Học Thái Ất bắt đầu từ đâu: sách nào, phần mềm nào, và vì sao rất ít người dùng thật

Học Thái Ất nên đi theo ba chặng: nắm nền (can chi, tiết khí, cửu cung, một chút Lục Nhâm), đọc sách gốc theo thứ tự Thái Ất Kim Kính Thức Kinh đời Đường rồi Thái Ất Thống Tông Bảo Giám đời Nguyên, và dùng phần mềm chỉ để kiểm phép tính tay. Rất ít người dùng Thái Ất thật, vì nó làm cho vận nước và lời đoán không tự kiểm được.

Trước khi học: Thái Ất là gì và không là gì

Thái Ất là một trong ba môn tam thức, cùng Kỳ Môn và Lục Nhâm. Nó tính vị trí thần Thái Ất và các thần, tướng trên một thức bàn từ con số tích niên, chủ yếu theo năm, để xét thế của hai bên chủ khách trong việc nước, việc quân. Nó không phải môn xem số người như Tử Vi, cũng không phải môn chọn giờ như Kỳ Môn.

Nếu bạn muốn xem mệnh mình, Thái Ất là con đường sai (xem Thái Ất nhân mệnh). Nếu bạn muốn hiểu một mảng lịch sử khoa học, chính trị và thuật số của Trung Hoa cổ, Thái Ất là một cánh cửa rất đáng mở.

Chặng một: bốn nền phải có

Vì sao cần Lục Nhâm? Vì thức bàn Thái Ất và thức bàn Lục Nhâm cùng dựng từ một khí cụ tròn tượng trời, vuông tượng đất; nhiều tên thần trong Thái Ất (Thiên Ất, Thái Thường, Câu Trần, Đằng Xà…) là tên thiên tướng Lục Nhâm. Biết Lục Nhâm thì đọc Thái Ất đỡ lạ.

Chặng hai: đọc các bài nền của site theo thứ tự

Site có một cụm bài Thái Ất viết theo đúng trình tự học. Đề xuất thứ tự:

Nhóm khái niệm

1. Thái Ất là thần nào: gốc tích thần sao Thái Nhất.
2. Thái Ất thần số: tích niên, các chu kỳ, sử liệu.
3. Bốn tầng tính: tuế kế đến thời kế.

Nhóm phép tính (làm theo, tự tính lại bằng tay)

1. Thái Ất hành cửu cung.
2. Tính tích niên năm 2027.
3. Mười sáu thần Thái Ất.
4. Văn Xương, Thủy Kích.
5. Chủ toán, khách toán.
6. Các tướng và gốc binh pháp.
7. Ngũ Phúc, Đại Du, Tiểu Du.

Nhóm sách và lịch sử

1. Thái Ất Kim Kính Thức Kinh.
2. Lệnh cấm sách thiên văn, Thái Ất.
3. Thái Ất đoán vận nước.
4. Thái Ất và các lời sấm.
5. Trạng Trình và Thái Ất, sách Thái Ất trong kho Hán Nôm.
6. Thái Ất nhân mệnh.

Mục tiêu của chặng này: tự tính được thức năm cho một năm bất kỳ (tích niên, cục, cung Thái Ất, Văn Xương, Thủy Kích, ba toán, bốn tướng) và kiểm khớp với bài mẫu năm 2027.

Chặng ba: sách gốc

Đọc chữ Hán là điều kiện gần như bắt buộc. Theo những gì chúng tôi tra được, chưa có bản dịch tiếng Việt trọn bộ của hai sách đầu. Các sách tiếng Việt có chữ "Thái Ất" trên bìa nên được hỏi: dịch từ sách nào, quyển nào; nhiều cuốn là tổng hợp không rõ nguồn.

Cách đọc hiệu quả: đọc mục lục trước để biết sách chia việc thế nào (bài Kim Kính có bảng mười quyển), rồi đọc kỹ quyển 1, 2 của Kim Kính, đối chiếu với quyển 1 của Thống Tông. Phần binh pháp, gián điệp ở các quyển sau có thể đọc lướt như tư liệu lịch sử.

