Tú Đê (Đê Thổ Lạc): gốc trời trong chòm Thiên Bình, tú trực mùng 1 Tết Đinh Mùi

Đê là tú thứ ba, phần ngực và gốc chân trước của rồng Thanh Long. Đê Thổ Lạc là tên đủ: sao Thổ làm diệu, con lạc làm vật tượng, ngày Đê vì vậy rơi đúng thứ Bảy. Lịch Việt chấm Đê xấu, kiêng xây dựng, chôn cất, cưới hỏi, đi xa. Năm 2027, mùng 1 Tết (6/2) và 29 tháng Giêng (6/3) đều là ngày tú Đê.

"Thiên Căn": cái gốc của trời

Chữ "đê" vốn chỉ phần gốc, phần đáy của một vật. Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên, viết gọn:

Thiên Căn (gốc trời) tức là tú Đê. — Nhĩ Nhã, Thích Thiên

Trên hình con rồng, Đê nằm ở chỗ cổ nối vào thân, nơi hai chân trước bám xuống. Sách Quốc ngữ, phần Chu ngữ, có một đoạn dùng các tú phương Đông làm lịch mùa, trong đó đại ý nói khi Thiên Căn hiện ra lúc rạng sáng thì nước sông ngòi cạn, là lúc sửa cầu, đắp đường. Tú Đê vì thế từng là một cái mốc mùa khô trong nông lịch, trước khi thành một ô tốt xấu trên tờ lịch.

Điều thú vị là người Ả Rập nhìn cùng nhóm sao này cũng thấy một phần của con vật lớn hơn. Hai sao sáng nhất của Đê mang tên Ả Rập Zubenelgenubi và Zubeneschamali, nghĩa là "càng phía nam" và "càng phía bắc", tức hai càng của con Bọ Cạp bên cạnh. Chòm Thiên Bình chỉ tách ra thành cái cân về sau. Hai nền văn hoá, một bên thấy ngực rồng, một bên thấy càng bọ cạp, nhưng đều không coi nhóm sao này là vật đứng riêng.

Đê Thổ Lạc: sao Thổ, thứ Bảy và con lạc

Chữ "Thổ" là sao Thổ, diệu của ngày thứ Bảy. Bốn tú mang diệu Thổ là Đê, Nữ, Vị, Liễu; bảng Việt chấm Vị tốt, ba tú còn lại xấu.

"Lạc" hay bị dịch thành "con lạc đà" trong các bảng tiếng Việt. Thật ra đây là một loài thú nhỏ họ chó, gần với con lửng chó, sống trong hang. Đặt cạnh nghĩa "gốc, đáy" của chữ Đê, một con vật sống dưới đất nghe khớp hơn hẳn con lạc đà đi sa mạc.

Ngọc Hạp chấm tú Đê thế nào

Đây là một trong vài tú mà lời giải Ngọc Hạp bản Việt không ghi việc nào hợp. Đại ý:

• Hợp: không có việc được nêu riêng.
• Kiêng: xây dựng, chôn cất, cưới hỏi, đi xa, nhất là đi đường thuỷ.

Bài ca 28 tú trong sách lịch cũng xếp Đê vào loại dựng làm không thuận. Câu chữ các bản chép lệch nhau nên chúng tôi chỉ giữ đại ý.

Mùng 1 Tết là ngày tú Đê: có đáng lo không?

Thứ Bảy 6/2/2027, mùng 1 Tết Đinh Mùi, tú trực là Đê. Những việc người Việt làm ngày mùng 1, như cúng gia tiên, chúc Tết, xông đất, đi lễ gần nhà, không nằm trong danh sách kiêng của tú này. Chữ "đi xa" trong lời giải Ngọc Hạp chỉ chuyến đi dài, nhất là đường sông nước, chứ không chỉ việc bước chân ra khỏi nhà đầu năm. Tục xuất hành đầu năm vốn xét hướng Hỷ Thần, Tài Thần và giờ tốt, ít khi xét tú.

Cũng cần biết ngày mùng 1 Tết năm nay có thần Kim Quỹ hoàng đạo và trực Mãn, hai lớp được coi là thuận. Một tú xấu đứng chung với hai lớp tốt thì ngày ấy, theo cách chấm phổ biến, là ngày trung bình.

Ngày tú Đê trong tháng Giêng Đinh Mùi 2027

Kết quả từ bộ máy xem ngày, kiểm lại bằng công thức (số ngày Julius + 11) chia 28:

Ngày 6/3 có một chi tiết hay: hôm ấy vào tiết Kinh Trập, nên trực Chấp của hôm trước được lặp lại thêm một ngày, đúng quy tắc mười hai trực đổi theo tiết khí. Tú thì không lặp: vòng tú cứ đều đặn đi tiếp, không đếm xỉa tới tiết hay tháng. Vòng sau, tú Đê trở lại vào thứ Bảy 3/4/2027.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nhìn tú Đê trên trời thật

Sao mốc của Đê là Zubenelgenubi (alpha Thiên Bình), sáng vừa phải, cấp 2,7. Bốn sao của tú làm thành một hình tứ giác lệch, rộng khoảng 17 độ theo xích kinh năm 2027, nằm giữa Spica và sao đỏ Antares.

Nhìn từ Hà Nội giữa tháng Hai 2027, sao này ló lên khoảng 23 giờ 30 và lên cao nhất lúc khoảng 5 giờ sáng. Mặt Trăng thật đi qua vùng tú Đê từ chiều 26/2 tới khoảng nửa đêm rạng sáng 28/2/2027; rạng sáng 27/2, trăng khuyết dần đứng cao trên trời nam, cách Zubenelgenubi khoảng mười độ.

Còn sáng mùng 1 Tết, ngày lịch ghi tú Đê, Mặt Trời và Mặt Trăng đều đứng trong vùng tú Nữ, cách sao mốc của Đê gần chín mươi độ. Lúc rạng đông hôm ấy, vùng Đê đứng cao trên trời nam, gần như vuông góc với hướng Mặt Trời.

Nguồn tham khảo

• Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên — "Thiên Căn, Đê dã"
• Quốc ngữ, Chu ngữ — Thiên Căn hiện thì nước cạn (đại ý)
• Ngọc Hạp thông thư bản Việt — lời giải tú Đê (đại ý)
• Ngày tú trực năm 2027: bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com, đối chiếu số ngày Julius; vị trí sao, Mặt Trăng cho Hà Nội tính bằng PyEphem