Nên theo phái phong thủy nào: tiêu chí chọn thầy, chọn sách mà người ngoài nghề vẫn tự kiểm được

Không có phái phong thủy nào "đúng nhất" để theo cho mọi việc. Câu nên hỏi là: phái này có sách gốc đọc được không, phép tính có tự lập lại được không, và người thầy có tách lời khuyên ra khỏi món hàng không. Phái nào qua được ba câu đó thì đáng theo, và nên theo trọn một phái thay vì nhặt mỗi phái một ít.

Vì sao câu "phái nào đúng" khó trả lời

Phong thủy cổ không phải một môn thống nhất. Từ đời Tống đến đời Thanh, nó chia thành hai nửa lớn: hình pháp (loan đầu, xem núi, nước, thế đất bằng mắt) và lý pháp (lý khí, tính phương vị bằng la kinh, can chi, quẻ). Riêng nửa lý pháp lại có nhiều phái, mỗi phái một bộ quy tắc, một bộ sách, đôi khi phủ định nhau. Bài hình pháp và lý pháp kể chuyện tách đôi này.

Các phái lý khí hay gặp ở Việt Nam hôm nay:

Cột thứ tư cho thấy điều quan trọng: mỗi phái mạnh ở một loại câu hỏi. Hỏi "phái nào đúng" giống hỏi "Đông y hay Tây y đúng" mà không nói đang chữa bệnh gì.

Ba câu hỏi để thử một phái

Người không học phong thủy vẫn kiểm được ba điều sau, không cần tin ai.

Một: có sách gốc đọc được không. Phái nghiêm túc truy được về một văn bản cổ có tên, có người viết hoặc người chú giải, có các bản in còn đối chiếu được. Bát Trạch có Bát Trạch Minh Kính; Tam Hợp có Địa Lý Ngũ Quyết của Triệu Cửu Phong; Huyền Không có Thanh Nang Kinh, Thiên Ngọc Kinh, Địa Lý Biện Chính của Tưởng Đại Hồng và Thẩm Thị Huyền Không Học. Một "phái" mà khi hỏi sách gốc chỉ nhận được câu "bí truyền, không ghi chép" thì người nghe không có cách nào phân biệt khẩu quyết thật với lời bịa.

Hai: phép tính có lập lại được không. Đưa cùng số đo hướng nhà, cùng năm xây cho hai người cùng phái, hai bản tinh bàn hoặc hai bảng du niên phải giống nhau. Đây là phần "lý" của lý khí: có quy tắc thì có đáp số. Bạn có thể tự đối chiếu bằng công cụ của trang này, ví dụ lập tinh bàn ở bài lập tinh bàn rồi so với bản thầy đưa. Nếu khác, hỏi vì sao khác: có thể thầy dùng thế quái vì nhà sát ranh giới hai sơn (lý do chính đáng), có thể thầy dùng một nhánh khác của cùng phái (cũng chính đáng nếu nói ra được tên nhánh), hoặc có thể thầy tính sai.

Ba: lời khuyên có tách khỏi món hàng không. Một lời khuyên phong thủy tốt nói được bằng chữ: dời cửa, đổi công năng phòng, mở thêm cửa sổ, chọn ngày làm. Nếu mọi kết luận đều dẫn về một món đồ phải mua từ chính người phán, và món đồ được nói như thuốc chữa ("đặt cái này là hết"), thì lời phán và món hàng đang dựa vào nhau. Cổ thư của cả ba phái lớn đều không có chương nào dạy bán vật phẩm.

Bảng tiêu chí chọn thầy

Bảng dưới gom những gì người ngoài nghề quan sát được trong một buổi gặp, xếp theo mức tin cậy.

Không thầy nào đạt đủ tám dòng, và đạt đủ cũng không có nghĩa lời khuyên trúng. Bảng này chỉ giúp loại bớt những trường hợp không có cơ sở để kiểm.

Chọn sách: bản gốc, bản chú, bản phổ thông

Với người muốn tự học, nên phân biệt ba tầng sách.

• Bản gốc: văn bản cổ, thường ngắn, cô đọng, nhiều chỗ tối nghĩa. Thanh Nang Kinh chỉ vài trăm chữ; Thiên Ngọc Kinh mở đầu bằng những câu mà ba trăm năm nay các nhà chú vẫn chưa thống nhất cách hiểu (xem bài Thiên Ngọc Kinh).
• Bản chú giải: người đời sau giảng bản gốc. Ở đây phái hiện rõ nhất: cùng một câu, Tưởng Đại Hồng giảng theo Tam Nguyên, người theo Tam Hợp giảng khác. Đọc bản chú là đọc một phái, không phải đọc "phong thủy nói chung".
• Sách phổ thông hiện đại: dễ đọc, nhưng nhiều cuốn trộn nhiều phái mà không ghi chỗ nào lấy từ đâu. Một mẹo kiểm nhanh: mở phần thư mục tham khảo. Cuốn không dẫn tên sách cổ nào là cuốn khó kiểm.

Thứ tự đọc hợp lý cho người mới: một cuốn nhập môn có dẫn nguồn, rồi chọn một phái, đọc bản chú giải chính của phái đó, đối chiếu dần với bản gốc. Đọc ngang năm phái một lúc thường dẫn tới chỗ biết mỗi thứ một ít mà không lập trọn được một bàn nào.

