Gieo quẻ vào lúc nào: tĩnh tâm, có kiêng giờ không, và chuyện "không hỏi khi say, khi giận"

Sách cổ không kiêng giờ gieo quẻ; cái sách kiêng là lòng người hỏi: không thành, không chính đáng, không thật sự phân vân thì không nên hỏi. Giờ chỉ quan trọng về mặt kỹ thuật: trong Mai Hoa lập theo thời gian, giờ là một con số tạo ra quẻ; trong Lục Hào, ngày giờ quyết định nhật thần, nguyệt kiến, tuần không. Còn say, giận, đang hoảng thì nên gác lại.

Lễ Ký nói về bói, không nói về giờ bói

Lễ Ký, thiên Khúc Lễ, có đoạn định nghĩa bói rùa, bói cỏ thi rất gọn: đó là cách thánh vương xưa khiến dân tin ngày giờ, kính quỷ thần, sợ phép tắc; là cách giúp dân dứt điều ngờ, định điều do dự (nguyên văn ở mục Sách cổ). Ngay bên cạnh là quy tắc "bói không quá ba lần", "bói rùa và bói cỏ không chồng lên nhau".

Đọc kỹ thì thấy: chữ "thời nhật" (ngày giờ) có xuất hiện, nhưng theo chiều ngược lại. Bói được dùng để chọn ngày giờ cho việc lớn (tế lễ, ra quân, chôn cất), chứ không có quy định bói phải làm vào giờ nào. Những điều Khúc Lễ đặt ra đều là về cách hỏi: hỏi để quyết điều ngờ, hỏi có giới hạn số lần.

Tả Truyện kể chuyện tướng nước Sở là Đấu Liêm từ chối bói trước một trận đánh, với câu nói gọn: bói là để quyết điều ngờ, không ngờ thì bói làm gì. Hai văn bản sớm nhất về việc bói đều đặt điều kiện ở người, không ở giờ.

Ba điều không xem

Đời sau truyền nhau một lời dặn gọn, thường được gắn với Mai Hoa và các sách bói thời Minh, Thanh: bất thành bất chiêm, bất nghĩa bất chiêm, bất nghi bất chiêm — không thành tâm thì không xem, việc không chính đáng thì không xem, không có điều ngờ thì không xem. Văn bản Mai Hoa Dịch Số lưu hành có một lời dặn gần như vậy, đại ý: không có việc động thì không xem, không nhân một việc thì không xem.

Ba điều ấy có thể dịch sang ngôn ngữ hôm nay:

Câu tự hỏi thứ ba chính là phép thử hai câu trả lời trong bài đặt câu hỏi khi gieo quẻ.

Vì sao "không hỏi khi say, khi giận"

Câu này không có trong Chu Dịch, nhưng các thầy dạy bói đời nào cũng dặn, và lý do của nó đứng được cả khi bạn không tin quẻ có "linh".

Cảm xúc mạnh làm hỏng câu hỏi. Người đang giận hỏi "có nên nghỉ việc ngay không"; người đang lo hỏi "có chuyện gì xấu sắp xảy ra không". Câu hỏi đặt trong lúc ấy thường gộp nhiều việc, thiếu thời hạn, và đã chứa sẵn đáp án mình muốn.

Cảm xúc mạnh làm hỏng cách đọc. Lời Kinh Dịch nhiều nghĩa. Người đang giận thấy chữ "chinh" (đi đánh) là được phép làm tới; người đang sợ thấy chữ "lệ" (nguy) là điềm dữ. Đọc trong trạng thái ấy là đọc vào chính mình.

Rượu làm mất cái "thành". Người xưa đặt chữ thành lên đầu; một người đã ngà ngà thì khó giữ được sự nghiêm túc với câu hỏi, và hay gieo lại cho tới khi vừa ý. Chuyện gieo lại có ở bài gieo lại quẻ.

Cách làm thực tế: khi đang giận, đang say, đang hoảng, viết câu hỏi ra giấy rồi gác lại. Sáng hôm sau đọc lại. Rất thường, câu hỏi đã khác, và có khi không cần gieo nữa.

Tĩnh tâm: Chu Hy dặn chuẩn bị gì

Chu Hy soạn một bản nghi thức gieo cỏ thi (Thệ nghi), in ở đầu Chu Dịch Bản Nghĩa. Đại ý các bước: chọn chỗ sạch sẽ, đặt bàn, đặt sách và cỏ thi; người hỏi rửa tay, đốt hương, đứng hoặc ngồi ngay ngắn; nói rõ việc mình muốn hỏi, và nói rõ mình chưa biết nên hay không; rồi mới chia cỏ.

Bản nghi thức ấy rất kỹ về nơi chốn, tư thế, lời khấn, nhưng không thấy có câu nào chọn giờ. Điều Chu Hy muốn là người hỏi bước vào một trạng thái khác với lúc bình thường: chậm lại, sạch sẽ, nói rõ điều mình phân vân.

Một phiên bản gọn cho ngày nay, mất năm phút:

1. Cất điện thoại, ngồi ở chỗ không ai gọi.
2. Rửa tay, rót một chén nước hay chén trà.
3. Thở chậm vài hơi, đọc lại câu hỏi đã viết sẵn.
4. Nói thầm hoặc viết thêm một dòng: "mình chưa biết nên làm A hay B".
5. Gieo sáu lần liền, ghi từng hào ngay, không dừng giữa chừng.

