Thái Ất nhân mệnh: dùng Thái Ất xem số người, một nhánh ít người biết

Thái Ất nhân mệnh là nhánh dùng thức Thái Ất để xem số một người thay vì vận một nước. Đây là nhánh rất nhỏ: Thái Ất Kim Kính Thức Kinh đời Đường chỉ có một mục ngắn về "huyền mệnh", xếp chỗ đứng của mỗi hạng người trên thức bàn; các sách đời sau có thêm phần bàn mệnh nhưng tư liệu tiếng Việt gần như không có.

Thái Ất vốn không làm cho một người

Muốn hiểu vì sao nhánh nhân mệnh nhỏ, phải nhớ Thái Ất được làm ra để làm gì. Như bài Thái Ất thần số đã nói, tầng gốc của Thái Ất là tuế kế, tính theo năm, dành cho vua và việc nước. Kim Kính viết thẳng: vua dùng năm, khanh sĩ dùng tháng, quan coi việc dùng ngày, còn giờ thì dùng chung từ thiên tử đến thứ dân.

Một hệ thống dựng cho câu hỏi "năm nay nước nào gặp binh đao, lụt hạn" không có sẵn cái khung để trả lời "người sinh giờ này có tính gì, hợp nghề gì". Nhánh nhân mệnh vì thế không phải trung tâm, mà là phần ghép thêm.

Mục "huyền mệnh" trong Kim Kính: mệnh theo đẳng cấp

Văn bản sớm nhất nói đến mệnh người trong Thái Ất là một mục ngắn ở quyển 1 của Kim Kính: "Thôi Thái Ất huyền mệnh pháp", phép tìm huyền mệnh. Toàn bộ mục là một bảng đặt hạng người vào một vị thần trên thức:

Bảng này dạy nhiều điều hơn ta tưởng.

Thứ nhất, "mệnh" ở đây là mệnh theo chức phận, không phải theo giờ sinh. Không có dòng nào nói lấy năm sinh, giờ sinh. Muốn xem cho vua thì nhìn ngôi Thiên Ất, cho tướng thì nhìn Câu Trần. Người xem không xem "số" của một con người cụ thể, mà xem vị trí của một vai trò trong thế cục năm ấy.

Thứ hai, tên các thần là tên mười hai thiên tướng của Lục Nhâm. Thiên Ất (Quý Nhân), Thiên Hậu, Thái Thường, Câu Trần, Đằng Xà, Thiên Không, Thanh Long, Chu Tước đều là các thiên tướng quen thuộc trong mười hai thiên tướng Lục Nhâm. Mục này là dấu vết cho thấy ba môn tam thức mượn khung của nhau; bài tam thức so ba môn.

Thứ ba, thứ dân chỉ có "hành niên". Người thường không có ngôi riêng trên thức; mệnh của họ đọc qua hành niên, một vị trí di chuyển theo tuổi. Trong Lục Nhâm, hành niên được tính theo tuổi: nam khởi từ Bính Dần đi thuận, nữ khởi từ Nhâm Thân đi nghịch, mỗi năm một bước. Kim Kính không giải hành niên trong mục này; nhiều khả năng sách dùng cùng khái niệm với Lục Nhâm, nhưng chúng tôi chưa thấy câu nào trong Kim Kính nói rõ.

Các sách đời sau: phần nhân mệnh

Theo các mô tả đã công bố về Thái Ất Thống Tông Bảo Giám, bộ sách đời Nguyên được coi là sách gốc của phái Thái Ất về sau, sách có phần bàn mệnh người. Một số sách và bảng tính Thái Ất đời Minh, Thanh cũng lưu những phép "Thái Ất mệnh". Chúng tôi chưa đọc được phần này ở một bản đáng tin để đối chiếu, nên không trình bày quy tắc cụ thể và càng không lập lá số mẫu. Ai cần nghiên cứu nên tìm thẳng bản Thống Tông, ghi rõ quyển, mục.

Điều thấy rõ là tư liệu tiếng Việt về nhánh này gần như không có. Những trang mạng tiếng Việt nói "xem mệnh theo Thái Ất" thường không dẫn sách nào, và nhiều khi là Tử Vi hoặc Bát Tự được gắn nhãn Thái Ất cho thêm vẻ bí truyền.

