Lục Hào là gì: phép bói Văn Vương quái, Hỏa Châu Lâm với nạp giáp, thế ứng, lục thân

Lục Hào là phép bói lập quẻ Kinh Dịch bằng ba đồng xu gieo sáu lần, rồi gắn một can chi vào mỗi hào (nạp giáp), xác định hào Thế, hào Ứng, lục thân theo hành của cung quẻ, và đọc sinh khắc của các hào với tháng, ngày lúc gieo. Lục Hào không đọc hào từ Chu Dịch; nó đọc ngũ hành. Dân gian còn gọi là Văn Vương quái hay phép Hỏa Châu Lâm.

Mục lục chuyên mục Lục Hào

Bài này là cửa vào. Mỗi khái niệm có một bài riêng đi sâu:

Người mới nên đi theo đúng thứ tự cột "bước": nạp giáp, bát cung, Thế Ứng, lục thân, dụng thần, rồi mới đến thời điểm gieo.

Lục Hào khác "bói Kinh Dịch" ở chỗ nào

Khi nói "gieo quẻ Kinh Dịch", phần lớn người ta hình dung: gieo ra một quẻ, mở sách đọc lời quẻ (thoán từ) và lời hào động (hào từ), rồi suy ra ý. Đó là lối đọc Chu Dịch, dựa trên chữ của kinh văn; bài gieo quẻ bằng đồng xu và các trang 64 quẻ đi theo lối này.

Lục Hào dùng cùng hình quẻ nhưng bỏ hẳn phần chữ. Người đọc Lục Hào không cần biết quẻ Nhu nói "có lòng tin thì sáng sủa hanh thông"; họ cần biết hào nào mang chi gì, hành gì, đóng vai gì, và ngày tháng gieo làm hào ấy mạnh hay yếu. Nói gọn:

Vì Lục Hào trả lời cụ thể hơn, nó cũng dễ bị dùng quá tay hơn. Phần "Đọc cho đúng mức" ở cuối bài nói chuyện này.

Gieo ra một hào: bốn khả năng

Mỗi lần gieo ba đồng xu cho một hào, gieo từ hào 1 (dưới cùng) lên hào 6. Quy ước phổ biến trong sách Lục Hào coi mặt có chữ là "âm" và mặt lưng (mặt không chữ) là "dương", rồi đếm:

Có nhà làm ngược quy ước mặt chữ, mặt lưng; điều quan trọng là chọn một quy ước và giữ nguyên suốt đời gieo. Mỗi lần gieo, xác suất ra hào động là một phần tư, nên trung bình một quẻ có một hào rưỡi động; quẻ không có hào động chiếm chừng 18%. Cách cầm, cách gieo, cách xử lý quẻ nhiều hào động có ở bài gieo quẻ bằng đồng xu.

Năm lớp chồng lên một quẻ

Một quẻ Lục Hào hoàn chỉnh có năm lớp thông tin chồng lên sáu vạch:

Lớp 1, hình quẻ. Sáu hào âm dương, có hào động (gieo ra ba đồng sấp hoặc ba đồng ngửa) thì có thêm quẻ biến.

Lớp 2, nạp giáp. Mỗi quẻ đơn được "nạp" một can và ba chi cho mỗi nửa. Ví dụ Càn ở dưới nạp Giáp Tý, Giáp Dần, Giáp Thìn; Càn ở trên nạp Nhâm Ngọ, Nhâm Thân, Nhâm Tuất. Nhờ lớp này mỗi hào có một hành.

Lớp 3, cung và Thế Ứng. 64 quẻ chia làm tám cung, mỗi cung đứng đầu là một quẻ thuần và mang hành của quẻ ấy (Càn, Đoài Kim; Ly Hỏa; Chấn, Tốn Mộc; Khảm Thủy; Cấn, Khôn Thổ). Vị trí của quẻ trong cung quyết định hào Thế (người hỏi) và hào Ứng (đối phương, việc bên ngoài).

Lớp 4, lục thân. So hành của từng hào với hành của cung: cùng hành là Huynh Đệ, cung sinh ra là Tử Tôn, cung khắc là Thê Tài, khắc cung là Quan Quỷ, sinh cung là Phụ Mẫu.

Lớp 5, thời điểm. Tháng gieo (nguyệt kiến, tính theo tiết khí) và ngày gieo (nhật thần) quyết định hào nào vượng, hào nào suy, hào nào bị xung, bị phá; can ngày quyết định tuần không và lục thú.

