Tú Ngưu (Ngưu Kim Ngưu): con trâu tế lễ trong chòm Ma Kết, không phải chàng Ngưu Lang

Ngưu, tú thứ chín là sáu sao mờ ở đầu chòm Ma Kết, không phải sao Ngưu Lang. Ngưu Kim Ngưu ghép diệu sao Kim với con trâu, ngày Ngưu vì thế luôn là thứ Sáu. Lịch Việt chấm tú này xấu: chỉ hợp đi thuyền, cắt may; kiêng xây cất, cưới hỏi, khai trương. Mùng 7 Tết (12/2/2027) là ngày Ngưu trong tháng Giêng.

Con trâu kéo đi tế

Sử ký, thiên Thiên quan thư, gọi tú này bằng tên đầy đủ là Khiên Ngưu (dắt trâu) và đại ý nói Khiên Ngưu chủ về vật tế, phía bắc nó là sao Hà Cổ. Con trâu ở đây là con vật được dắt tới đàn tế, không phải con trâu cày.

Chi tiết "phía bắc là Hà Cổ" là chìa khoá gỡ một mối rối lâu đời. Hà Cổ là ngôi sao sáng trong chòm Thiên Ưng, chính là sao mà dân gian về sau gọi là Ngưu Lang, đứng bên này sông Ngân nhìn sang Chức Nữ. Như vậy cái tên "Khiên Ngưu" trong sách thiên văn đời Hán thuộc về tú Ngưu mờ nhạt ở Ma Kết, còn ngôi sao sáng mang tên chàng chăn trâu thì nằm phía bắc, cách hơn hai mươi độ. Tên Ngưu Lang đã chuyển từ tú sang sao sáng bên cạnh vào lúc nào, và Kinh Thi khi nhắc "Khiên Ngưu" là nói sao nào, giới nghiên cứu vẫn còn bàn.

Với người đọc lịch hôm nay, điều cần nhớ đơn giản: tú Ngưu trên tờ lịch không liên quan tới chuyện tháng Bảy mưa ngâu.

Mốc mở đầu của Tinh Kỷ

Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên, đại ý gọi hai tú Đẩu và Khiên Ngưu là "Tinh Kỷ", tên chặng trời ứng với cung Sửu. Chữ "kỷ" mang nghĩa đầu mối: thời Chiến Quốc, Hán, Mặt Trời ngày Đông chí đứng quanh vùng Đẩu, Ngưu, nên chặng trời này được coi là chỗ khởi đầu của vòng sao. Ngày nay, do trục Trái Đất xoay chậm (tuế sai), Mặt Trời ngày Đông chí đã lùi sang vùng tú Cơ, Vĩ.

Ngưu Kim Ngưu: sao Kim, thứ Sáu và con trâu của chi Sửu

Sao Kim là diệu của tú Ngưu, cũng là diệu của thứ Sáu. "Ngưu" là con trâu, đúng con giáp của chi Sửu, cung mà tú Ngưu cùng tú Đẩu chia nhau. Đây là một trong những tú mà tên chòm và con vật trùng nhau hoàn toàn, nên hiếm khi bị dịch sai.

Thứ Sáu có bốn tú Cang, Ngưu, Lâu, Quỷ, và chỉ Lâu được chấm tốt. Tú Ngưu góp thêm một thứ Sáu xấu vào vòng.

Ngọc Hạp chấm tú Ngưu thế nào

Ngọc Hạp bản Việt nói về tú Ngưu, theo đại ý:

• Hợp: đi thuyền, cắt may.
• Kiêng: xây cất, cưới hỏi, khai trương, đi xa đường bộ.

Có một chỗ ngộ: ba tú đứng trước Ngưu là Vĩ, Cơ, Đẩu đều tốt nhưng kiêng đi thuyền, còn Ngưu bị chấm xấu lại được ghi là hợp đi thuyền và chỉ kiêng đi đường bộ. Lời giải các tú không theo một khuôn chung; mỗi tú mang theo những lời dặn riêng mà nguồn gốc nhiều khi đã mất.

Ngày tú Ngưu trong tháng Giêng Đinh Mùi 2027

Theo bộ máy xem ngày của site (đã soát bằng số ngày Julius), ngày Ngưu duy nhất của tháng là:

Mùng 7 Tết là ngày nhiều nơi hạ cây nêu, mở lại nhịp làm ăn. Năm nay ngày ấy có hai lớp tốt (trực Thành, Tư Mệnh hoàng đạo) nhưng gặp ba lớp kéo xuống: tú Ngưu xấu, Tam Nương và Thọ Tử. Hạ nêu, dọn dẹp, trở lại công việc thường ngày vốn không phải loại việc mà các lớp chấm này nhắm tới. Tú Ngưu quay lại sau đúng bốn tuần, vào thứ Sáu 12/3/2027.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nhìn tú Ngưu trên trời thật

Sáu sao Ngưu đều mờ; sáng nhất là beta Ma Kết (Dabih) làm sao mốc, và alpha Ma Kết (Algedi), một cặp sao đôi mà người mắt tinh có thể tách thành hai. Bề ngang của tú chỉ chừng 6,7 độ xích kinh (số đo năm 2027).

Tháng Hai, tú Ngưu nằm quá gần Mặt Trời, mọc sau 5 giờ sáng và chìm trong ánh rạng đông. Mùa đẹp để nhìn là các tối từ tháng Tám tới tháng Mười, khi Ma Kết đứng trên trời nam.

Dù vậy, cuối tháng Giêng có một cảnh đáng dậy sớm: rạng sáng 5/3/2027 (28 tháng Giêng), sao Kim vừa bước vào vùng tú Ngưu và Mặt Trăng lưỡi liềm mỏng đứng cách nó chừng 3 độ, cả hai thấp trên trời đông nam lúc 5 giờ 30, cao khoảng 16 đến 18 độ. Hôm ấy lịch ghi tú Cang. Ngày lịch ghi tú Ngưu, mùng 7 Tết, Mặt Trăng lại đang ở vùng Khuê, Lâu bên trời tây lúc chập tối.

Nguồn tham khảo

• Sử ký, Thiên quan thư — Khiên Ngưu là vật tế, phía bắc là Hà Cổ (đại ý)
• Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên — Tinh Kỷ là Đẩu và Khiên Ngưu (đại ý)
• Ngọc Hạp thông thư bản Việt — lời giải tú Ngưu (đại ý)
• Ngày tú trực năm 2027: bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com, đối chiếu số ngày Julius; vị trí sao, Mặt Trăng, sao Kim cho Hà Nội tính bằng PyEphem