Đặt cạnh Tử Vi và Bát Tự

So ba hệ thống ở những điểm người xem số quan tâm:

Một ví dụ cho thấy vấn đề "người dùng chung". Theo tuế kế, cục của một năm tính từ tích niên: lấy năm dương lịch cộng 10.153.917 (mốc Thống Tông), chia 360, rồi chia 72 lấy dư. Năm 2027 ra cục 56 (bài tính tích niên 2027); lùi 37 năm, năm 1990 ra cục 19. Mọi người sinh năm âm lịch 1990 đều chung cục 19 theo tuế kế. Một hệ thống cho hàng triệu người chung một kết quả thì không thể nói gì riêng về từng người.

Tầng thời kế (theo giờ) chia nhỏ hơn, nhưng như bài bốn tầng tính trình bày, vòng của nó chỉ 72 canh giờ, tức sáu ngày; người sinh cách nhau sáu ngày cùng giờ sẽ trùng thức. Tử Vi và Bát Tự, nhờ ghép cả tháng, ngày, giờ, cho số tổ hợp lớn hơn nhiều.

Vì sao nhánh này ít người dùng

Gom lại có bốn lý do:

1. Mục đích gốc khác. Thái Ất là thuật của nhà nước, dựng cho việc nước, việc quân; khung đọc dành cho chủ khách, thắng bại, không cho tính cách, hôn nhân.
2. Độ phân giải thấp. Tuế kế đổi mỗi năm; thời kế lặp lại sau sáu ngày. So với Tử Vi, Bát Tự, Thái Ất phân biệt người kém hơn hẳn.
3. Sách bị cấm, ít thầy. Luật Đường cấm nhà riêng giữ thức Thái Nhất (xem lệnh cấm sách Thái Ất); nhánh nhân mệnh không có môi trường để phát triển trong dân như Tử Vi.
4. Đã có thứ làm tốt hơn. Khi người ta muốn xem số, Tử Vi và Bát Tự sẵn sàng với cả một kho sách, lời phú, ca quyết. Không ai cần dùng một công cụ vận nước để làm việc ấy.

Sách cổ nói gì

Huyền mệnh của thiên tử ở Thiên Ất; của hoàng hậu ở Thiên Hậu; của công hầu ở Thái Thường; của tướng quân ở Câu Trần … của thứ dân ở hành niên. — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, quyển 1, Thôi Thái Ất huyền mệnh pháp

Bình: đây là một bảng xã hội nhiều hơn một bảng mệnh lý. Nó chép lại thứ bậc của triều Đường (thiên tử, hoàng hậu, công hầu, tướng, quan châu, hoạn quan, quan lớn, quan nhỏ, dân) lên thức bàn. Mệnh của một người, theo bảng này, là mệnh của chức phận người ấy trong năm ấy.

Giờ thông cả trên dưới, nên từ thiên tử đến kẻ sĩ thường đều dùng giờ. — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, quyển 2

Bình: câu này là cánh cửa duy nhất mà Kim Kính mở cho người thường: tầng giờ. Nhưng nó mở cho việc xem việc theo giờ, không phải cho việc lập mệnh theo giờ sinh.

Đọc cho đúng mức

Bài này không trình bày phép lập "lá số Thái Ất" vì chúng tôi chưa có bản gốc đáng tin để đối chiếu; trình bày theo các trang lưu hành không dẫn nguồn là chép lại một thứ không kiểm được. Không có nhánh nào trong Thái Ất, Tử Vi hay Bát Tự được kiểm chứng là đoán đúng mệnh người. Nếu ai giới thiệu "xem mệnh theo Thái Ất" với lời hứa chính xác hơn Tử Vi, nên hỏi họ dùng sách nào, quyển nào; câu trả lời thường cho biết đủ điều cần biết.

Việc nên làm

• Muốn xem số theo truyền thống, dùng Tử Vi hoặc Bát Tự, nơi có khung đọc và sách vở đầy đủ; đọc chúng như tham khảo, không như phán quyết.
• Gặp tài liệu "Thái Ất nhân mệnh", hỏi nguồn: sách nào, quyển nào, bản nào.
• Muốn tìm hiểu Thái Ất, bắt đầu từ tuế kế và lịch sử của nó, như bài học Thái Ất bắt đầu từ đâu gợi ý.
• Không dùng bất kỳ hệ thống số mệnh nào để quyết thay những việc cần thông tin thật: sức khoẻ, tài chính, hôn nhân.

Nguồn tham khảo

• Vương Hy Minh — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, bản Tứ Khố Toàn Thư: quyển 1 Thôi Thái Ất huyền mệnh pháp; quyển 2 Vương tỉnh duy tuế (nguyên văn)
• Thái Ất Thống Tông Bảo Giám — phần bàn mệnh người, theo các mô tả đã công bố (đại ý, chưa đọc trực tiếp)
• Các sách Đại Lục Nhâm — phép hành niên (đại ý)