Đọc thử một quẻ: bảy bước

Lấy một câu hỏi cụ thể: "Khoản tiền cho người quen mượn, trong mùa xuân này có đòi lại được không?" Gieo ngày 15/3/2027. Lịch tiết khí: Kinh Trập vào ngày 6/3/2027, nên đây là tháng Mão; ngày Quý Tỵ (mùng 8 tháng Hai âm lịch). Tuần Giáp Thân, tuần không ở Ngọ, Mùi. Quẻ ra Thủy Thiên Nhu, hào 4 động, biến thành Trạch Thiên Quải.

Bước 1, cung. Thủy Thiên Nhu là quẻ du hồn của cung Khôn, hành Thổ. Thế ở hào 4, Ứng ở hào 1.

Bước 2, dụng thần. Hỏi tiền thì lấy Thê Tài. Quẻ có hai hào Tài (hào 1 và hào 6); sách khuyên ưu tiên hào Tài đang trì Thế, trì Ứng hoặc động. Ở đây Tài hào 1 trì Ứng: tiền đang nằm ở phía người kia, hợp với câu hỏi.

Bước 3, nguyên thần, kỵ thần. Kim sinh Thủy nên Tử Tôn là nguyên thần của Tài; Thổ khắc Thủy nên Huynh Đệ là kỵ thần.

Bước 4, thời điểm. Tháng Mão: Thủy sinh Mộc, nên Tài ở thế hưu; Kim khắc Mộc, nên Tử Tôn ở thế tù. Ngày Tỵ: Hỏa không sinh Thủy, lại khắc Kim, nên ngày không đỡ Tài; điểm sáng duy nhất là Tỵ hợp Thân, hào Thế được ngày hợp, tức người hỏi có chỗ níu. Tài không rơi vào tuần không.

Bước 5, hào động. Hào Thế, mang nguyên thần Tử Tôn, động và hoá ra Tài. Theo lối đọc của Tăng San Bốc Dịch, nguyên thần trì Thế mà động sinh Tài là dấu hiệu chính người hỏi chủ động thì việc có đầu mối.

Bước 6, Thế Ứng. Thế (Thân Kim) sinh Ứng (Tý Thủy): mình đang lo cho phía người kia nhiều hơn họ lo cho mình.

Bước 7, kết luận dè dặt. Tài có mặt, không tuần không, có nguyên thần động sinh; nhưng Tài và nguyên thần đều không được tháng giúp. Đọc theo sách: việc có thể đòi được nếu chủ động, nhưng không nhanh; thời điểm thuận hơn là khi Thủy, Kim vượng (tháng, ngày Thân, Dậu, Hợi, Tý). Kết luận cuối cùng vẫn cần đặt cạnh hoàn cảnh thật: người vay còn khả năng trả không, có giấy tờ không.

Ví dụ này cố ý đơn giản. Bài một quẻ đoán từ đầu đến cuối đi trọn một quẻ khó hơn, có cả tuần không, nguyệt phá, ứng kỳ.

Từ Kinh Phòng đến Dã Hạc lão nhân: sách và người

Hai chữ "tương truyền" trong bảng không phải để trang trí. Kinh Phòng là nhân vật lịch sử có ghi trong sử Hán, và hệ bát cung, nạp giáp gắn với tên ông là điều các học giả nhìn nhận rộng rãi. Còn Hỏa Châu Lâm "của Ma Y đạo giả" và Hoàng Kim Sách "của Lưu Bá Ôn" là lời truyền; văn bản hiện còn không đủ để khẳng định tác giả. Cái tên "Văn Vương quái" cũng vậy: gắn Văn Vương vào để nói phép này dùng quẻ theo thứ tự Văn Vương, không có nghĩa Văn Vương đã bói kiểu này.

Ở Việt Nam, Lục Hào được biết như "bói dịch đồng tiền" và học chủ yếu qua bản dịch Tăng San Bốc Dịch, Bốc Phệ Chính Tông. Các thầy theo Tăng San thường đọc gọn: dụng thần, nguyệt kiến, nhật thần, động biến, tuần không, ít dùng thần sát.

Lục Hào và Mai Hoa: hai lối dùng cùng một quẻ

Người học bói Dịch thường phân vân giữa Lục Hào và Mai Hoa Dịch Số. Hai môn khác nhau cả cách lập quẻ lẫn cách đọc: Mai Hoa lập quẻ từ con số, thời gian, vật trước mắt và đọc qua Thể – Dụng của hai quẻ đơn; Lục Hào gieo đồng xu và đọc qua can chi của sáu hào. Bài Mai Hoa và Lục Hào so kỹ. Nói gọn: Mai Hoa nhanh và linh hoạt, Lục Hào chặt và nhiều quy tắc hơn, nên dễ tự kiểm hơn.

