Quả cầu thạch anh đặt ở đâu trên bàn làm việc: đế xoay hay không, vì sao là hình cầu

Quả cầu thạch anh thường được đặt ở góc bàn làm việc, trong tầm mắt nhưng ngoài tầm tay khi gõ phím, theo lý hình cầu thuộc hành Kim. Chọn đế cố định hay đế xoay là chuyện ý thích; đế xoay chạy điện là sản phẩm mới, không có trong sách. Điều đáng nhớ nhất: cầu trong suốt để chỗ có nắng có thể hội tụ ánh sáng gây cháy.

Vì sao là hình cầu: ngũ tinh và hành Kim

Hình dạng đi kèm ngũ hành bắt đầu từ bầu trời. Sử Ký, Thiên Quan Thư, đại ý, gọi năm hành tinh nhìn thấy bằng mắt là Tuế tinh, Huỳnh Hoặc, Điền tinh, Thái Bạch, Thần tinh và gắn chúng với năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy. Đời sau, các thầy địa lý mượn tên "ngũ tinh" để gọi dáng núi: núi tròn như úp chuông là Kim, núi thẳng đứng là Mộc, núi uốn lượn là Thủy, núi nhọn đỉnh là Hỏa, núi đỉnh bằng vuông vức là Thổ. Bài năm dạng núi theo ngũ hành đi kỹ vào phép này.

Quả cầu là hình tròn trọn vẹn nhất, nên theo lối ngũ tinh nó thuộc Kim. Đó là cái lý để người ta coi quả cầu là vật "Kim" trên bàn.

Hai cách xếp hành cho cùng một quả cầu

Ở đây có một chỗ vênh mà người bán ít khi nói:

Một quả cầu thạch anh tím vì thế có thể là Kim (theo hình), Thổ (theo chất) và Hỏa (theo màu) cùng lúc. Không cách nào "đúng" hơn; người dùng nên biết mình đang theo cách nào. Bảng màu đá là lớp mới nhất — bài đá thạch anh hợp mệnh gì phân tích vì sao.

Một chi tiết về tên gọi: trong chữ Hán, "thủy tinh cầu" (水晶球) là cầu thạch anh tự nhiên — Bản Thảo Cương Mục xếp 水精 vào bộ Kim Thạch. Tiếng Việt nay gọi kính là "thủy tinh", nên đọc tài liệu Trung Hoa dễ hiểu nhầm thành cầu kính.

Đặt ở đâu trên bàn làm việc

Sách phong thủy cổ không bàn bàn làm việc văn phòng, càng không bàn quả cầu. Những chỗ đặt đang dùng đều là suy ra:

Lời khuyên thực tế hơn mọi bảng: đặt ở góc bàn, trong tầm mắt, ngoài đường đi của tay và chuột, trên một đế chắc. Quả cầu đá đường kính 8 cm đã nặng khoảng 700 gam; rơi xuống chân hay xuống sàn gạch là chuyện thật. Trên bàn chỉ nên có một món — bài vật phẩm trên bàn làm việc nói rõ vì sao chọn một chứ không chọn năm.

Đế cố định hay đế xoay

Đế gỗ, đế đồng hình vành khuyên là kiểu cổ điển: giữ quả cầu không lăn, nhìn gọn.

Đế xoay chạy điện và cầu lăn trên nước (quả cầu đá đặt trên chén đá, có bơm đẩy nước làm cầu quay) là sản phẩm mới, ra đời cùng làn sóng bán vật phẩm vài chục năm nay. Lý lẽ "cầu quay là khí lưu chuyển, tiền bạc xoay vòng" không có trong sách nào. Nếu thích thì dùng, nhưng tính trước mấy chuyện:

• Điện và nước cạnh nhau. Bơm nước cắm điện 24 giờ đặt trên bàn có máy tính, ổ cắm là chỗ cần cẩn thận: chọn loại bơm điện áp thấp có bộ đổi nguồn, đặt dây xa vùng nước tràn.
• Độ ẩm và rêu. Nước đọng sinh rêu, mùi; phải thay nước, cọ chén định kỳ.
• Tiếng ồn và điện năng. Bơm nhỏ chạy cả ngày tốn không nhiều nhưng đều đặn; tiếng rì rì trong phòng họp, phòng ngủ dễ gây khó chịu.
• Mòn. Cầu quay liên tục trên đế cứng sẽ mòn, xước mặt tiếp xúc.

