Nhật chủ Giáp Mộc: cây lớn cần đất dày, cần ánh mặt trời

Nhật chủ Giáp Mộc là người sinh ngày có can Giáp, dương Mộc, hình tượng là cây lớn. Trích Thiên Tủy mở đoạn Giáp bằng câu "Giáp mộc tham thiên, thoát thai yếu hoả": cây vươn tới trời nhưng muốn nảy ra khỏi vỏ thì cần lửa. Giáp cần Hoả để phát, đất ẩm để bám rễ, và sợ nước tràn khi không có chỗ đứng.

Nhật chủ Giáp khác "tuổi Giáp" thế nào

Hai chữ này hay bị lẫn. "Tuổi Giáp" là can của năm sinh: mọi người sinh năm 1984, 1994 đều tuổi Giáp (trang Giáp Tý giải theo năm sinh). "Nhật chủ Giáp" là can của ngày sinh, cứ mười ngày lại có một ngày Giáp, nên khoảng một phần mười số người có nhật chủ Giáp, bất kể sinh năm nào. Bát Tự lấy ngày làm "ta" (bài nhật chủ); bài này nói về nhật chủ, không nói về tuổi.

Tám câu về Giáp trong Trích Thiên Tủy, đọc từng cặp

Đoạn Giáp mộc trong thiên Thiên can có tám câu bốn chữ. Đọc như thơ thì hay, nhưng mỗi cặp thật ra là một điều kiện kỹ thuật. Phần giải dưới đây theo đại ý lời chú của Nhâm Thiết Tiều và cách hiểu phổ biến trong giới Tử Bình.

"Giáp mộc tham thiên, thoát thai yếu hoả": Giáp là cây cao chạm trời; muốn thoát thai thì cần lửa. Có hai lớp nghĩa. Lớp điều hậu: Giáp sinh đầu xuân, khí còn rét, cây chưa nảy được nếu không có Bính hoả sưởi; Cùng Thông Bảo Giám cho Giáp tháng Dần lấy Bính đứng đầu. Lớp tú khí: Hoả là Thực Thần, Thương Quan của Giáp, là chỗ khí của cây toả ra thành hoa lá. Giới Tử Bình có cụm "Mộc Hoả thông minh" chỉ thế Giáp, Ất gặp Hoả thông suốt: người sáng ý, nói được điều mình nghĩ.

"Xuân bất dung kim, thu bất dung thổ": mùa xuân không dung Kim, mùa thu không dung Thổ. Mùa xuân Mộc đang vượng, Kim ở thế tù; lấy một lưỡi dao yếu chặt cây đang lên thì dao mẻ chứ cây không đổ. Mùa thu ngược lại: Kim nắm lệnh, Mộc ở thế tử, cây đã rụng lá, rễ đã yếu; thêm Thổ dày (Tài) thì Thổ lại sinh Kim, cây càng không bám được.

Có một chỗ đáng để ý: Cùng Thông Bảo Giám cho Giáp tháng Mão lấy Canh đứng đầu, nghe như trái với "xuân bất dung kim". Cách giải thường gặp: tháng Mão là Dương Nhận của Giáp, Mộc cực thịnh, lúc ấy mới cần Canh (Thất Sát) chế Nhận, và Canh phải có Mậu, Kỷ đi kèm mới đủ sức. Câu thơ nói quy tắc chung của mùa xuân; Cùng Thông Bảo Giám nói ngoại lệ của tháng giữa mùa.

"Hoả sí thừa long, thuỷ đãng kỵ hổ": lửa quá mạnh thì cưỡi rồng, nước tràn thì cưỡi hổ. Rồng là Thìn, hổ là Dần. Thìn là đất ẩm, trong có Quý thuỷ: Giáp sinh mùa hạ lửa nhiều mà có Thìn thì vừa có nước nuôi rễ, vừa có đất nhận bớt khí Hoả. Dần là Lộc của Giáp, trong có Bính và Mậu: nước nhiều mà Giáp có Dần thì có gốc vững, có Mậu đắp bờ, có Bính sưởi, cây không bị cuốn trôi.