Học Lục Hào nên đi theo thứ tự nào

1. Thuộc nạp giáp tám quẻ đơn. Chỉ cần nhớ chi khởi của mỗi quẻ và quy tắc dương thuận, âm nghịch; không cần học thuộc 384 hào.
2. Thuộc bát cung. Tám cung, mỗi cung tám quẻ; nhớ quy luật biến hào thì không cần học thuộc bảng.
3. Lập quẻ bằng tay vài chục lần rồi mới dùng công cụ, để hiểu từng hào đến từ đâu.
4. Học vượng suy theo tháng, ngày trước khi học thần sát. Đây là trục đọc của Tăng San.
5. Ghi sổ quẻ: ngày gieo, câu hỏi, quẻ, lời đoán, kết quả thật. Không có sổ thì không biết mình đoán đúng hay chỉ nhớ những lần đúng.

Sách cổ nói gì

Đại ý, Tăng San Bốc Dịch dặn người bói phải lấy dụng thần làm chủ: hỏi việc gì thì tìm hào ứng với việc ấy, xét nó được tháng, ngày sinh phù hay bị khắc phá, động hay tĩnh, có tuần không hay không; bỏ dụng thần mà đi xét các thần sát rườm rà là đi sai đường. — Tăng San Bốc Dịch, chương Dụng thần (đại ý)

Bình: đây là điểm khiến Tăng San được người học ngày nay chuộng. Nó gạt bớt lớp thần sát vốn làm mỗi quẻ có hàng chục "điềm", và giữ lại vài quy tắc có thể kiểm. Người mới nên bắt đầu từ lối đọc gọn này.

Đại ý, hệ của Kinh Phòng chia 64 quẻ thành tám cung, mỗi cung có quẻ thuần đứng đầu, năm quẻ biến dần từ hào dưới lên, rồi một quẻ du hồn và một quẻ quy hồn; Thế đặt ở hào vừa biến. — Kinh Thị Dịch Truyện (đại ý)

Bình: bộ khung này có từ đời Hán và gần như không đổi đến nay; phần thay đổi qua các đời là cách đọc trên khung, từ chỗ đoán điềm thời tiết, việc nước của Kinh Phòng đến chỗ đoán việc riêng của người thường.

Đọc cho đúng mức

Lục Hào là một phép bói cổ, có quy tắc chặt và lịch sử dài. Phần nạp giáp, bát cung, lục thân là quy ước cố định: ai lập đúng cũng ra cùng một quẻ. Phần đọc quẻ ra sự việc là diễn giải theo sách, chưa có nghiên cứu có đối chứng nào xác nhận rằng Lục Hào dự đoán tốt hơn ngẫu nhiên.

Ngay trong giới học Lục Hào cũng có nhiều chỗ bất đồng: có dùng thần sát không, hào nào làm dụng thần khi quẻ có hai hào cùng loại, xét ám động thế nào. Hai thầy đọc cùng một quẻ có thể ra hai kết luận. Vì vậy Lục Hào hợp để sắp xếp suy nghĩ quanh một câu hỏi, không hợp để thay quyết định cần dữ kiện thật như vay tiền, ký hợp đồng, chữa bệnh.

Việc nên làm

1. Đặt câu hỏi cụ thể, một việc, có thời hạn; bài cách đặt câu hỏi khi gieo quẻ có mẫu.
2. Ghi ngày giờ gieo và tra tháng theo tiết khí, không theo tháng âm lịch.
3. Lập quẻ bằng tay một lần, rồi đối chiếu với công cụ gieo quẻ của site để chắc mình nạp giáp đúng.
4. Đọc theo thứ tự: dụng thần, tháng, ngày, động biến, tuần không; để thần sát sau cùng hoặc bỏ.
5. Ghi sổ quẻ và quay lại kiểm sau khi việc đã rõ.

☯️Gieo quẻ Kinh Dịch
Gieo ba đồng xu sáu lần, ra quẻ chủ, hào động, quẻ biến — AI giải theo câu hỏi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Kinh Phòng — Kinh Thị Dịch Truyện, hệ bát cung, thế ứng, nạp giáp, phi phục (đại ý)
• Ngụy Bá Dương — Chu Dịch Tham Đồng Khế, phần nạp giáp (đại ý)
• Hỏa Châu Lâm — tương truyền của Ma Y đạo giả (đại ý)
• Vương Hồng Tự — Bốc Phệ Chính Tông (đại ý)
• Dã Hạc lão nhân, Lý Văn Huy tăng san — Tăng San Bốc Dịch, chương Dụng thần và các chương về nguyệt, nhật (đại ý)
• Quẻ ví dụ lập bằng bảng nạp giáp Kinh Phòng; can chi ngày, tiết khí tính bằng bộ máy aihuyenhoc.com