Thẩm Trúc Nhưng: người giải mã và công khai Huyền Không Phi Tinh, và quy tắc một dòng làm đổi cả tinh bàn

Thẩm Trúc Nhưng (1849 – 1906), tên Thiệu Huân, người Tiền Đường (Hàng Châu) cuối đời Thanh, là người giải mã rồi viết công khai phép lập tinh bàn Huyền Không vốn bị các thầy giữ kín từ thời Tưởng Đại Hồng. Sách của ông, Thẩm Thị Huyền Không Học, in sau khi ông mất, là khung của gần như mọi sách Huyền Không phổ biến hôm nay.

Bài Thẩm Thị Huyền Không Học đã đi qua bố cục cuốn sách, còn bài phái Tam Nguyên xếp ông vào dòng các nhánh. Bài này nói về chính con người và việc ông làm: ông giải mã bằng cách nào, cái "bí quyết" ông công khai thật ra là gì, và chúng tôi dùng công cụ của trang để đo xem nếu thiếu quy tắc ấy thì sai tới đâu.

Một người đọc sách, không phải một thầy địa lý

Thẩm Trúc Nhưng không sống bằng nghề xem đất. Ông là người học Kinh Dịch, sống ở Hàng Châu những năm cuối triều Thanh, và tiếp cận phong thủy như một bài toán văn bản: có những cuốn sách nói rằng phép thật tồn tại nhưng không viết ra; vậy phép ấy là gì, và có thể dựng lại từ những gì đã viết hay không.

Thái độ ấy khác hẳn những người trước ông. Các nhánh sau Tưởng Đại Hồng đều mở đầu bằng câu "thầy tôi được chân truyền từ…". Thẩm không nhận mình được ai truyền. Ông nói mình đọc ra.

Ông giải mã bằng cách nào

Câu chuyện thường được kể, theo lời trong sách họ Thẩm: ông cùng một người bạn tìm đến hậu duệ của Chương Trọng Sơn ở Vô Tích, một thầy Huyền Không nổi tiếng giữa đời Thanh, bỏ nhiều tiền để được chép bản ghi chép đoán nhà của Chương, tức cuốn Trạch Đoán. Đọc mãi không hiểu. Về sau, nhờ đọc Dịch mà ông ngộ ra lẽ số năm của Lạc Thư vào giữa, rồi đối chiếu lại thì mọi chỗ trong Trạch Đoán và trong Địa Lý Biện Chính đều giải được.

Đặt câu chuyện vào ngôn ngữ của người làm giải mã, có thể thấy rõ ông có trong tay hai loại tài liệu khác nhau:

Một bên có luật mà không có ví dụ, một bên có ví dụ mà không có luật. Ai có cả hai thì có thể làm việc ngược: thử một giả thuyết về phép lập bàn, áp lên từng ngôi nhà Chương đã đoán, xem có khớp với lời đoán không; không khớp thì sửa giả thuyết. Đây là một cách hiểu của chúng tôi về câu chuyện, không phải điều sách ghi, nhưng nó giải thích vì sao Thẩm nói ông "ngộ" sau một thời gian dài: ông cần đủ nhiều ca để loại trừ các giả thuyết sai.

Cũng nên nhớ, như bài phái Tam Nguyên đã nhắc, câu chuyện chép bản thảo là lời kể của chính người được lợi từ nó. Chương Trọng Sơn có thật để lại ghi chép, nhưng mức độ Thẩm dựa vào đó chúng tôi chỉ biết qua lời nhà Thẩm.

Cái "bí quyết" thật ra là một quy tắc

Khi lập tinh bàn một ngôi nhà, người ta có ba lớp số: vận bàn (sao của vận vào giữa), sơn tinh (lấy số ở cung tọa đưa vào giữa) và hướng tinh (lấy số ở cung hướng đưa vào giữa). Đưa vào giữa thì dễ. Câu hỏi khó là: số ấy bay thuận hay bay nghịch?

Quy tắc Thẩm viết ra trong mục Khởi tinh luận, gọn lại:

1. Số đưa vào giữa ứng với một quẻ (1 Khảm, 2 Khôn, 3 Chấn, 4 Tốn, 6 Càn, 7 Đoài, 8 Cấn, 9 Ly).
2. Trong quẻ ấy có ba sơn; lấy sơn cùng nguyên long với sơn tọa (hoặc hướng) của nhà: thiên nguyên, địa nguyên hay nhân nguyên.
3. Sơn ấy dương thì bay thuận, âm thì bay nghịch.
4. Riêng số 5 không có quẻ: mượn quẻ của sao vận.