"Địa nhuận thiên hoà, thực lập thiên cổ": đất ẩm, trời hoà thì cây đứng ngàn năm. "Đất" là các chi, "trời" là các can. Chi có đủ ẩm để nuôi rễ, can không xung khắc nhau dữ dội, thì Giáp đứng lâu. Đây là câu kết, gom bốn điều kiện trên vào một hình ảnh.

Giáp qua bốn mùa

Cùng là Giáp, sinh mùa nào thì cần thứ khác. Cột "cần" tóm theo Cùng Thông Bảo Giám, đại ý, gộp theo mùa; chi tiết từng tháng ở bài điều hậu.

Hai điều đọc ra từ bảng:

• Canh xuất hiện gần như mọi mùa. Với Ất, Canh là Quan hợp mà ít hoá (bài nhật chủ Ất Mộc); với Giáp, Canh là Thất Sát, và sách coi nó là cái rìu đẽo cây thành rường cột. Giới Tử Bình hay truyền câu "Giáp không có Canh thì khó thành khí". Đây là câu truyền miệng, không phải nguyên văn sách nào; nhưng nó khớp với tinh thần Cùng Thông Bảo Giám: Giáp vượng mà không có gì gọt giũa thì chỉ là cây rừng.
• Mùa hạ, Quý lên trước cả Đinh, Canh. Đây là chỗ câu "hoả sí thừa long" áp vào: Giáp sinh tháng Tỵ, Ngọ cần nước trước hết, và nước tốt nhất là Quý giấu trong Thìn hoặc lộ ra can.

Sáu ngày Giáp: ngồi trên chi nào

Giáp chỉ đi với sáu chi dương. Chi ngày là chỗ nhật chủ ngồi, cũng là cung phu thê. Bảng tính bằng bộ máy của site, đối chiếu với bảng 60 nhật trụ.

Đọc sáu dòng này cùng tám câu thơ:

• Giáp Dần là ngày "cưỡi hổ" sẵn: ngồi trên Lộc, trong chi có cả Bính (lửa để thoát thai) lẫn Mậu (đất để bám). Đây là ngày Giáp tự đủ nhất; Uyên Hải Tử Bình còn xếp nó vào nhóm Nhật Đức. Cái cần thường là chỗ tiết ra và một chữ Canh gọt giũa.
• Giáp Thìn là ngày "cưỡi rồng" sẵn: ngồi trên đất ẩm có Quý, có Ất làm gốc phụ. Giáp Thìn sinh mùa hạ là một trong những thế được sách khen.
• Giáp Ngọ ngồi trên Thương Quan, vòng Tràng Sinh ghi Tử: lửa ngay dưới gốc. Sinh mùa hạ thì Giáp Ngọ là ngày khô nhất, việc đầu tiên là tìm nước trong tám chữ.
• Giáp Thân ngồi trên Thất Sát, vòng Tràng Sinh ghi Tuyệt; nhưng trong Thân có Nhâm (Thiên Ấn). Sát sinh Ấn, Ấn sinh thân nằm sẵn trong một chi, nên Giáp Thân thường không yếu như chữ "Tuyệt" gợi ra. Đây là chỗ tàng can nói rõ hơn vòng Tràng Sinh (bài tàng can).
• Giáp Tý ngồi trên Ấn, nước nuôi rễ. Sinh mùa đông thì nước lạnh, "thuỷ đãng" thành mối lo; có Dần ở trụ khác là đỡ hẳn.
• Giáp Tuất ngồi trên Tài, nhưng Tuất là đất khô, chứa Tân và Đinh. Sinh mùa thu thì đúng cảnh "thu bất dung thổ": Thổ khô sinh Kim, Giáp khó bám.

Ví dụ: một Giáp sinh giữa hè "cưỡi rồng"

Người nữ sinh 7 giờ 30 sáng ngày 24/6/1987, tứ trụ tính bằng công cụ Bát Tự của site. Mang Chủng năm ấy vào 12 giờ 28 ngày 6/6, nên người này sinh giữa tháng Ngọ, không sát tiết.

Máy cân ngũ hành theo tàng can, chi tháng nhân đôi: Hoả 38%, Thổ 31%, Mộc 29%, Thủy 2%, Kim 0%. Vượng nhược sơ bộ: gần cân bằng (0,48); nguyệt lệnh ở mức hưu, có gốc Ất trong Mão và trong hai chữ Thìn, không can nào cùng phe.

