Quẻ Lôi Trạch Quy Muội (54): bắt đầu chưa chính thì nghĩ tới đường dài

Quẻ Quy Muội là quẻ số 54, Chấn (sấm) ở trên, Đoài (đầm) ở dưới. "Quy muội" là em gái về nhà chồng. Lời quẻ dè dặt hiếm thấy: "chinh hung, vô du lợi", tiến thì xấu, không có gì lợi. Cái xấu không nằm ở việc cưới, mà ở chỗ bắt đầu không đúng nên càng tiến càng lệch. Đại Tượng vì thế khuyên nghĩ tới đường dài, biết trước chỗ hỏng.

Tượng quẻ: thiếu nữ theo trưởng nam

Đoài là thiếu nữ, vui; Chấn là trưởng nam, động. Người con gái vì vui mà theo người đàn ông đang động, đi trước cả lễ nghi. Thoán truyện đọc hai chữ "duyệt dĩ động", vui mà động, là gốc của chuyện. So với Tiệm (quẻ 53), nơi mọi bước đều đúng chỗ, ở Quy Muội từ hào hai đến hào năm không hào nào đúng ngôi. Hai quẻ là gương soi của nhau.

Cũng cần biết bối cảnh: thời Chu có tục các cô gái trong họ đi theo chị về nhà chồng làm phận thứ. Nhiều hào trong quẻ nói về thân phận ấy. Đọc hôm nay, ta không giữ tục cũ mà giữ cái lõi: một vị trí bắt đầu không cân xứng.

Lời quẻ và Thoán truyện

"Quy Muội: chinh hung, vô du lợi." Thoán truyện lại mở bằng một câu rất lớn: "Quy Muội, thiên địa chi đại nghĩa dã", việc em gái về nhà chồng là nghĩa lớn của trời đất; trời đất không giao nhau thì muôn vật không nảy nở. Quy Muội là chỗ kết thúc và bắt đầu của đời người.

Vậy vì sao lời quẻ lại xấu? Thoán truyện trả lời: "vị bất đáng dã" và "nhu thừa cương dã", ngôi không đúng, mềm cưỡi lên cứng. Việc tự nó là nghĩa lớn; cách làm sai thì việc lớn thành việc hỏng. Đây là một cách đọc rất tỉnh: không đổ lỗi cho sự việc, mà soi vào cách nó bắt đầu.

Đại Tượng: đi lâu dài thì biết chỗ hỏng

"Trạch thượng hữu lôi, Quy Muội; quân tử dĩ vĩnh chung tri tệ." Trên đầm có sấm; người quân tử theo đó mà giữ cho bền tới cuối, biết trước chỗ đổ vỡ.

Sấm động trên mặt đầm làm nước gợn theo, nhưng sấm qua rồi nước lại phẳng. Cái gì bắt đầu bằng một cơn động thì cần nghĩ ngay từ đầu cách giữ nó về lâu dài. Trình Di giảng đại ý: biết chỗ hỏng từ trước thì mới giữ được tới cuối.

Sáu hào: mỗi người một thân phận

Sơ Cửu. Đại ý: em gái về làm phận thứ, như người chân què mà vẫn đi được, tiến lên thì tốt. Biết vị trí mình thấp, không đòi hơn, vẫn đi được việc.

Cửu Nhị. Đại ý: mắt chột mà vẫn nhìn được, lợi cho sự bền chính của người ở ẩn. Người có đức mà không gặp chỗ xứng, chỉ thấy được một phần; vẫn giữ lòng mình, không oán.

Lục Tam. Đại ý: em gái về nhà chồng mà còn chờ đợi, đành quay về làm phận thứ. Muốn chỗ cao mà không đủ điều kiện, cuối cùng nhận chỗ thấp hơn mong. Hào âm ngồi chỗ dương, đòi quá sức mình.

Cửu Tứ. "Quy muội khiên kỳ, trì quy hữu thời." Em gái về nhà chồng lỡ hẹn, về muộn là có thời của nó. Hào này chờ, không vội theo; muộn mà đúng còn hơn sớm mà sai.

Lục Ngũ. Đại ý: vua Đế Ất gả em gái, áo của nàng không đẹp bằng áo của người theo hầu; trăng gần rằm, tốt. Người có địa vị cao nhất lại ăn mặc giản dị hơn người dưới. Đế Ất cũng xuất hiện ở hào năm quẻ Thái; ở đây ông là hình mẫu của sự khiêm nhường. Trăng gần rằm mà chưa tròn là đầy mà không tràn.

Thượng Lục. Đại ý: người nữ bưng giỏ mà giỏ không có gì, người nam cắt cổ dê mà không có máu, không gì lợi. Một lễ cưới chỉ có hình thức, không có thực chất. Đây là chỗ cạn của quẻ: mọi bước bề ngoài đủ cả, bên trong trống.

Khi gieo được quẻ Quy Muội

• Việc làm: quẻ hay gặp khi người ta nhận một vị trí, một hợp đồng vì đang vui, đang vội, mà điều kiện chưa rõ. Lời khuyên của Đại Tượng là viết ra ngay từ đầu những chỗ có thể hỏng, và cách xử lý khi đến đó.
• Quan hệ: quẻ không phán quan hệ nào là sai. Nó chỉ ra một mối quan hệ bắt đầu lệch vị trí, một bên đòi nhiều, một bên chịu thiệt, thì cần nói rõ từ đầu. Hào năm là cách sống tốt nhất trong quẻ: người có nhiều hơn mà giản dị hơn.
• Việc đang chờ: hào bốn "về muộn là có thời" là câu đáng nhớ nhất cho người đang chờ. Muộn không phải lỡ, miễn là việc đến đúng chỗ.

Quẻ trước, quẻ sau, quẻ lật, quẻ đối

Tự Quái đại ý: tiến thì ắt có chỗ về, nên sau Tiệm (53) là Quy Muội; rồi "đắc kỳ sở quy giả tất đại, cố thụ chi dĩ Phong", được chỗ về thì ắt lớn, nên tiếp theo là Phong (55). Tiệm vừa là hình lật vừa là hình đối của Quy Muội, cả hai đều kể chuyện về nhà chồng nhưng một bên đủ lễ, một bên vội.

Quẻ hỗ là Thủy Hỏa Ký Tế (63): bên trong quẻ có hình "đã xong", như một việc đã định rồi. Chính vì nó đã thành nên mới cần nghĩ đến đường dài.