Hỏa táng, gửi tro cốt ở chùa: âm trạch nhìn thế nào

Trong sách phong thủy cổ không có câu nào nói hỏa táng là xấu, vì Táng Thư chỉ bàn về hài cốt chôn trong đất — tro cốt nằm ngoài khung lý thuyết ấy. Các thầy hiện nay có ba cách nghĩ: không cần xét phong thủy, coi nơi đặt tro như một âm trạch nhỏ, hoặc chôn tro vào đất. Nhà Phật coi hỏa táng (trà tỳ) là truyền thống, và đặt phúc phần ở nghiệp, không ở đất.

Hỏa táng đang trở thành lựa chọn chính ở đô thị

Ở Hà Nội, TP.HCM và các thành phố lớn, hỏa táng đã thành lựa chọn phổ biến trong vài chục năm qua. Lý do không khó hiểu:

• Đất nghĩa trang gần thành phố gần như hết, nghĩa trang mới thì xa và đắt.
• Hỏa táng không cần cải táng lần hai — điều mà nhiều gia đình trẻ không còn điều kiện làm.
• Nhiều nghĩa trang cũ trong nội đô đã và đang phải giải tỏa; gia đình đã một lần bốc mộ thường chọn hỏa táng cho người thân sau.
• Nhà nước khuyến khích: từ năm 2013 đã có đề án khuyến khích hình thức hỏa táng, và quy định về nghĩa trang hiện hành giới hạn diện tích mộ.

Nhưng ở nông thôn và trong nhiều gia đình lớn tuổi, hỏa táng vẫn là điều khó nói. Câu hỏi hay gặp nhất là: "Thiêu đi thì có ảnh hưởng gì đến con cháu không?" Để trả lời cho đúng mức, cần xem từng truyền thống thật sự nói gì.

Hỏa táng ở Việt Nam không phải chuyện mới

Nhiều người nghĩ hỏa táng là tục ngoại lai, mới du nhập. Lịch sử cho thấy khác.

Thời Lý – Trần, khi Phật giáo thịnh, hỏa táng là cách làm quen thuộc của giới tu hành và cả hoàng tộc. Ví dụ hay được nhắc là Thượng hoàng Trần Nhân Tông: theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, khi ngài viên tịch ở am Ngọa Vân thuộc dãy Yên Tử năm 1308, đệ tử là Pháp Loa làm lễ hỏa táng theo di nguyện, thu xá lợi để thờ. Đến khi Nho giáo làm chủ đạo từ thời Lê, địa táng trở lại chiếm ưu thế và phong thủy âm trạch theo Táng Thư được coi trọng hơn.

Như vậy, người Việt đã có cả hai truyền thống từ nhiều thế kỷ. Hỏa táng hôm nay là sự trở lại của một lựa chọn cũ trong hoàn cảnh mới, không phải sự đứt gãy.

Quan điểm nhà Phật: trà tỳ và chỗ của phúc phần

Trong kinh điển Phật giáo, việc hỏa táng gọi là trà tỳ. Kinh Đại Bát Niết Bàn kể lại, đại ý: sau khi Đức Phật nhập diệt, thân ngài được trà tỳ, xá lợi được chia làm tám phần cho các vương quốc dựng tháp thờ. Từ đó, hỏa táng là truyền thống của giới xuất gia và được nhiều Phật tử tại gia chọn theo.

Về phúc họa, nhà Phật nói rõ: mỗi người chịu nghiệp của chính mình. Điều con cháu làm được cho người đã khuất là tụng kinh, làm việc thiện, hồi hướng công đức — không phải tìm đất. Từ góc nhìn này, câu hỏi "thiêu có hại cho con cháu không" không có cơ sở để đặt ra.

Gửi tro cốt ở chùa vì thế rất tự nhiên với gia đình theo Phật giáo: người đã khuất được nghe kinh hằng ngày, được cúng giỗ chung trong những ngày lễ lớn như Vu Lan, và con cháu có nơi trang nghiêm để đến thăm.

Quan điểm từ Táng Thư: một lý thuyết không bàn tới tro

Táng Thư dựng lý thuyết trên hài cốt: hài cốt cha mẹ nhận khí của đất, con cháu cùng khí nên được ảnh hưởng. Đem lý thuyết ấy áp vào hỏa táng, các thầy hiện nay chia làm mấy hướng:

• Một số thầy cho rằng khi không còn hài cốt thì không còn "bản hài" để nhận khí, nên phong thủy âm trạch không còn áp dụng — không tốt, cũng không xấu.
• Một số thầy khác coi tro cốt vẫn là di cốt, vẫn "nhập thổ" được khi chôn xuống đất, nên khuyên chôn hũ tro vào một ngôi mộ nhỏ và xét đất, hướng như mộ thường.
• Một số ít nói hỏa táng làm "đứt mạch" với con cháu. Đây là suy diễn của người đời sau; Táng Thư không có câu nào như vậy, vì sách viết trong thời mà hỏa táng không thuộc tầm bàn luận của sách.

Điểm cần nói thẳng: không có văn bản phong thủy cổ nào phán hỏa táng là xấu. Ai nói "sách dạy thiêu là đứt phúc" cần được hỏi lại: sách nào, câu nào.

Ba cách đặt tro cốt và điều nên cân nhắc

Một số gia đình rải tro ra sông, ra biển theo nguyện vọng của người mất. Cách này cũng là một lựa chọn được tôn trọng; nên tìm hiểu quy định của địa phương nơi định làm.