Đọc theo tám câu thơ:

• "Thoát thai yếu hoả": Bính, Đinh đều lộ ở can năm, can tháng, lại nắm mùa. Phần "thoát thai" thừa chứ không thiếu: Thực Thương rất mạnh, khí của Giáp toả ra nhiều.
• "Hoả sí thừa long": lửa đang cực thịnh, và Giáp ngồi đúng trên Thìn, giờ lại thêm một Thìn. Hai Thìn là hai kho ẩm giữ chút Quý thuỷ; 2% Thủy của cả lá số nằm hết ở đó. Đây là chỗ cứu của lá này, đúng như câu thơ.
• Thiếu gì: Cùng Thông Bảo Giám cho Giáp tháng Ngọ lấy Quý đứng đầu. Quý chỉ có trong tàng can, chưa lộ; Kim (Canh) cũng không có. Hướng điều hậu và hướng phù ức ở đây cùng chỉ về Thủy: vừa làm mát, vừa là Ấn nâng nhật chủ đang bị Thực Thương rút khí.
• Chỗ cần để ý: Mão hại Thìn hai lần, hai Thìn tự hình. Gốc của Giáp nằm ở chính những chi đang cọ xát nhau.

Đại vận thuận (âm nữ), khởi vận 4 tuổi 6 tháng. Hai vận Kỷ Dậu (2012 đến 2021) và Canh Tuất (2022 đến 2031) mang Kim, Thổ; vận Tân Hợi (từ 2032) và Nhâm Tý (từ 2042) mới đem Thủy vào chi. Theo cách đọc trên, nửa sau đời là giai đoạn khí của lá số được điều hoà hơn. Đó là xu hướng của cấu trúc, không phải lời báo trước việc cụ thể.

Tính nết và nghề: đọc như xu hướng

Hình tượng cây lớn gợi những nét các thầy hay gán cho Giáp: thẳng, có chí vươn lên, thích đứng đầu, có lòng nhân (Mộc ứng với Nhân trong ngũ thường), làm việc theo hướng dài hạn. Mặt trái của cùng nét ấy: khó uốn, ngại lùi, có lúc cứng đến mức gãy, và khó nhận sự giúp đỡ.

Như mọi bài nhật chủ, cần nhắc: một phần mười dân số có nhật chủ Giáp, nên đọc tính nết từ một chữ thì ai cũng thấy mình trong đó. Câu hỏi đáng giá hơn là Giáp này đang cần gì:

• Giáp vượng, thiếu Hoả: cần chỗ để toả ra (Thực Thương), hợp việc nói, viết, dạy, làm ra sản phẩm.
• Giáp vượng, thiếu Canh: cần khuôn khổ (Quan Sát), hợp môi trường có kỷ luật, có cấp bậc, có người đòi hỏi cao.
• Giáp mùa hạ khô như lá ví dụ: cần Ấn, tức học thêm, có thầy, có hệ thống nâng đỡ, trước khi toả ra tiếp.

Bảng ngành nghề theo dụng thần chứ không theo mệnh năm có ở bài Bát Tự và nghề nghiệp.

Năm Đinh Mùi 2027 với nhật chủ Giáp

Với Giáp, can Đinh là Thương Quan, chi Mùi là Chính Tài (bản khí Kỷ), trong Mùi còn Ất làm dư khí và Mùi là mộ của Mộc. Năm này mở thế Thương Quan sinh Tài: việc mình làm ra dễ chuyển thành thu nhập nếu Giáp đủ sức; Giáp yếu thì vừa tiết khí vừa gánh Tài, nhiều việc mà mỏi (bảng đủ mười nhật chủ ở bài lưu niên Bát Tự 2027). Giáp sinh mùa đông lạnh thì năm có lửa là năm thuận về khí; Giáp sinh mùa hạ đã khô thì năm Hoả Thổ khô thêm là chỗ phải để ý nước trong tám chữ và trong vận. Riêng lá ví dụ, năm 2027 Mùi lục hợp Ngọ ở trụ tháng, khí Hoả Thổ càng dày.

