Thiên Tinh pháp: phái dùng 28 tú và độ sao trên la kinh, vì sao độ không đều và vì sao ít người Việt theo

Thiên Tinh pháp là lối phong thủy lấy sao trời làm gốc lý khí: dùng tầng 28 tú trên la kinh, với độ rộng không đều của từng tú, để tinh chỉnh hướng đến từng độ, và dùng vị trí thật của Mặt Trời, Mặt Trăng, năm hành tinh để chọn ngày. Phép này đòi la kinh khắc chuẩn và lịch thiên văn, nên ở Việt Nam rất ít thầy thực hành.

Ba thứ cùng mang tên "thiên tinh"

Người đọc sách hay gặp chữ "thiên tinh" ở ba chỗ, và ba chỗ ấy không phải một:

1. Tầng tú độ trên la kinh. Một vòng chia 28 ô không đều, ghi tên 28 tú và số độ của mỗi tú. Nhiều la kinh Tam Hợp lớn có tầng này; bảng các tầng ở bài các tầng la kinh.
2. Phép lập hướng theo sao. Sau khi chọn được sơn, thầy dùng tầng tú độ để chọn đúng độ: tránh đường ranh giữa hai tú, chọn độ thuộc tú được coi là tốt, xét ngũ hành của độ ấy với tọa sơn. Đây là phần gọi là "phân kim" theo Thiên Tinh.
3. Thiên tinh trạch nhật. Chọn ngày giờ theo vị trí thật trên trời của "Thất Chính" (Mặt Trời, Mặt Trăng, Thủy, Kim, Hỏa, Mộc, Thổ tinh) cộng "Tứ Dư" (La Hầu, Kế Đô, Tử Khí, Nguyệt Bột — bốn điểm tính toán, không phải thiên thể). Lối chọn ngày này khác hẳn lối xem tú trực ngày trong lịch Việt.

Phái gọi là "Thiên Tinh" thường gồm cả ba. Trong phả hệ nghề, người ta hay gắn nó với Lại Văn Tuấn đời Tống và cuốn Thôi Quan Thiên tương truyền của ông, sách gán tên các chòm sao trời cho 24 sơn (ví dụ sơn Hợi ứng Tử Vi viên). Đó là lời truyền của nghề; văn bản hiện còn là các bản in muộn, và cách các thầy về sau dùng tú độ không thống nhất.

Vì sao 28 tú có độ rộng không đều

28 tú không phải một phép chia đều trên giấy. Mỗi tú là một chặng trời tính từ sao mốc của nó đến sao mốc của tú kế tiếp; sao mốc chọn theo những sao dễ thấy, nên khoảng cách dài ngắn tùy chỗ. Người Trung Hoa xưa chia vòng trời làm 365¼ độ (mỗi ngày Mặt Trời đi chừng một độ), không phải 360.

Bảng dưới theo độ số cổ thường dẫn từ thời Hán (Hoài Nam Tử, Thiên Văn Huấn chép một bảng như vậy), cột cuối do chúng tôi quy đổi sang độ 360 bằng phép nhân với 360/365,25:

Phần lẻ ¼ độ có bản đặt ở tú Đẩu, có bản đặt ở tú Cơ; tổng cả vòng vẫn là 365¼. Hai đầu mút cho thấy mức chênh: Tỉnh rộng 33 độ, Chủy chỉ 2 độ. Tú Tỉnh rộng hơn hai sơn cộng lại; tú Chủy hẹp hơn một ô phân kim 3 độ. Điều ít người để ý là chênh lệch không chỉ ở từng tú mà ở cả bốn cung: Chu Tước phương Nam trải hơn 110 độ, Thanh Long phương Đông chưa tới 74 độ. Trên la kinh, bốn "linh thú" của trời không chia đều bốn phương như bốn linh thú của đất (bài tứ linh).

Ý nghĩa của từng tú trong lịch, cầm tinh và tốt xấu theo ngày có ở bài nhị thập bát tú và trang riêng từng tú, ví dụ tú Tỉnh hay tú Chủy.