Bốn dòng. Đó là thứ hai trăm năm các thầy giữ kín, và cũng là thứ khiến cùng một ngôi nhà có thể được hai thầy phán ngược nhau. Bài lập tinh bàn đi từng bước với ví dụ.

Thiếu quy tắc ấy thì sai tới đâu: đo bằng máy

Chúng tôi dùng lớp tinh bàn của trang, vốn theo quy tắc Thẩm thị, chạy đủ 216 cục (24 sơn nhân 9 vận), rồi làm một phép thử: giả sử một người chỉ biết nửa đầu của bí quyết, đưa số vào giữa đúng, nhưng với số 5 thì cứ cho bay thuận như vận bàn.

Kết quả:

• Có 48 trong 216 cục mà số 5 rơi vào cung tọa hoặc cung hướng, tức là phải dùng tới dòng thứ tư. Mỗi vận có sáu cục như vậy, trừ vận 5 (khi 5 đã ở giữa).
• Trong 48 cục ấy, 24 cục đổi hẳn kết luận khi cho 5 bay thuận. Ở 24 cục còn lại, quy tắc đúng tình cờ cũng ra bay thuận nên không lộ sai.

Một ví dụ cụ thể của vận 9 (2024 – 2043): nhà tọa Ngọ, hướng Tý (lưng về Nam, mặt về Bắc).

Song tinh đáo hướng là cục mà sách xếp vào loại dùng được, nhất là khi trước nhà có khoảng trống, có nước; thượng sơn hạ thủy là cục sách kiêng nhất trong bốn cục cơ bản (bài bốn cục cơ bản). Cùng một ngôi nhà, cùng một năm xây, chỉ khác một dòng quy tắc, mà lời phán đi từ đầu này sang đầu kia. Ở vận 9, bốn cục rơi vào trường hợp này là nhà tọa Tý, Quý, Ngọ, Đinh.

Đây là cách đơn giản nhất để hiểu vì sao trước Thẩm, giới Huyền Không cãi nhau không dứt: hai thầy có thể cùng thuộc kinh văn của Tưởng, cùng lập vận bàn đúng, và vẫn ra hai kết luận ngược nhau ở khoảng một phần chín số cục mà không ai chỉ ra được ai sai, vì quy tắc không được viết.

Vì sao ông công khai

Theo các đoạn trong sách, Thẩm phê thẳng thói giữ bí mật của giới địa lý, đại ý: phép đã đúng thì không sợ người biết; giữ kín chỉ để người dốt mạo danh người giỏi.

Có thể thấy cái giá và cái được của lựa chọn ấy:

Cái giá. Các nhánh khác chê Thẩm thị "lộ thiên cơ", "chỉ được phần ngọn", "chưa đắc chân truyền". Một số lời chê ấy kéo dài đến tận hôm nay, trong các tranh luận giữa các trường phái ở Hồng Kông, Đài Loan.

Cái được. Lần đầu tiên, một phép Huyền Không có thể bị chứng minh là sai. Khi quy tắc đã in ra, người khác có thể lấy nó áp vào nhà cụ thể, thấy chỗ không khớp, và chỉ ra. Phép giữ kín thì không ai bác được, cũng không ai kiểm được. Đây là khác biệt giữa một nghề truyền miệng và một môn học.

Và chính vì công khai mà Thẩm thị thắng. Hầu hết sách Huyền Không in ở Hồng Kông, Đài Loan rồi dịch sang tiếng Việt trong nửa thế kỷ qua đi theo khung của ông; các công cụ lập tinh bàn trên mạng, kể cả của trang này, cũng chạy theo bốn dòng quy tắc ấy.

Người làm nên cuốn sách sau khi ông mất

Thẩm mất năm 1906 khi sách chưa xong. Con trai ông, Thẩm Tổ Miên, cùng bạn bè và học trò gom bản thảo, thư từ, ghi chép, biên tập thành sách in khoảng năm 1925, sau tăng thêm thành bản sáu quyển. Nghĩa là "sách của Thẩm Trúc Nhưng" là sách của cả một nhóm, trong đó có những đoạn là lời giảng, thư trả lời học trò được người khác sắp xếp.