Phần mềm: để kiểm, không để thay

Có những công cụ tính Thái Ất bằng máy. Chúng tôi dùng kintaiyi, một thư viện mã nguồn mở viết bằng Python, để kiểm các phép tính tuế kế trong cụm bài này; kết quả năm 2027 (cục 56, Thái Ất ở cung Cấn, Văn Xương ở Dậu, Thủy Kích ở Thìn, chủ toán 15, khách toán 34) khớp với phép tính tay.

Ba lời khuyên khi dùng phần mềm:

1. Hỏi phần mềm dùng mốc tích niên nào. Có công cụ dùng mốc lệch với Thống Tông 276 năm, cho ra cục khác hẳn. Hai phần mềm cho hai thức khác nhau thường là vì mốc.
2. Tính tay trước, máy sau. Dùng máy để kiểm, không dùng máy để học. Người chỉ đọc kết quả máy thì không biết khi nào máy sai.
3. Phần đoán không có trong máy. Máy chỉ đặt các thần lên thức; các lời "lợi chủ", "lợi khách" là phần giải, mỗi sách một kiểu.

Vì sao rất ít người dùng Thái Ất thật

Lý do cuối là quan trọng nhất với người học hôm nay. Một môn thuật mà người dùng không bao giờ biết mình đoán đúng hay sai thì không thể học bằng kinh nghiệm; chỉ có thể học bằng sách. Điều đó giải thích vì sao Thái Ất hôm nay chủ yếu là đối tượng của nghiên cứu, không phải của thực hành.

Sách cổ nói gì

Đại ý Kim Kính, quyển 1: từ thượng nguyên đến nay năm tháng xa xôi, phép kỷ mỗi nhà một khác, nói nhiều lời mà không dùng được; phép đặt nguyên của người trước như trò trẻ, tính xuống không ra ngày, tính lên không ra Đông chí; hơn ba trăm năm học giả nhiều mà chỉ bắt chước nhau. — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, quyển 1, Thôi thượng nguyên tích niên (đại ý)

Bình: chính người soạn sách gốc đã mở đầu bằng lời chê những người làm Thái Ất trước mình tính sai. Đó là lời khuyên tốt nhất cho người học hôm nay: kiểm từng con số, đừng tin vì sách cũ.

Xét về trước thì mỗi năm bớt một toán, xét về sau thì mỗi năm thêm một toán. — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, quyển 1

Đọc cho đúng mức

Lộ trình trong bài là đề xuất của chúng tôi, không phải lộ trình của một trường phái nào. Học Thái Ất có thể cho bạn hiểu biết sâu về lịch pháp, thiên văn và tư duy chính trị cổ; nó không cho bạn một công cụ đoán việc đã được kiểm chứng. Phần mềm giúp kiểm phép tính, không kiểm được lời giải. Ai giới thiệu "khoá học Thái Ất đoán vận" với lời hứa chính xác nên được hỏi lại: kiểm bằng cách nào.

Việc nên làm

• Học xong bốn nền trong bảng chặng một rồi mới mở sách Thái Ất.
• Tự tính thức năm 2027 bằng tay, so với bài mẫu; rồi tính thêm ba năm khác.
• Đọc mục lục Kim Kính trước, đọc kỹ quyển 1, 2, đối chiếu Thống Tông quyển 1.
• Dùng phần mềm để kiểm; ghi rõ mốc tích niên.
• Ghi chép những gì đọc được kèm nguồn (sách, quyển, mục), để người sau kiểm lại được.

Nguồn tham khảo

• Vương Hy Minh — Thái Ất Kim Kính Thức Kinh, bản Tứ Khố Toàn Thư số hoá (đại ý quyển 1; mục lục mười quyển)
• Thái Ất Thống Tông Bảo Giám (đời Nguyên) — qua các bài tính toán của site (đại ý)
• Thư viện mã nguồn mở kintaiyi — dùng kiểm phép tính tuế kế năm 2027
• Đường Luật Sớ Nghị, quyển 9 — lệnh cấm giữ thức Thái Nhất (đại ý)