Neo tú vào 24 sơn ở đâu

La kinh phải đặt vòng tú lên vòng 24 sơn. Cách đặt quen thuộc lấy bốn tú mang diệu Mặt Trời làm bốn cột: Hư ở Tý, Tinh ở Ngọ, Phòng ở Mão, Mão tú ở Dậu. Bốn tú này cũng là bốn tú cầm tinh trùng con giáp của bốn chi chính: Hư Nhật Thử, Tinh Nhật Mã, Phòng Nhật Thố, Mão Nhật Kê. Sự khớp ấy giúp người học nhớ, và cho thấy hệ cầm tinh 28 tú được dựng sau, ăn theo vòng phương vị.

Nhưng bốn cột chỉ cho biết tú nào nằm quanh phương nào. Ranh giới chính xác từng tú rơi vào độ nào của sơn thì mỗi hãng la kinh khắc một khác, vì nó phụ thuộc vào câu hỏi ở mục sau.

Tuế sai: vì sao la kinh hai đời không khớp

24 sơn trên la kinh gắn với mùa: Tý ứng Đông Chí, Mão ứng Xuân Phân (bài lý khí và lịch pháp có bảng đủ). 28 tú lại gắn với sao. Hai thứ này trượt khỏi nhau chậm nhưng đều: điểm Đông Chí lùi trên nền sao khoảng một độ sau mỗi 72 năm. Thiên văn gọi đó là tuế sai; các nhà lịch Trung Hoa biết hiện tượng này từ thời Ngu Hỉ đời Tấn.

Đổi ra con số có ích cho người dùng la kinh:

Nghĩa là một la kinh khắc tú độ theo số đo đời Thanh, đem ra dùng hôm nay, đã lệch vài độ so với trời thật. Thầy Thiên Tinh nghiêm túc phải chọn: dùng độ "cổ" in trên la kinh như một quy ước, hay hiệu chỉnh theo trời năm nay. Hai lựa chọn cho ra hai kết quả ở mức độ mà phép này đòi. Còn một lớp rối nữa: lịch Thời Hiến đầu đời Thanh (1645) đã đổi sang chia vòng 360 độ theo lối phương Tây, nên có la kinh ghi độ cổ 365¼, có la kinh ghi độ 360.

Phân kim theo Thiên Tinh

"Phân kim" theo nghĩa rộng là chọn độ chính xác bên trong một sơn. Phái Tam Hợp làm việc này bằng tầng 120 phân kim mang can chi (bài tầng 120 phân kim). Phái Thiên Tinh làm bằng tầng tú độ, theo ba bước mà các bản giảng hay nêu:

1. Tránh ranh giới hai tú. Đường chia giữa hai tú được coi là chỗ khí lẫn, giống đường không vong giữa hai sơn (bài không vong tuyến).
2. Chọn tú. Tú được xem là cát hay hung tùy bản; nhiều bản lấy theo tính chất truyền thống của tú, có bản xét thêm hành tinh nào đang đứng ở tú đó năm ấy.
3. Xét ngũ hành của độ. Một số la kinh có tầng "tinh độ ngũ hành" gán một hành cho từng độ. Độ chọn phải sinh hoặc hòa với tọa sơn, hay với mệnh người, tùy dòng.

Đem ghép với tuế sai ở trên sẽ thấy cái khó: một tú hẹp như Chủy hay Quỷ rộng chưa tới 4 độ, tức là sai số la kinh, độ từ thiên (bài độ từ thiên ở Việt Nam) và tuế sai cộng lại đã đủ đẩy hướng sang tú khác.

Vì sao ở Việt Nam ít người thực hành

Có mấy lý do cụ thể, không phải vì phép này "cao siêu" hơn:

• Dụng cụ. La kinh phổ thông bán ở Việt Nam thường không có tầng tú độ, hoặc có nhưng khắc nhỏ, không ghi rõ theo độ cổ hay độ 360, theo đời nào.
• Lịch. Thiên tinh trạch nhật cần bảng vị trí hành tinh từng ngày. Thầy làng xưa dùng lịch Hán Nôm in sẵn tú trực ngày, mà tú trực ngày là vòng đếm 28 ngày lặp đều, không theo vị trí thật của Mặt Trăng. Bài nhị thập bát tú đã chỉ ra ngày Tết Đinh Mùi 2027 lịch ghi tú Đê trong khi Mặt Trăng thật đứng ở vùng tú Nữ.
• Dòng truyền. Sách địa lý lưu hành ở Việt Nam chủ yếu là Tam Hợp (qua các bản Địa Lý Ngũ Quyết, Tả Ao), Bát Trạch, rồi gần đây là Huyền Không Phi Tinh. Thiên Tinh hầu như không có sách dịch đầy đủ.

