Mộ trong nghĩa trang đã quy hoạch: khi hướng mộ không do mình chọn

Khi nghĩa trang đã quy hoạch sẵn dãy và hướng, gia đình không cần lo hướng mộ "không hợp tuổi". Sách cổ đặt đất và huyệt lên trước, hướng là phần phụ; và tính theo Bát Trạch thì dù dãy mộ quay hướng nào, gần một nửa số người nằm trong đó cũng lệch nhóm. Phần còn chọn được là vị trí ô, cách làm bia, sân, và năm, ngày an táng.

Nghĩa trang xã, nghĩa trang công viên, nghĩa trang liền kề khu dân cư đều xếp mộ theo dãy thẳng, cùng một hướng, để tiết kiệm đất và làm lối đi. Nhiều gia đình vì vậy băn khoăn: thầy bảo người mất hợp hướng Đông, mà cả dãy quay về Tây. Bài trả lời câu hỏi ấy bằng sách cổ và bằng một phép đếm đơn giản.

Sách cổ xếp hướng ở đâu trong thứ tự ưu tiên

Táng Thư, cuốn sách nền của âm trạch, dành gần hết dung lượng cho đất và thế núi: long mạch đến từ đâu, huyệt kết ở chỗ nào, đất có khô có chắc không, tứ linh có bao bọc không. Hướng có được nhắc, nhưng như phần đi theo thế đất: huyệt đã đúng thì hướng thuận theo thế mà ra. Lối nghĩ ấy được phái Loan Đầu (Hình Thế) giữ suốt các đời sau, đại ý: huyệt là chính, hướng là phụ; huyệt chân thì hướng chỉ cần thuận, huyệt không chân thì hướng đẹp mấy cũng vô ích.

Trình Di đời Tống còn đi xa hơn: ông không bàn hướng, chỉ dặn năm điều lo để mộ được yên lâu dài (không thành đường, thành ao, không bị chiếm, bị cày). Các phái lý khí (Tam Hợp, Huyền Không, Bát Trạch) mới đặt nặng hướng, và chính họ cũng thừa nhận hướng chỉ có nghĩa khi đã có thế đất.

Một nghĩa trang quy hoạch tốt thường đã lo phần lớn những điều Táng Thư và Trình Di coi trọng: đất cao, thoát nước, có ranh giới, có người quản lý, không bị cày xới. Phần "đất" đã được lo, nên phần "hướng" mất đi phần lớn sức nặng. Bài hướng mộ đã so bốn lối lấy hướng; bài chọn đất đặt mộ nói về tiêu chí đất.

Một phép đếm: cả dãy không thể cùng hợp hướng

Lối lấy hướng phổ biến ở Việt Nam là theo cung phi Bát Trạch của người mất: người Đông tứ mệnh hợp mộ tọa các phương Đông tứ (Bắc, Nam, Đông, Đông Nam), người Tây tứ mệnh hợp tọa các phương Tây tứ (Tây, Tây Nam, Tây Bắc, Đông Bắc).

Tính bằng công cụ của site cho tám mươi năm sinh liền (1928 đến 2007), cả nam và nữ: khoảng 44 – 45% là Đông tứ mệnh, 55 – 56% là Tây tứ mệnh. Nghĩa là:

Không có hướng nào cho cả dãy cùng hợp. Trong mọi nghĩa trang quy hoạch trên cả nước, gần một nửa số người đang nằm ở hướng "lệch" theo Bát Trạch. Nếu hướng lệch thật sự gây hại như lời đồn, đó sẽ là điều quan sát được ở quy mô rất lớn; chưa có ghi chép nào cho thấy như vậy. Phép đếm này không bác Bát Trạch, nhưng giúp đặt nỗi lo về đúng tầm.

Những gì vẫn còn chọn được

Vị trí ô trong dãy. Ô cao ráo, không ở chỗ trũng đọng nước mưa, không sát mương, không đối thẳng lối đi chính hay cổng. Đầu dãy hay giữa dãy đã có ở bài chọn ô mộ ở nghĩa trang công viên; ở nghĩa trang xã, chỗ thoát nước là tiêu chí quan trọng nhất.

Năm và ngày an táng. Hướng cố định, nhưng năm an táng thì thay đổi. Nếu dãy mộ tọa đúng phương Tam Sát của năm (năm 2027 là phía Tây: sơn Thân, Dậu, Tuất), nhiều thầy khuyên chọn ngày kỹ hơn; khi có thể, một số gia đình gửi tạm hoặc hung táng ở nơi khác rồi cải táng vào dãy sau. Chuyện phương kiêng năm 2027 có ở bài Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027; ngày an táng ở bài xem ngày an táng.

