Mua vật phẩm phong thủy: đọc nhãn chất liệu, giấy kiểm định đá và những câu chào hàng nên dừng lại

Mua vật phẩm phong thủy ở đâu uy tín không đo bằng lời hứa của người bán, mà bằng những gì họ dám ghi ra giấy: tên chất liệu cụ thể, kích thước, trọng lượng, nơi sản xuất, chính sách đổi trả; với đá thì thêm giấy giám định của một phòng giám định độc lập. Nơi nào hứa kết quả thay cho ghi nhãn, đó là chỗ nên dừng lại.

Những câu chào hàng nên dừng lại

Dưới đây là những kiểu câu gặp nhiều ở quầy, ở buổi phát trực tiếp, ở bài quảng cáo. Mỗi câu kèm lý do vì sao nó vượt quá những gì sách phong thủy nói.

Một mẹo nhỏ: khi nghe một câu như trên, hỏi lại đúng ba câu — chất liệu là gì, nặng bao nhiêu, đổi trả thế nào. Người bán đàng hoàng trả lời được ngay cả ba. Người chỉ bán bằng lời hứa thường quay lại lời hứa.

Nhãn đủ là nhãn có những gì

Quy định về nhãn hàng hoá ở Việt Nam, đại ý, buộc hàng bán ra phải có tên hàng, tên và địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ; với hàng thủ công mỹ nghệ, người mua nên đòi thêm:

• Chất liệu gọi đúng tên: "đồng thau", "đồng đỏ", "hợp kim kẽm mạ đồng", "nhựa đúc phủ bột đồng", "thạch anh tím tự nhiên", "thủy tinh nhân tạo". Chữ "đồng" trơn, "đá phong thủy" trơn là chưa đủ.
• Kích thước và trọng lượng: cao, dài, rộng bằng xăng-ti-mét; nặng bằng gam. Trọng lượng là con số khó gian nhất, vì nó tố cáo chất liệu.
• Nơi làm: làng nghề, xưởng, hay hàng nhập. Đồ đồng Ý Yên, Đại Bái, Phước Kiều, đá Non Nước, gốm Bát Tràng — ghi được nơi làm là một lời cam đoan ngầm của người bán.
• Xử lý bề mặt: mạ, sơn giả cổ, phủ sơn trong, nhuộm màu — có thì ghi.
• Đổi trả: bao nhiêu ngày, điều kiện gì, ai chịu phí gửi.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, đại ý, cho người mua quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hoá. Hỏi chất liệu, hỏi trọng lượng không phải là khó tính — đó là quyền của bạn.

Đồ đồng: một phép thử bằng cân và cốc nước

Đồng thau đúc đặc có tỷ trọng khoảng 8,4 – 8,7 g/cm³. Hợp kim kẽm mạ màu đồng nhẹ hơn rõ, khoảng 6,6 – 6,7. Tượng nhựa đúc trộn bột đồng còn nhẹ hơn nhiều, thường chỉ 2 – 3. Nhìn mắt thường, ba thứ này có thể giống nhau sau lớp sơn giả cổ; cầm lên tay, người quen sẽ thấy khác, nhưng có cách chắc hơn.

Phép thử ở nhà:

1. Cân tượng, ghi số gam.
2. Đặt một cốc nước lên cân, bấm về 0.
3. Buộc tượng bằng sợi chỉ, nhúng ngập vào nước, không chạm đáy và thành cốc. Số trên cân lúc này (gam) chính là thể tích tượng (cm³).
4. Lấy cân nặng chia cho thể tích.

Ví dụ một tượng nặng 500 g: nếu là đồng thau đặc, thể tích khoảng 59 cm³; nếu là hợp kim kẽm, khoảng 75 cm³; nếu là nhựa trộn bột đồng, tới khoảng 200 cm³. Ra số khoảng 8,5 là đồng thau; khoảng 6,7 là hợp kim kẽm; dưới 4 là không phải kim loại đặc. Tượng rỗng ruột sẽ cho số thấp — điều ấy không xấu, chỉ cần người bán đã nói thật là rỗng.

Thêm một phép thử nhanh: đưa nam châm lại gần. Đồng thau và hợp kim kẽm đều không hút; tượng hút nam châm là có lõi sắt, chỉ mạ ngoài. Chuyện mỗi chất liệu bền ra sao trong khí hậu ẩm, xem bài chất liệu vật phẩm: đồng, đá, gỗ.

Đá: giấy giám định thật trông thế nào

Đá là chỗ dễ bị nhầm nhất, vì thủy tinh màu, đá nhuộm, đá nung có thể trông đẹp hơn đá tự nhiên. Thạch anh có tỷ trọng khoảng 2,65 và chiết suất khoảng 1,544 – 1,553; thủy tinh thường có tỷ trọng 2,4 – 2,6 và chiết suất quanh 1,5 — gần nhau tới mức phép cân ở nhà không phân được, phải có máy của phòng giám định. Một chuyện ít người bán nói: phần lớn "thạch anh vàng" trên thị trường là thạch anh tím đem nung đổi màu. Nung không làm đá thành giả, nhưng người mua có quyền biết.

