì phương ấy là phương hung so với cửa, đúng chỗ đặt bếp; với nhà hướng Bắc, Nam, Đông Bắc, Tây Nam thì lại là phương cát. Bảng đủ tám hướng có ở bài phong thủy nhà bếp.

Nói gọn: "thẳng trục cửa" theo mắt nhìn và "đối diện cửa" theo phương là hai chuyện khác nhau. Lời kiêng phổ thông nói chuyện thứ nhất; sách nói chuyện thứ hai.

Lý do thực tế: vì sao lời kiêng vẫn đáng nghe

Chuyện cuối có bài riêng: người nấu quay lưng ra cửa. Còn chuyện gió đi một mạch từ cửa trước ra cửa sau, sách gọi là "xuyên đường", có ở bài cửa trước thẳng cửa sau.

Nhà ống bếp thẳng trục cửa: năm cách xử lý

Mặt bằng mẫu: nhà ống ngang 4 mét, sâu 16 mét. Cửa chính giữa mặt tiền, phòng khách, cầu thang dọc tường bên phải, bàn ăn, bếp chữ I dựa tường sau. Đứng ở cửa nhìn thẳng thấy mặt bếp.

1. Vách lam giữa phòng khách và bàn ăn. Lam gỗ hoặc lam nhôm đứng, khe 3 – 5 cm, các thanh xoay xiên một góc. Nhìn thẳng từ cửa thì gần như kín; đứng lệch thì vẫn thấy xuyên, gió và ánh sáng vẫn qua. Vách nên cao hơn tầm mắt người đứng, tức từ khoảng 1,6 mét trở lên; độ cao và độ hở cụ thể bàn ở bài vách ngăn sau cửa chính.

2. Tủ cao hai mặt. Một tủ kệ cao 1,8 – 2 mét đặt ngang, một mặt làm kệ phòng khách, mặt kia làm tủ đồ khô cho bếp. Vừa chắn vừa thêm chỗ chứa, hợp nhà chật.

3. Dùng cầu thang làm vách. Nhiều nhà ống đặt cầu thang giữa nhà; lắp tấm ốp hoặc kệ sách dưới gầm thang, mặt quay ra phòng khách, là đã có một vách tự nhiên.

4. Xoay bếp. Đổi bếp chữ I từ tường sau sang dọc tường hông. Người nấu không còn quay lưng ra cửa, mặt bếp không còn đối thẳng trục nhà, gió lùa thổi dọc chứ không thổi thẳng vào lửa. Xoay bếp thì hướng bếp theo Bát Trạch cũng đổi; cách tính hướng bếp mới bằng cộng trừ 90 độ có ở bài hướng bếp.

5. Cửa trượt ngăn bếp. Nhà có máy lạnh phòng khách thì cửa trượt kính mờ giữa bếp và phòng khách còn giữ được hơi lạnh, chặn mùi. Nếu muốn đóng theo thước Lỗ Ban 52,2 cm (thước đo khoảng rỗng, lọt lòng), tính bằng công cụ của site: lọt lòng rộng 81 cm rơi vào cung Nhân Lộc (tốt), cao 2,13 m rơi vào cung Quý Nhân (tốt); rộng 85 – 90 cm rơi vào cung Cô Độc (xấu), cao 2,0 m rơi vào cung Thiên Tặc (xấu). Lỗ Ban là tục thợ mộc; chọn kích thước theo lối đi trước, rồi mới nhích cho lọt cung.

Thứ tự nên thử: cách 1 hoặc 2 trước vì không đụng điện nước; cách 4 khi đằng nào cũng làm lại bếp; cách 5 khi muốn tách hẳn không khí hai khu.

Sách cổ nói gì

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: xét nhà lấy cửa làm gốc; bếp xét theo phương nằm so với cửa, nên ngồi phương hung, miệng bếp hướng phương cát. — Dương Trạch Tam Yếu, Triệu Cửu Phong

Bình: sách không có chữ nào về "nhìn thấy". Đó là chỗ khác căn bản giữa lý luận Bát Trạch và mẹo phổ thông.

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: chỗ bếp ngồi nên đè lên phương hung, cửa lửa của bếp nên quay về phương cát. — Bát Trạch Minh Kính, phần bếp

Bình: nếu một ngày ai đó đưa ra được câu "khai môn kiến táo" kèm tên sách cổ và đoạn văn kiểm được, chúng tôi sẽ cập nhật bài này. Cho tới lúc ấy, nên đọc nó như một lời khuyên đời sau, có lý về sinh hoạt.

Đọc cho đúng mức

• Câu "mở cửa thấy bếp, tiền của hao hụt" không có cơ sở để nói về tiền bạc. Phần có lý là gió, bụi, khói, sự riêng tư.
• Bát Trạch xét phương, không xét tầm nhìn. Hai cách hiểu có thể cho kết luận ngược nhau trên cùng một căn nhà.
• Huyền Không không có lời kiêng này; phái ấy xét sao bay tới cung cửa và cung bếp. So sánh hai phái ở bài bếp theo Huyền Không.
• Không cần đục phá chỉ vì bếp thẳng cửa. Vách lam hay tủ cao giải quyết phần lớn chuyện thật với chi phí thấp.

Việc nên làm

• Đứng ở cửa chính nhìn vào: thấy rõ mặt bếp thì tính một vách lam hoặc tủ cao ở khoảng giữa.
• Mở cửa chính khi đang nấu bếp ga: quan sát ngọn lửa; bị gió thổi lệch là lý do đủ để chắn.
• Kiểm phương của bếp so với cửa theo Bát Trạch nếu gia đình theo phái này; đừng nhầm "thẳng trục" với "đối phương".
• Khi làm lại bếp: cân nhắc xoay bếp chữ I sang tường hông.
• Đóng cửa trượt ngăn bếp: chọn lối đi trước, nhích kích thước theo thước 52,2 cm sau.

Nguồn tham khảo

• Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu (đời Thanh) — phần cửa và bếp, đại ý.
• Bát Trạch Minh Kính, bản lưu hành đời Thanh — phần bếp, đại ý.
• Cung thước Lỗ Ban 52,2 cm cho cửa trượt ngăn bếp tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com.