Có gia đình giữ hũ tro ở nhà một thời gian — qua bốn mươi chín ngày, một trăm ngày — rồi mới đưa đi an vị. Nhà Phật không cấm việc này; tục dân gian thì nhiều nơi e ngại. Nếu giữ ở nhà, nên có kế hoạch an vị lâu dài, vì hũ tro để mãi trên bàn thờ dễ thành nỗi băn khoăn cho các thế hệ sau.

Chọn ô lưu tro: phần "phong thủy" còn lại

Nếu gia đình muốn cân nhắc vị trí, các thầy thường chỉ xét những điều gần với cảm giác hơn là lý khí:

• Độ cao ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút: dễ thăm, dễ lau dọn, không phải ngước nhìn hay cúi sát đất.
• Không sát lối đi đông người, không đối diện cửa nhà vệ sinh, không ở góc ẩm thấp, dột.
• Khô ráo, thoáng: tro cốt cũng cần chỗ không ẩm, như hài cốt cần đất khô.
• Hướng của ô: phần lớn cố định theo dãy kệ, nếu có lựa chọn giữa hai dãy thì có thể chọn theo các cách ở bài Hướng mộ, nhưng không nên đặt nặng.

Những tiêu chí ấy gói gọn trong tinh thần "mồ yên mả đẹp": chỗ yên, sạch, con cháu dễ đến. Bài Chọn ô mộ ở nghĩa trang công viên có thêm cách đọc một khu nghĩa trang.

Bốc mộ rồi hỏa táng hài cốt

Ở các đô thị phía Nam, khi nghĩa trang cũ giải tỏa, nhiều gia đình bốc mộ xong thì hỏa táng hài cốt và gửi tro vào chùa thay vì xây mộ mới. Ở miền Bắc, cách này cũng dần được chấp nhận, nhất là khi con cháu ở xa quê.

Với người còn băn khoăn, có thể nghĩ thế này: nghi lễ cải táng truyền thống là để đưa người đã khuất đến nơi yên ổn lâu dài. Nếu nơi yên ổn ấy là tháp chùa thay vì ngôi mộ đá, ý nghĩa của việc làm không thay đổi. Chi tiết về cải táng ở bài Cải táng.

Sách cổ nói gì

Chôn là cất giấu; cất giấu là để người ta không còn trông thấy. — Lễ Ký, thiên Đàn Cung thượng

Bình: định nghĩa của Lễ Ký về việc táng nằm ở chỗ cất giữ kín đáo, trang nghiêm, không ở chỗ phải chôn xuống đất. Một hũ tro được an vị trong tháp chùa, khép cửa ô lại, cũng là "cất giấu" theo đúng tinh thần ấy.

Chôn cất là nương theo sinh khí. — Táng Thư, nội thiên, câu mở đầu

Bình: câu này cho thấy Táng Thư viết về một hình thức cụ thể — đặt hài cốt vào lòng đất để nương theo khí. Nó không nói gì về những hình thức khác. Đọc cho đúng thì sách im lặng về hỏa táng, chứ không lên án.

Kinh Đại Bát Niết Bàn, đại ý: thân Đức Phật sau khi nhập diệt được trà tỳ, xá lợi chia tám phần, dựng tháp ở tám nơi để người đời tưởng niệm. — Trường Bộ Kinh, kinh số 16

Bình: trong truyền thống Phật giáo, hỏa táng gắn với sự tôn kính cao nhất. Tháp thờ xá lợi là hình mẫu xa xưa của nhà linh cốt ở chùa ngày nay.

Đọc cho đúng mức

Thứ nhất, các quan điểm "hỏa táng tốt" hay "hỏa táng xấu" xét theo phong thủy đều là suy diễn của người đời sau. Sách âm trạch cổ không bàn đến tro cốt.

Thứ hai, quyết định hỏa táng hay địa táng nên dựa trên nguyện vọng của người đã khuất, tín ngưỡng của gia đình, điều kiện thực tế và sự đồng thuận của con cháu — không nên dựa trên lời dọa.

Thứ ba, trong một nhà có thể có người theo Phật, người theo tục Nho, người không theo tôn giáo nào. Mỗi người có lý của mình; điều quan trọng là bàn bạc để không ai phải áy náy về sau.

Thứ tư, việc gửi tro cốt cũng cần sự tính toán thực tế như chọn mộ: giấy tờ rõ ràng, nơi gửi ổn định, con cháu đến được.

Việc nên làm

• Hỏi và ghi lại nguyện vọng của người thân về hình thức an táng khi còn có thể nói chuyện.
• Bàn trong gia đình, nhất là với các bậc lớn tuổi, trước khi quyết định.
• Khi gửi chùa hoặc nhà lưu tro, xin văn bản ghi rõ vị trí ô, quy định thăm viếng, thời hạn và chi phí.
• Chọn ô ở độ cao dễ thăm, khô ráo, không sát lối đi đông.
• Giữ một bản ghi vị trí và giấy tờ ở nơi con cháu tìm được.

Nguồn tham khảo

• Kinh Đại Bát Niết Bàn — Trường Bộ Kinh, kinh số 16, đoạn trà tỳ và chia xá lợi.
• Lễ Ký — thiên Đàn Cung thượng, lời Quốc Tử Cao.
• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác — nội thiên.
• Đại Việt Sử Ký Toàn Thư — kỷ nhà Trần, đoạn năm 1308.