Tú Giác (Giác Mộc Giao): sừng rồng mở đầu 28 tú, sao Spica và ngày tốt cho khởi tạo

Tú Giác đứng đầu vòng 28 tú: cặp sao làm sừng con rồng Thanh Long phương Đông. Tên đầy đủ Giác Mộc Giao, mang diệu sao Mộc và con giao long, nên ngày Giác bao giờ cũng là thứ Năm. Lịch Việt xếp Giác vào hàng tú tốt, hợp khởi công, cưới hỏi, thi cử; kiêng chôn cất, sửa mộ. Tháng Giêng 2027 chỉ có một ngày Giác: 4/3.

Sừng rồng, chỗ bắt đầu của vòng tú

Bảy tú phương Đông ghép lại thành hình một con rồng, và Giác là phần đầu tiên nhô ra: chữ "giác" nghĩa đen là cái sừng. Vòng 28 tú được kể từ đây vì phương Đông ứng với mùa xuân, mùa mở đầu của năm nông lịch. Vào đầu xuân theo lịch xưa, lúc chập tối người ta thấy cặp sao Giác ló lên ở chân trời phía đông trước tiên, như con rồng vừa ngẩng đầu khỏi mặt đất. Tục "rồng ngẩng đầu" ngày mùng 2 tháng Hai âm lịch ở Trung Hoa thường được giải thích bằng chính hình ảnh ấy.

Sách thiên văn đời Tấn coi khoảng giữa hai sao Giác là "cửa trời", lối mà Mặt Trời, Mặt Trăng và năm hành tinh đi qua. Lời ấy kiểm được bằng toạ độ: sao Giác thứ nhất (Spica) nằm dưới đường hoàng đạo khoảng 2 độ, sao thứ hai (zeta Xử Nữ) nằm trên khoảng 8,6 độ. Đường đi của Mặt Trời quả thật luồn giữa hai chiếc sừng.

Giác Mộc Giao: sao Mộc, thứ Năm và con giao long

Ba chữ trong tên đầy đủ có ba lớp nghĩa khác nhau. "Giác" là tên chòm. "Mộc" không phải hành Mộc trong ngũ hành sinh khắc mà là sao Mộc, một trong bảy diệu, và chính diệu này buộc tú Giác vào thứ Năm. "Giao" là giao long, loài rồng nước chưa thành rồng hẳn trong truyện cổ; đứng ở sừng rồng mà mang con giao, cách gán nghe rất khớp.

Cùng mang diệu Mộc với Giác còn có Đẩu, Khuê và Tỉnh, mỗi phương một tú. Vì vòng tú dài đúng 28 ngày, gấp bốn lần tuần lễ, nên thứ Năm nào cũng thuộc một trong bốn tú ấy.

Ngọc Hạp chấm tú Giác thế nào

Các bản Ngọc Hạp lưu hành ở Việt Nam xếp Giác vào nhóm tú tốt. Đại ý lời giải:

• Hợp: khởi công, dựng làm (sách gọi là "tạo tác"), cưới hỏi, đi thi, ra mắt việc mới.
• Kiêng: chôn cất, sửa sang mồ mả.

Bài ca 28 tú trong sách lịch mở đầu phần tú này bằng câu "Giác tinh tạo tác chủ vinh xương", nghĩa là dựng làm vào ngày sao Giác thì chủ về hưng thịnh. Phần sau của bài ca có nhiều dị bản, chúng tôi chỉ giữ câu đầu.

Đọc theo hình con rồng, sừng là phần đầu, phần mở ra, nên hợp việc khởi sự hơn việc khép lại. Đó là cách chúng tôi hiểu người soạn lịch, sách không giải thích.

Nhìn tú Giác trên trời thật

Tú Giác dễ tìm nhất trong cả phương Đông vì sao mốc của nó là Spica, ngôi sao sáng nhất chòm Xử Nữ, ánh trắng xanh, đứng một mình ở vùng trời khá trống. Sao thứ hai, zeta Xử Nữ, mờ hơn nhiều và nằm phía bắc Spica chừng mười độ.

Giữa tháng Hai năm 2027, ở Hà Nội Spica mọc khoảng 22 giờ, lên cao nhất lúc gần 4 giờ sáng, ở độ cao chừng 58 độ trên trời phía nam. Muốn ngắm sừng rồng, chọn khoảng 2 đến 5 giờ sáng là đẹp nhất.

Đêm 24 rạng sáng 25/2/2027 (đêm 19 rạng 20 tháng Giêng âm lịch), Mặt Trăng gần tròn đứng cách Spica chưa tới 3 độ lúc 23 giờ: một cặp rất dễ nhận ra. Suốt ngày 25/2, Mặt Trăng thật đi trong vùng tú Giác, vậy mà tú trực ngày hôm ấy trên lịch lại là Tỉnh. Còn ngày lịch ghi tú Giác, 4/3, thì Mặt Trăng đang ở tận tú Đẩu, cách gần một trăm độ trên vòng trời.

Ngày tú Giác trong tháng Giêng Đinh Mùi 2027

Bảng dưới do bộ máy xem ngày của site tính, rồi soát lại bằng số ngày Julius:

Ngày 4/3 là ví dụ tốt để thấy tú chỉ là một lớp: tú Giác được chấm tốt, nhưng hôm ấy rơi vào ngày Tam Nương và thần Bạch Hổ hắc đạo. Người chọn ngày cẩn thận sẽ thường gác ngày này lại cho việc lớn, dù tú đẹp. Muốn một ngày Giác khác, phải đợi tới thứ Năm 1/4/2027.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Đọc cho đúng mức

Tú trực ngày là vòng đếm khoá với tuần lễ, không đi theo Mặt Trăng. Trong các phép chọn ngày phổ biến ở Việt Nam, tú thường được xét sau ngày hoàng đạo, hắc đạo, mười hai trực và tuổi người làm việc. Một ngày Giác mà các lớp chính đều ổn là thêm một điểm thuận; một ngày Giác mà xung tuổi thì tú không gánh được.

Nguồn tham khảo

• Bài ca hai mươi tám tú trong sách lịch — câu mở đầu về tú Giác
• Ngọc Hạp thông thư bản Việt — lời giải tú Giác (đại ý)
• Tấn thư, Thiên văn chí — hai sao Giác và cửa trời (đại ý)
• Ngày tú trực năm 2027: bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com, đối chiếu số ngày Julius; vị trí sao, Mặt Trăng cho Hà Nội tính bằng PyEphem