Lệch vài độ trong ô. Một số thầy chỉnh trục mộ lệch vài độ trong phạm vi ô, để trục không nằm đúng đường ranh giữa hai sơn (chỗ các phái lý khí gọi là không vong, xuất quái). Việc này chỉ nên làm khi ban quản lý cho phép và không làm lệch hàng; đẩy mộ xoay hẳn sang hướng khác giữa một dãy thẳng là làm phiền những gia đình bên cạnh.

Bia, sân, cây. Bia sạch, chữ rõ, sân trước mộ thoáng, không để cây lớn có rễ ăn vào mộ. Bài mộ bị nước, mộ bị rễ cây nói kỹ chuyện rễ. Kích thước theo thước Lỗ Ban âm phần, trong khung diện tích mà Nghị định 23/2016 cho phép (không quá 5 m² với mộ hung táng và mộ chôn một lần, không quá 3 m² với mộ cát táng), có ở bài kích thước mộ theo thước Lỗ Ban.

Thờ cúng tại nhà. Bàn thờ trong nhà hoàn toàn do gia đình bố trí; với nhiều người, đó mới là nơi gắn bó hằng ngày với người đã khuất.

Khi thầy nói hướng mộ "phạm" và khuyên xoay hoặc dời

Gia đình có khi được khuyên đập mộ xây lại, xoay hướng, hoặc dời sang nghĩa trang khác vì "hướng phạm". Trước khi làm, nên hỏi lại ba điều:

1. Thầy theo phái nào, lấy hướng theo gì? Theo tuổi người mất, theo năm, hay theo thế đất. Mỗi phái ra một kết luận; một kết luận từ một phái chưa đủ để động đến mộ.
2. Ban quản lý có cho phép không? Trong nghĩa trang quy hoạch, xoay mộ khỏi hàng thường không được phép.
3. Cái giá của việc động mộ là gì? Tiền, công, và sự xáo trộn trong họ. Lối nghĩ cổ coi "yên" là điều cao nhất; động mộ nhiều lần để đổi hướng là đi ngược điều ấy.

Sách cổ nói gì

Táng Thư, nội thiên, đại ý: chôn cất là nương theo sinh khí; khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng; người xưa tụ khí cho khỏi tan, dẫn khí cho có chỗ dừng. Sách đặt trọng tâm ở chỗ khí tụ của đất, tức huyệt.

Trình Di, Táng thuyết, đại ý: người đời mê chọn hướng, chọn ngày theo sách thuật số mà quên điều cốt yếu là đất phải dày, phải tốt, mộ phải được yên lâu dài.

Bình: hai nguồn từ hai thời, một của thầy địa lý, một của nhà Nho, gặp nhau ở cùng một điểm: hướng không phải là thứ quyết định. Đọc cho người hôm nay: trong một nghĩa trang có quy hoạch tốt, phần cốt yếu đã có; phần còn lại là giữ cho mộ sạch, khô, yên.

Đọc cho đúng mức

Bát Trạch chỉ là một phái. Phép đếm ở trên dùng Bát Trạch vì đó là lối phổ biến nhất ở Việt Nam; các phái khác xét hướng theo thế đất hoặc theo năm, kết quả khác.

Con số 44 – 56% là từ năm sinh, không phải thống kê về người mất trong nghĩa trang cụ thể nào; nó chỉ cho thấy không có hướng nào hợp với tất cả.

Không có bằng chứng kiểm chứng cho thấy hướng mộ ảnh hưởng đến con cháu. Bài trình bày quan điểm các sách, không khẳng định cơ chế.

Việc nên làm

• Ưu tiên ô cao ráo, thoát nước tốt, không đối thẳng cổng hay lối chính.
• Nếu dãy mộ tọa đúng phương Tam Sát năm an táng, chọn ngày kỹ hơn hoặc cân nhắc táng tạm rồi cải táng.
• Chỉ chỉnh trục mộ vài độ khi ban quản lý cho phép; không xoay mộ khỏi hàng.
• Trước khi nghe lời khuyên xoay hoặc dời mộ, hỏi rõ phái, căn cứ và cái giá của việc động mộ.
• Giữ mộ sạch, khô, bia rõ; dành tâm sức cho việc thờ cúng ở nhà.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác: nội thiên (dẫn đại ý).
• Trình Di, Táng thuyết (dẫn đại ý).
• Nghị định 23/2016/NĐ-CP của Chính phủ về xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng: Điều 4.
• Tỷ lệ Đông, Tây tứ mệnh tính bằng công cụ cung phi của aihuyenhoc.com cho các năm sinh 1928 – 2007.