Nhà sát cầu vượt, đường trên cao: "phản cung" kiểu đô thị và chuyện tiếng ồn

Nhà sát cầu vượt hay đường trên cao được thầy loan đầu đọc bằng phép xem nước: dòng xe là dòng sông. Nhà ở phía ngoài vòng cong của cầu, của vòng xuyến là thế "phản cung", bị dòng xe "cắt"; nhà phía trong được "ôm". Nhưng việc cần lo trước ở cả hai phía là tiếng ồn, bụi và đèn pha — đều xử lý được.

Đem phép xem nước lên cầu vượt

Sách loan đầu xem nước trước khi xem đất. Táng Thư đặt nền bằng câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ" — khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. Từ đó các sách đời sau phân nước thành hai loại theo dáng uốn: nước ôm, vòng quanh khu đất như đai lưng, đất ở phía trong khúc cong; và phản cung, nước cong như lưng cánh cung quay ra, đất ở phía ngoài bị lưng cung "bắn" vào. Tuyết Tâm Phú, bài phú loan đầu thầy Việt xưa học thuộc lòng, đại ý khen nước uốn lượn ôm vòng và chê nước quay lưng, chảy xiết. (Phần sông nước có ở bài phản cung thủy, nước ôm.)

Phong thủy đô thị coi đường là sông, xe là nước (xem loan đầu trong phố). Với đường phố thường, phép đọc này đã có bài nhà ở khúc cua. Cầu vượt và đường trên cao thêm ba điều mà đường phẳng không có:

1. Dòng xe ở trên cao, ngang tầng hai, tầng ba của nhà bên đường — tức là "nước" chảy ngang tầm cửa sổ, không phải dưới chân.
2. Vòng cong rất rộng và xe chạy nhanh: nhánh lên xuống cầu vượt, cầu vượt vòng xuyến, nút giao nhiều tầng đều có những đoạn cong bán kính lớn, xe ít giảm tốc.
3. Một khối bê tông nằm trước nhà vĩnh viễn: dù không có xe, thân cầu vẫn là vật chắn tầm nhìn, chắn nắng — giống một án sơn áp sát trước mặt.

Nhà mình ở bờ nào

Đứng ở cửa sổ tầng hai, nhìn đoạn cầu trước mặt:

• Phía ngoài vòng cong (bờ lõm): đường cầu cong ra xa nhà, hai đầu đoạn cong như chạy về phía nhà mình rồi bẻ đi. Đèn pha xe vào cua quét thẳng vào cửa sổ. Đây là thế phản cung, "bị cắt".
• Phía trong vòng cong (bờ lồi): đường cầu cong vòng quanh phía nhà mình. Đèn pha quét ra xa. Đây là thế được "ôm".
• Đoạn cầu thẳng: không phải phản cung hay ôm; chỉ còn chuyện cầu ngang tầm cửa sổ.

Vòng xuyến là trường hợp đặc biệt: mọi nhà quanh vòng xuyến đều ở phía ngoài của một vòng tròn. Thầy loan đầu xem nhà ven vòng xuyến là thế bị dòng xe "cắt" ở mọi phía; nhà nằm ngay chỗ các nhánh đường tách ra khỏi vòng là chỗ dòng xe văng ra mạnh nhất.

Phép so sánh này đứng được ở một điểm đo được: ở đoạn cong, xe có xu hướng văng ra phía ngoài, đèn pha và tiếng lốp dồn về phía ngoài. Còn những lời thêm như "phản cung làm hao tài" là phần không đo được, chúng tôi không đưa vào.

Phần đo được: tiếng ồn

Cầu vượt ồn hơn đường phẳng ở chỗ: không có nhà cửa, cây cối nào chắn giữa dòng xe trên cao và cửa sổ tầng trên của bạn; xe chạy nhanh hơn; và có những âm riêng của cầu.

Tiếng "cộc" ở khe co giãn. Cầu bê tông có những khe co giãn bằng thép cắt ngang mặt đường, thường ở đầu nhịp, gần mố cầu, trụ cầu. Mỗi bánh xe tải qua khe là một tiếng "cộc" khô, nặng, lặp lại suốt đêm. Nhà đối diện đúng vị trí khe co giãn nghe rõ hơn hẳn nhà cách đó vài chục mét. Đứng ở vỉa hè nhìn mặt cầu, các dải thép ngang chính là chỗ đó.

Xa thêm thì nhỏ đi bao nhiêu. Dòng xe liên tục là một nguồn âm dạng đường; theo nguyên lý âm học phổ thông, mỗi lần khoảng cách tới nguồn tăng gấp đôi thì mức ồn giảm khoảng 3 dB — ít hơn nhiều so với một nguồn điểm. Nghĩa là lùi phòng ngủ từ 10 m ra 20 m chỉ bớt chừng 3 dB, tai người chỉ hơi nhận ra. Khoảng cách giúp ít; vật chắn và cửa kín mới giúp nhiều.

Đo để biết. Ứng dụng đo tiếng ồn trên điện thoại không chính xác như máy đo chuyên dụng, nhưng đủ để so sánh: đo ở đầu giường lúc 23 giờ, cửa đóng và cửa mở, trước và sau khi sửa cửa. Để tham khảo, khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (2018) cho tiếng ồn giao thông đường bộ ban đêm ở mức khoảng 45 dB ngoài nhà; quy chuẩn tiếng ồn của Việt Nam có giới hạn riêng theo khu vực và khung giờ — con số áp dụng nên tra bản quy chuẩn đang hiệu lực.