Điều này giải thích một hiện tượng người đọc hay gặp: có chỗ hai đoạn trong sách nói hơi khác nhau. Đó có thể là hai thời điểm Thẩm nghĩ khác nhau, hoặc hai tay biên tập. Đọc sách này nên nhớ nó là một tập hợp, không phải một luận văn một mạch.

Sách cổ nói gì

Dịch: Đảo cho đúng chiều, hai mươi bốn sơn có châu báu; đảo sai chiều, hai mươi bốn sơn có hố lửa. — Thanh Nang Áo Ngữ, theo bản thường được dẫn

Bình: Câu này ở trong kinh văn Tưởng Đại Hồng đã công bố, nhưng Tưởng không giải nó bằng phép tính. Thẩm thị đọc "điên đảo" là chiều bay thuận nghịch của sao. Đặt cạnh phép thử ở trên, câu kinh bỗng rất cụ thể: cùng hai mươi bốn sơn, đảo đúng chiều thì ra song tinh đáo hướng, đảo sai chiều thì ra thượng sơn hạ thủy. Người theo nhánh khác có thể đọc câu này khác; điểm đáng nói là cách đọc của Thẩm kiểm được.

Thẩm Thị Huyền Không Học, phần kể việc học, đại ý: đọc Trạch Đoán của họ Chương nhiều năm không hiểu, sau nhờ Dịch mà biết lẽ số năm vào giữa, đem đối chiếu thì các ca đều thông.

Bình: Lời kể này nhấn vào khoảnh khắc "ngộ", nhưng chính nó cũng cho thấy phương pháp: có trong tay các ca đã biết lời đoán, và đối chiếu cho tới khi một quy tắc khớp với tất cả.

Đọc cho đúng mức

• Tiểu sử: tên, quê, năm sinh năm mất theo lời giới thiệu trong các bản in sách Thẩm thị và các nguồn tổng hợp. Chi tiết người bạn cùng đi chép bản thảo và số tiền bỏ ra, các nguồn kể không giống nhau.
• Cách hiểu "giải mã bằng ca có lời giải" là cách chúng tôi đọc câu chuyện, không phải điều sách viết.
• Phép thử 216 cục dùng một giả định đơn giản (cho số 5 luôn bay thuận) để đo tầm quan trọng của quy tắc. Không có nghĩa các thầy trước Thẩm đều làm như vậy; mỗi nhánh có cách riêng mà nay không đối chiếu được.
• Đúng quy tắc không có nghĩa là đúng với đời sống. Thẩm thị làm cho Huyền Không nhất quán và kiểm được ở mức phép tính. Việc một cục "tốt" hay "xấu" có tác động thật lên người ở hay không thì chưa có kiểm nghiệm thống kê nào.

Việc nên làm

1. Nếu thầy xem nhà cho bạn theo Huyền Không, hỏi thầy theo Thẩm thị hay nhánh khác, và với nhà có sao 5 ở tọa hoặc hướng thì thầy cho bay chiều nào.
2. Tự lập lại ví dụ nhà tọa Ngọ, hướng Tý, vận 9 bằng tay theo bốn dòng quy tắc, rồi đối chiếu với công cụ phi tinh của trang.
3. Đọc Thẩm thị trước, Tưởng sau: học phép từ người đã viết ra, rồi quay lại kinh văn để thấy phép ấy bám vào đâu.

Nguồn tham khảo

• Thẩm Thị Huyền Không Học (Thẩm Trúc Nhưng; Thẩm Tổ Miên và học trò biên tập, in khoảng 1925, sau tăng quảng thành sáu quyển): lời tựa, phần kể việc chép bản thảo họ Chương, mục Khởi tinh luận, các đoạn phê thói giữ bí mật (đại ý).
• Thanh Nang Áo Ngữ, câu "Điên điên đảo", theo bản trong Địa Lý Biện Chính, bản thường được dẫn (đại ý).
• Tưởng Đại Hồng — Địa Lý Biện Chính (đại ý).
• Phép thử 216 cục và tinh bàn nhà tọa Ngọ, hướng Tý, vận 9: lớp tinh bàn của công cụ phi tinh aihuyenhoc.com (theo quy tắc Thẩm thị), dò tay lại hai cung tọa và hướng.