Sách cổ nói gì

Giáp mộc vươn chạm trời, muốn thoát thai cần lửa. Mùa xuân không dung Kim, mùa thu không dung Thổ. — Trích Thiên Tủy, thiên Thiên can

Lửa thịnh thì cưỡi rồng, nước tràn thì cưỡi hổ. Đất ẩm trời hoà, cây đứng ngàn năm. — Trích Thiên Tủy, thiên Thiên can

Bình: tám câu chia đúng bốn cặp, mỗi cặp một điều kiện: cần gì để phát, sợ gì theo mùa, gặp cực thì nhờ chi nào, và trạng thái lý tưởng. Đọc kỹ sẽ thấy đoạn thơ không khen Giáp "mạnh" ở đâu cả; ngay câu đầu đã nói cây lớn đến mấy cũng phải nhờ lửa. Sách Trích Thiên Tủy theo truyền thống gắn với tên Kinh Đồ và lời chú tương truyền của Lưu Bá Ôn; bản dùng rộng rãi nhất hiện nay là bản chú của Nhâm Thiết Tiều đời Thanh. Cách giải rồng là Thìn, hổ là Dần theo lời chú ấy.

Cùng Thông Bảo Giám, phần Giáp mộc, đại ý: Giáp tháng Dần trước dùng Bính sưởi, sau dùng Quý tưới; tháng Mão Dương Nhận thì dùng Canh, có Mậu Kỷ giúp; mùa hạ dùng Quý trước; mùa thu, mùa đông lấy Đinh, Canh làm chính. — Cùng Thông Bảo Giám (đại ý; bảng đủ mười hai tháng ở bài điều hậu)

Đọc cho đúng mức

• Nhật chủ là một chữ trong tám. Giáp sinh tháng Dần có Lộc và Giáp sinh tháng Dậu không gốc khác nhau nhiều hơn Giáp với Ất.
• Tám câu thơ là điều hậu và hình tượng, chưa phải phép cân vượng nhược. Kết luận dụng thần phải qua nguyệt lệnh, thông căn, thế trên can (bài thân vượng thân nhược).
• Lời giải từng câu có dị bản. Có người đọc "thoát thai yếu hoả" chỉ theo nghĩa điều hậu mùa xuân, có người đọc rộng thành Mộc cần Hoả quanh năm. Bài trình bày cả hai.
• Vòng Tràng Sinh không đáng tin bằng tàng can, như trường hợp Giáp Thân ở trên.
• Lá số ví dụ là để minh hoạ cách đọc, không phải lời luận về một người.

Việc nên làm

1. Lập tứ trụ bằng công cụ, kiểm mình sinh tháng nào theo tiết, Giáp ở thế vượng, tướng, hưu, tù hay tử (bài nguyệt lệnh).
2. Rà bốn cặp điều kiện: có Hoả để phát không; mùa xuân có Kim chọi cây đang lên không, mùa thu có Thổ khô vây không; lửa nhiều có Thìn không, nước nhiều có Dần không; các chi có đủ ẩm không.
3. Tìm Canh trong tám chữ: có, lộ hay tàng, có Đinh hay Mậu Kỷ đi kèm không.
4. Đặt kết quả điều hậu cạnh kết quả phù ức; hai bên cùng chỉ một hành là dấu hiệu dễ đọc.
5. Nếu lá số lệch hẳn (Giáp không gốc giữa mùa thu, hay Mộc ngập cả lá), đọc thêm bài ngoại cách bát tự trước khi kết luận.

Nguồn tham khảo

• Trích Thiên Tủy — thiên Thiên can, đoạn Giáp mộc (tám câu, nguyên văn); bản chú Trích Thiên Tủy Xiển Vi của Nhâm Thiết Tiều (đại ý cách giải rồng là Thìn, hổ là Dần).
• Cùng Thông Bảo Giám — phần Giáp mộc theo mười hai tháng (đại ý, gộp theo mùa); bản lưu hành do Dư Xuân Đài chỉnh lý đời Thanh.
• Uyên Hải Tử Bình — Luận nhật đức (Giáp Dần thuộc nhóm Nhật Đức; đại ý).
• Tứ trụ, ngũ hành, tiết khí và đại vận của lá số ví dụ: bộ máy Bát Tự của aihuyenhoc.com (`app/Core/CongCu/BatTu.php`).