Vì thế khi nghe một thầy nói "xem theo thiên tinh", bạn nên hỏi thầy đang dùng nghĩa nào trong ba nghĩa ở đầu bài. Phần lớn trường hợp, đó là tú trực ngày trong lịch, không phải Thiên Tinh pháp.

Sách cổ nói gì

Ngày đêm dài bằng nhau, sao Điểu ở giữa trời, lấy đó định giữa xuân; ngày dài nhất, sao Hỏa ở giữa trời, lấy đó định giữa hạ; đêm dài bằng ngày, sao Hư ở giữa trời, lấy đó định giữa thu; ngày ngắn nhất, sao Mão ở giữa trời, lấy đó định giữa đông. — Thượng Thư, thiên Nghiêu Điển

Bình: đây là một trong những đoạn sớm nhất dùng sao để định mùa. Bốn sao nêu ở đây đều thuộc 28 tú về sau: Điểu là vùng tú Tinh, Hỏa là tú Tâm, rồi Hư và Mão. Đoạn văn không nói về phong thủy, nhưng cho thấy cái gốc mà Thiên Tinh pháp dựa vào: sao là đồng hồ của mùa. Cũng chính vì thế mà phép này gặp tuế sai: đồng hồ sao đời Nghiêu Điển đến nay đã lệch đi nhiều chục độ so với mùa, và người dùng phải biết mình đang đọc đồng hồ của đời nào.

Đọc cho đúng mức

Tầng 28 tú là di sản thiên văn thật, độ số có cơ sở quan sát. Phần "tú này cát, tú kia hung" là quy ước của nghề, không có cơ sở thiên văn. Các bản Thiên Tinh khác nhau ở chỗ tú nào tốt, tầng ngũ hành độ gán thế nào, có hiệu chỉnh tuế sai không; chúng tôi không đưa bảng cát hung vì không có một bản chuẩn để đối chiếu.

Với nhà ở phố, hướng nhà do lô đất quyết định, chênh lệch vài độ không chỉnh được. Phép đòi chính xác đến từng độ hợp với việc đặt mộ ở đất trống hơn là việc mua nhà. Phái Tam Nguyên và Tam Hợp, mỗi phái có lập trường riêng về Thiên Tinh; bài nên theo phái nào bàn cách chọn.

Việc nên làm

• Khi thầy nói "xem thiên tinh", hỏi rõ: tầng tú độ trên la kinh, phân kim theo sao, hay chọn ngày theo hành tinh.
• Nếu dùng tầng tú độ, xem la kinh khắc theo độ cổ 365¼ hay độ 360, và thầy có hiệu chỉnh tuế sai không.
• Đừng ghép tú trực ngày trong lịch với tú độ trên la kinh như một thứ; một bên là vòng đếm ngày, một bên là vị trí sao.
• Với nhà ở, ưu tiên những phép có sai số chịu được, như tinh bàn Phi Tinh (bài lập tinh bàn).

Nguồn tham khảo

• Thượng Thư — thiên Nghiêu Điển, đoạn bốn sao định bốn mùa (nguyên văn).
• Hoài Nam Tử — Thiên Văn Huấn, đoạn kể độ số 28 tú (dẫn đại ý; bảng độ cổ theo số thường dẫn từ thời Hán).
• Thôi Quan Thiên — tương truyền Lại Văn Tuấn đời Tống (dẫn đại ý việc gán tên chòm sao cho 24 sơn; chưa đối chiếu bản in gốc).
• Quy đổi độ cổ sang độ 360 và ước lượng tuế sai (khoảng 1 độ mỗi 72 năm): tính bằng máy, đối chiếu tay.