Giấy giám định đáng tin có:

• Tên, địa chỉ của phòng giám định độc lập, không phải tên cửa hàng.
• Mã số tra cứu — gõ được trên trang của phòng giám định để xem bản gốc.
• Ảnh mẫu đúng món bạn cầm, khối lượng, kích thước.
• Kết luận tên khoáng vật và tự nhiên hay đã xử lý (nhuộm, nung, tẩm nhựa, ép).

Giấy do chính cửa hàng in, không có mã tra cứu, chỉ ghi "đá tự nhiên 100 phần trăm" mà không ghi tên khoáng vật — đó là tờ quảng cáo, không phải giấy giám định. Cách soi bằng mắt, bằng đèn ở nhà xem bài phân biệt đá phong thủy thật giả.

Gỗ và trầm: hỏi tên loài gỗ

Đồ gỗ nên ghi rõ loài: hương, gụ, mít, bách xanh, ngọc am… Với trầm, phân biệt trầm tự nhiên, trầm cấy (cây dó được tạo vết thương cho tạo nhựa), và gỗ ép tẩm tinh dầu — ba thứ khác nhau xa về giá. Mùi thơm nồng ngay khi mở hộp, thơm cả khi chưa đốt hay chưa xoa là dấu hiệu nên hỏi kỹ. Bài vòng trầm hương có các phép phân biệt cụ thể.

Mua trên mạng: những gì nên đòi trước khi chuyển tiền

• Ảnh chụp thật cạnh một cây thước dây và trên một cái cân, không phải ảnh mẫu.
• Video quay quanh vật, có đáy (đáy là chỗ lộ chất liệu: vết đúc, lớp sơn, ruột rỗng).
• Chính sách đổi trả bằng chữ trong tin nhắn, không phải lời nói trong buổi phát trực tiếp.
• Hoá đơn ghi chất liệu đúng như lời chào.

Nếu hàng về sai chất liệu so với lời ghi, bạn có căn cứ đòi đổi trả. Nếu người bán chỉ hứa kết quả mà không ghi chất liệu, bạn không có gì để đối chiếu.

Khai quang, "trì chú" bán kèm

Nhiều nơi bán kèm dịch vụ khai quang với giá thêm. Khai quang là nghi thức tôn giáo, có gốc ở chùa, đền; nó không làm thay đổi chất liệu và không phải phần cấu thành chất lượng món hàng. Nếu muốn, bạn có thể tự mang vật đến chùa, đền nơi mình tin. Đừng trả thêm cho một dòng chữ "đã khai quang" không kèm tên người, tên nơi. Ý nghĩa và các cách hiểu về khai quang ở bài khai quang vật phẩm.

Đọc cho đúng mức

Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý, ví nhà như thân người: hình thế là thân thể, nước là mạch máu, đất là da thịt, cây cỏ là lông tóc, nhà cửa là áo quần, cửa ngõ là mũ đai. Trong bản kê ấy không có món đồ bày nào. Các sách dương trạch khác cũng xét hình thế, cửa, hướng, bếp trước; đồ bày là lớp đến muộn nhất, phần lớn từ phái Huyền Không đời Thanh và thị trường hiện đại.

Vì thế một vật phẩm tốt là một món đồ đẹp, bền, ghi đúng chất liệu, mang ý nghĩa mà bạn hiểu và quý. Nó không thể thay cho việc sửa một cửa chính bị chắn hay một phòng ngủ thiếu sáng. Mua với kỳ vọng ấy thì khó bị lừa — vì người bán không còn gì để hứa thêm với bạn. Góc nhìn đầy đủ hơn ở bài vật phẩm phong thủy có tác dụng không.

Việc nên làm

• Trước khi mua, hỏi đủ ba câu: chất liệu gì, nặng bao nhiêu, đổi trả thế nào.
• Đồ đồng: cân và thử thể tích bằng cốc nước; thử nam châm.
• Đá giá cao: chỉ nhận giấy của phòng giám định độc lập có mã tra cứu; hỏi đá có qua xử lý không.
• Mua trên mạng: đòi ảnh thật cạnh thước, trên cân, có đáy; chính sách đổi trả bằng chữ.
• Gặp câu hứa thời hạn đổi vận, hứa tiền, doạ hạn: dừng lại, không cần giải thích.
• Giữ hoá đơn ghi chất liệu.

Khối gợi ý vật phẩm cuối một số bài trên site này dẫn sang cửa hàng của hệ, chọn theo hành và ghi chất liệu từng món; khi bấm sang, bạn vẫn nên đọc nhãn và hỏi ba câu như với mọi nơi khác. Với đồ kim loại, người mua kỹ thường chọn món đúc đặc, ghi rõ chất liệu và trọng lượng.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ví nhà như thân người: hình thế là thân thể, nước là mạch máu (dẫn đại ý).
• Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hoá, sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP — các nội dung bắt buộc trên nhãn (dẫn đại ý).
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 — quyền được cung cấp thông tin về hàng hoá (dẫn đại ý).
• Tỷ trọng, chiết suất: số liệu khoáng vật học phổ thông cho thạch anh, thủy tinh, đồng thau, hợp kim kẽm.