Nếu gieo bằng công cụ trên mạng, bước một đến bốn vẫn giữ nguyên; bài gieo quẻ trên mạng có linh không bàn chuyện đồng xu thật và đồng xu ảo.

Giờ là con số: khi nào giờ thật sự đổi quẻ

Có hai phép mà thời điểm gieo đi thẳng vào phép tính.

Mai Hoa lập quẻ theo thời gian. Quẻ được tạo ra từ chi năm, tháng âm, ngày âm và chi giờ. Đổi giờ là đổi quẻ. Ví dụ tính bằng công cụ Mai Hoa của site cho ngày 10/3/2027 (mùng 3 tháng Hai Đinh Mùi):

Hai mươi phút, hai quẻ khác hẳn. Vì vậy với Mai Hoa, giờ phải ghi đúng lúc việc nảy ra (lúc nghe tin, lúc được hỏi), không phải lúc rảnh mới ngồi tính. Người kỹ còn chỉnh giờ đồng hồ sang giờ mặt trời theo kinh độ nơi ở, giống chuyện giờ sinh và múi giờ trong tử vi; công cụ của site dùng giờ đồng hồ Việt Nam.

Lục Hào. Quẻ không do giờ tạo ra (đồng xu tạo ra), nhưng cách đọc phụ thuộc ngày giờ gieo: nhật thần là can chi ngày gieo, nguyệt kiến là tháng theo tiết khí, tuần không theo ngày. Gieo quanh nửa đêm thì không rõ đã sang ngày mới chưa (các thầy chia hai phái đổi ngày lúc 23 giờ hay 0 giờ); gieo trong ngày giao tiết thì phải biết giờ giao tiết. Bài nguyệt kiến, nhật thần có ví dụ cụ thể quanh Lập Xuân và Tết 2027.

Chu Dịch đọc theo lời quẻ, lời hào thì không dùng tới giờ: cùng một quẻ, gieo sáng hay tối, lời đọc như nhau.

Những lời kiêng giờ truyền miệng: đối chiếu với sách

Gom lại: những giờ "nên tránh" có lý do thật là giờ mình đang mệt, đang say, đang giận, và — riêng với Lục Hào — những phút sát nửa đêm và sát giờ giao tiết, vì phép tính dễ lẫn.

Sách cổ nói gì

Dịch: Dùng mai rùa gọi là bốc, dùng cỏ thi gọi là phệ. Bốc phệ là cách các thánh vương đời trước khiến dân tin ngày giờ, kính quỷ thần, sợ phép tắc; là cách khiến dân dứt điều ngờ, định điều do dự. — Lễ Ký, Khúc Lễ thượng

Bình: hai vế cuối là lý do để hỏi: có điều ngờ, đang do dự. Không có hai điều ấy thì theo chính Lễ Ký, việc bói không có chỗ dùng.

Dịch: Bói là để quyết điều ngờ; không ngờ thì bói làm gì? — Tả Truyện, Hoàn công năm thứ 11

Bình: câu của một vị tướng trước trận đánh, nói khi đồng đội muốn bói để lấy thêm can đảm. Bói để trấn an, không để quyết, là điều ông từ chối.

Đọc cho đúng mức

• "Ba điều không xem" là lời dặn truyền đời sau, không tìm thấy nguyên văn trong Chu Dịch hay Lễ Ký; các bản ghi khác nhau ở thứ tự và chữ.
• Nghi thức của Chu Hy là nghi thức gieo cỏ thi; áp sang đồng xu là cách làm của người đời sau.
• Chuyện đổi ngày lúc 23 giờ hay 0 giờ và chỉnh giờ theo kinh độ là những chỗ các thầy chưa thống nhất.
• Không có bằng chứng giờ gieo làm quẻ "linh" hơn hay kém đi; giờ chỉ có vai trò là con số trong phép tính.

Việc nên làm

• Viết câu hỏi lúc nó nảy ra; nếu đang giận, say, hoảng thì gác lại tới sáng hôm sau.
• Trước khi gieo, dành năm phút tĩnh tâm theo năm bước ở trên.
• Dùng Mai Hoa theo thời gian thì ghi giờ đúng lúc việc nảy ra; dùng Lục Hào thì tránh khung sát nửa đêm và sát giờ giao tiết.
• Ghi đủ ngày giờ gieo vào sổ, kể cả khi dùng Chu Dịch, để sau này đối chiếu (xem ghi sổ quẻ).

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Lễ Ký, thiên Khúc Lễ thượng (trích nguyên văn).
• Xuân Thu Tả Truyện, Hoàn công năm thứ 11, lời Đấu Liêm (trích nguyên văn).
• Chu Hy, Chu Dịch Bản Nghĩa — Thệ nghi (đại ý).
• Mai Hoa Dịch Số, bản lưu hành — phép lập quẻ theo năm tháng ngày giờ, lời dặn không động không xem (đại ý).
• Quẻ Mai Hoa ngày 10/3/2027: tính bằng công cụ Mai Hoa và bộ lịch âm của aihuyenhoc.com, đối chiếu tay.