Cách âm: thứ tự làm cho đúng tiền

1. Bịt khe trước, thay kính sau. Âm lọt qua khe hở nhiều hơn xuyên qua kính. Một khe hở rất nhỏ quanh cánh cửa đã làm mất phần lớn tác dụng của một tấm kính dày. Thay gioăng cao su, chèn khe dưới cửa ban công, trám mép khung bằng keo đàn hồi — tốn ít, giảm rõ.
2. Kính dán hai lớp khác độ dày. Khi thay kính, chọn kính dán an toàn (hai tấm kính có màng phim giữa), hoặc kính hộp với hai tấm không cùng độ dày. Hai tấm cùng dày rung cùng một tần số, cách âm kém ở đúng dải ấy; khác độ dày thì bù cho nhau. Đây là chi tiết thợ giỏi mới dặn.
3. Khung cửa kín. Cửa trượt kín kém cửa mở quay có gioăng ép. Phòng ngủ phía cầu nên dùng cửa mở quay hoặc cửa lật.
4. Rèm dày, đồ mềm. Rèm vải dày hai lớp, thảm, tủ sách kê sát tường phía cầu giảm tiếng vang trong phòng.

Khi đặt cửa mới, nhiều nhà muốn khớp thước Lỗ Ban 52,2 cm (thước thông thủy, đo lọt lòng). Tính bằng công cụ của site:

Kích thước 150 cm nằm sát ranh giới, sai số thi công vài milimét là sang cung khác; lấy vào giữa cung cho chắc nếu bạn coi trọng thước.

Cây nhiều tầng và lùi cửa

Cây: che bụi và che nhìn, giảm ồn ít. Phải nói thẳng: một dải cây vài mét chỉ làm giảm tiếng ồn chừng vài dB. Cái cây làm tốt là chặn bụi, chặn tầm nhìn của người trên cầu nhìn ngang vào nhà, và làm cho tiếng ồn "dễ chịu" hơn về mặt cảm nhận. Ở ban công tầng ngang cầu, trồng nhiều tầng: dây leo trên giàn, chậu cây bụi dọc lan can, cây cao trong chậu lớn ở góc.

Lùi cửa. Khi sửa nhà, lùi vách cửa phòng ngủ phía cầu vào trong 1 – 1,5 m để có một ban công, lô gia làm khoảng đệm. Lan can ban công làm tường đặc cao ngang ngực thay vì lan can thoáng — bức tường lửng ấy che được phần âm đi thẳng từ mặt cầu tới cửa kính phía sau.

Đèn pha. Nhà phía ngoài vòng cong bị đèn quét ngang cửa sổ mỗi đêm. Rèm cản sáng ở phòng ngủ, hoặc phim mờ dải giữa cửa kính.

Tầng trệt dưới gầm cầu. Nhà bên đường gom dưới chân cầu thường bị che nắng tầng trệt, và cửa hàng mất khách vãng lai vì người đi trên cầu không nhìn thấy biển hiệu. Đây là chuyện kinh doanh, không phải phong thủy, nhưng nên tính khi quyết định giữ nhà làm cửa hàng hay cho thuê làm việc khác.

Đọc cho đúng mức

Phép "đường là sông" là cách các thầy đời sau mượn phép xem nước để đọc phố, sách cổ không có chữ cầu vượt. Phép mượn đứng được ở chỗ dòng xe cũng dồn ra phía ngoài vòng cong như dòng nước; nó không đứng được ở những lời như "nhà phản cung thì hao tài". Nhà phía trong vòng cong cũng không vì thế mà "tự nhiên tốt": cầu vẫn ngang tầm cửa sổ, tiếng ồn vẫn là tiếng ồn.

Dương Trạch Thập Thư, phần luận ngoại hình, đại ý xếp nước và đường cong quay lưng vào nhà vào loại hình thế nên tránh khi chọn chỗ dựng nhà. Nhà đã ở thì không có sách nào bảo phải dời. Các thầy hiện nay cũng không bảo phải treo gì chĩa ra cầu; những thứ thật sự làm nhà yên là cửa kín, kính tốt, rèm dày, phòng ngủ xếp đúng chỗ.

Việc nên làm

• Đứng ở cửa sổ xác định nhà ở phía ngoài, phía trong vòng cong hay đoạn thẳng; tìm vị trí khe co giãn gần nhà.
• Đo tiếng ồn ở đầu giường lúc khuya bằng điện thoại, ghi lại để so sánh sau khi sửa.
• Bịt khe cửa trước, thay kính dán hoặc kính hộp hai tấm khác độ dày sau; phòng ngủ phía cầu dùng cửa mở quay có gioăng.
• Rèm cản sáng chặn đèn pha; ban công trồng cây nhiều tầng để chặn bụi và tầm nhìn.
• Khi sửa nhà: lùi vách phòng ngủ tạo ban công đệm, lan can làm tường đặc lửng.
• Xếp phòng ngủ ở phía xa cầu nhất, xa khe co giãn nhất.

Nếu muốn một vật đặt ở ban công phía cầu làm lời nhắc về một lớp "chắn đỡ" giữa nhà và dòng xe, nhiều nhà chọn bồn đá, chậu gốm lớn trồng cây — hành Thổ, nặng và vững. Vật là biểu tượng; phần chắn thật là cửa kín và bức tường lửng.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ".
• Tuyết Tâm Phú — tương truyền Bốc Tắc Ngụy, phần luận thủy (đại ý).
• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư, đời Minh, phần luận ngoại hình (đại ý).
• Tổ chức Y tế Thế giới — Hướng dẫn về tiếng ồn môi trường cho khu vực châu Âu (2018), phần tiếng ồn giao thông đường bộ.
• Nguyên lý suy giảm âm theo khoảng cách của nguồn dạng đường: kiến thức âm học phổ thông.
• Thước Lỗ Ban 52,2 cm: tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com.