An toàn: quả cầu trong suốt dưới nắng

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Một quả cầu trong suốt — thạch anh hay pha lê — là một thấu kính hội tụ. Nắng chiếu qua sẽ gom lại thành một điểm sáng nóng, và điểm ấy nằm rất gần mặt cầu. Tính theo công thức thấu kính cầu với chiết suất thạch anh khoảng 1,54:

Với cầu kính chiết suất khoảng 1,5 thì xa hơn chút (cầu 10 cm khoảng 2,5 cm). Nghĩa là: giấy tờ, khăn lót, rèm, đế gỗ, mặt bàn gỗ ngay cạnh quả cầu đều nằm đúng vùng nguy hiểm. Đã có những vụ cháy nhà bắt đầu từ vật trong suốt hình cầu đặt bên cửa sổ nhiều nắng; các cơ quan phòng cháy ở nhiều nước đã cảnh báo chuyện này.

Cách đặt an toàn:

• Không đặt cầu trong suốt ở bậu cửa sổ, ban công, bàn sát cửa kính hướng Tây, hướng Nam — nơi nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ.
• Nếu bàn làm việc có nắng chiếu vào một lúc trong ngày, đổi sang cầu đục (thạch anh hồng, mã não, đá đục) hoặc dời cầu khỏi vệt nắng.
• Đừng phơi cầu ra nắng "để nạp năng lượng" — vừa có nguy cơ cháy, vừa làm phai thạch anh tím, hồng.

Sách cổ nói gì

Sử Ký, Thiên Quan Thư, đại ý: năm sao lớn đi trên trời là Tuế tinh (Mộc), Huỳnh Hoặc (Hỏa), Điền tinh (Thổ), Thái Bạch (Kim), Thần tinh (Thủy). Bình: "ngũ tinh" gốc là năm hành tinh; việc gọi dáng núi theo năm sao là bước mượn của các thầy địa lý.

Các sách loan đầu, đại ý: núi tròn là Kim, thẳng là Mộc, lượn là Thủy, nhọn là Hỏa, vuông là Thổ. Bình: phép này dùng để đọc núi quanh một huyệt đất, không phải để chọn đồ trên bàn. Áp nó vào quả cầu là một phép suy rộng — có lý, nhưng nên nói rõ là suy rộng. Muốn đọc hình thế quanh nhà phố theo lối này, xem bài loan đầu trong phố.

Đọc cho đúng mức

Quả cầu không làm công việc của ai trôi chảy hơn. Nó là một vật đẹp, nặng tay, nằm yên ở góc bàn — một điểm dừng mắt giữa màn hình và giấy tờ. Người coi nó là vật Kim, đặt ở phía Tây bàn, thấy thế là dễ chịu thì cứ thế mà dùng.

Hai giới hạn nên biết: sách cổ không bàn quả cầu, các bảng hành của quả cầu mâu thuẫn nhau; và mọi lời hứa đi kèm đế xoay đều là lời bán hàng.

Việc nên làm

• Đặt quả cầu ở góc bàn, trong tầm mắt, ngoài đường đi của tay; trên đế chắc.
• Kiểm vệt nắng chiếu vào bàn trong ngày; cầu trong suốt không đặt chỗ có nắng trực tiếp.
• Nếu dùng đế xoay hoặc cầu lăn nước: bơm điện áp thấp, dây xa nước, thay nước định kỳ.
• Kiểm cầu là thạch anh hay kính theo bài phân biệt đá thật giả trước khi trả giá thạch anh.
• Chỉ một món trên bàn; bàn gọn quan trọng hơn món đồ.

Nếu muốn một vật nặng tay làm điểm dừng mắt ở góc bàn, người hợp hành Kim thường chọn cầu thạch anh trắng trên đế cố định. Quả cầu là vật nhắc giữ bàn gọn, không phải vật kéo việc tới.

Nguồn tham khảo

• Tư Mã Thiên, Sử Ký — Thiên Quan Thư, phần năm sao (đại ý).
• Các sách loan đầu về ngũ tinh sơn hình (đại ý; bài ngũ tinh sơn hình của site dẫn chi tiết).
• Lý Thời Trân, Bản Thảo Cương Mục — bộ Kim Thạch, mục 水精 (đại ý, dẫn để phân biệt tên gọi).
• Tiêu cự thấu kính cầu tính theo công thức quang học thông dụng, chiết suất thạch anh khoảng 1,54, kính thường khoảng 1,5.