Vì sao nên theo trọn một phái

Mỗi phái là một hệ quy tắc khép kín: định nghĩa tốt xấu, cách đo, cách hóa giải đều ăn khớp bên trong hệ đó. Lấy hướng cửa theo Bát Trạch, lấy bếp theo Huyền Không, lấy thủy khẩu theo Tam Hợp, rồi thêm gương bát quái theo Hắc Mũ, thì căn nhà phải thỏa bốn bộ luật có thể chọi nhau. Bài trộn các phái đem một căn nhà xem theo ba phái để thấy ba kết luận ngược nhau như thế nào.

Điều này không có nghĩa các phái không học được từ nhau. Thầy giỏi thường nắm vài phái, nhưng khi xem một căn nhà thì nói rõ đang dùng phái nào cho câu hỏi nào: "thời vận của căn nhà này xem theo Huyền Không; hướng giường hợp người thì nói thêm theo Bát Trạch, và hai phép chọi nhau ở cung Đông". Câu nói có tên phái đi kèm như vậy mới là dấu hiệu của người hiểu nghề.

Loan đầu đứng trên mọi phái lý khí

Một điểm hiếm hoi các phái lớn đồng ý: hình thế thật bên ngoài quan trọng hơn con số trên la kinh. Một căn nhà có tinh bàn đẹp mà mặt tiền nhìn thẳng vào cột điện, đường đâm thẳng vào cửa, nước mưa đọng trước nhà, thì không phái nào khen. Câu quen thuộc "loan đầu là thể, lý khí là dụng" phản ánh tinh thần đó.

Nên khi chọn phái, hãy chọn người biết nhìn hình thế trước. Bài long, huyệt, sa, thủy, hướng là nền cho phần này.

Sách cổ nói gì

Tin hết vào sách thì chẳng bằng không có sách. — Mạnh Tử, thiên Tận Tâm hạ

Bình: câu này Mạnh Tử nói về sách Thượng Thư, nhưng hợp với phong thủy hơn bất cứ môn nào. Ngay trong giới phong thủy cổ, người viết đã than chuyện sách giả. Tưởng Đại Hồng đời Minh mạt Thanh sơ, trong lời tựa Địa Lý Biện Chính, đại ý nói sách địa lý lưu hành đầy rẫy bản ngụy tạo, gán tên Dương Quân Tùng, Tăng Văn Địch để bán, người học không phân biệt được thật giả nên càng học càng lạc. Ông soạn Biện Chính chính là để chọn ra vài bản ông cho là chân truyền và chú giải lại. Anh em họ Từ đời Minh trong Nhân Tử Tu Tri cũng dành nhiều đoạn, đại ý khuyên con cháu đừng nghe thầy địa lý nói bừa họa phúc để kiếm lời.

Nghĩa là: chuyện "chọn thầy, chọn sách" không phải mối lo của thời mạng xã hội. Nó cũ như chính môn học, và chính người trong nghề đã viết ra tiêu chí đầu tiên — có sách, có lý, không dọa.

Đọc cho đúng mức

Bảng tiêu chí trên giúp phân biệt người có phương pháp với người không có. Nó không chứng minh phương pháp nào phản ánh đúng thực tại. Câu hỏi phong thủy có tác động thật đến đời người hay không là câu hỏi khác, bài phong thủy có khoa học không bàn riêng.

Cũng cần nói rằng có những dòng truyền khẩu nghiêm túc, ít sách in, như phái Kim Tỏa Ngọc Quan. Tiêu chí "có sách gốc" bất lợi cho họ. Với những dòng này, tiêu chí thứ hai (phép tính nhất quán, giải thích được) càng quan trọng.

Và cuối cùng, phần lớn những gì phong thủy khuyên ở cấp nhà ở — đủ sáng, thông gió, lối đi không vướng, giường không kê dưới dầm — trùng với lời khuyên của kiến trúc. Phần đó đúng với mọi phái, không cần chọn.

Việc nên làm

• Trước khi mời thầy, xác định câu hỏi của mình: chọn đất, chọn hướng xây mới, sắp lại nhà đang ở, hay chọn ngày. Mỗi câu có phái mạnh riêng.
• Khi gặp thầy, hỏi ba câu: thầy theo phái nào, sách gốc là gì, bảng tính có đưa giấy được không.
• Giữ lại số đo hướng (độ), năm xây hoặc năm dọn vào. Hai con số này giúp bạn tự đối chiếu với bất kỳ bản tính nào.
• Nếu được khuyên mua vật phẩm, hỏi lời khuyên đó có cách làm nào bằng sắp xếp, sửa chữa thay thế không.

Nguồn tham khảo

• Mạnh Tử — thiên Tận Tâm hạ.
• Tưởng Đại Hồng — Địa Lý Biện Chính, lời tựa (dẫn đại ý).
• Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật — Nhân Tử Tu Tri, đời Minh (dẫn đại ý).
• Triệu Cửu Phong — Địa Lý Ngũ Quyết; Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học; Bát Trạch Minh Kính: nêu làm sách gốc của từng phái.