Tú Cơ (Cơ Thuỷ Báo): cái nia ưa gió bên bến Ngân Hà, tú tốt khép lại phương Đông

Cơ là tú thứ bảy, khép lại bảy tú Thanh Long, bốn sao hình cái nia trong chòm Nhân Mã. Tên đủ Cơ Thuỷ Báo: diệu sao Thuỷ, con báo, mỗi ngày Cơ đều là thứ Tư. Lịch Việt chấm Cơ tốt, hợp chôn cất, tu sửa mồ mả, khai trương, xuất hành, nhưng kiêng đóng giường, đi thuyền. Tháng Giêng 2027, tú Cơ trực vào mùng 5 Tết (10/2).

Cái nia trên trời

Chữ "cơ" là cái nia, đồ đan bằng tre dùng để sảy thóc cho bay trấu. Bốn sao của tú (gamma, delta, epsilon, eta Nhân Mã) làm thành một hình thang miệng rộng, giống cái nia đặt nghiêng. Người phương Tây thấy cùng mấy sao ấy là cái vòi của chiếc ấm pha trà, phần đầu của chòm Nhân Mã.

Bài Đại Đông trong Kinh Thi nhắc tú Cơ hai lần. Ngoài câu than cái nia không sảy được thóc, bài còn một câu ít được dẫn hơn:

Phía Nam có sao Cơ, cái lưỡi lại co vào. — Kinh Thi, Tiểu Nhã, Đại Đông

Hình cái nia miệng loe được nhìn như một cái miệng có lưỡi. Các bản chú giải hiểu chữ "hấp" mỗi nhà một khác, nhưng ý chung của đoạn thơ thì rõ: sao trên trời mang tên đồ dùng mà chẳng làm được việc của đồ dùng, như những kẻ có danh mà không có thực. Người làm thơ đời Chu dùng hình sao để nói chuyện người.

Sao ưa gió

Thượng Thư, thiên Hồng Phạm, có câu:

Có sao ưa gió, có sao ưa mưa. — Thượng Thư, Hồng Phạm

Các nhà chú giải đời sau giảng sao ưa gió là Cơ, sao ưa mưa là Tất. Cái nia sảy thóc thì cần gió, nên ý tưởng này nghe rất tự nhiên với người làm ruộng. Dân gian Trung Hoa về sau còn gắn thần gió Phong Bá với tú Cơ.

Đặt cạnh lời giải Ngọc Hạp, chi tiết này cho một cách hiểu thú vị: tú Cơ kiêng đi thuyền, mà thuyền buồm xưa sợ nhất là gió lớn bất chợt. Sách lịch không tự nói ra mối nối ấy; đây là cách chúng tôi đọc.

Bến đò của sông Ngân

Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên, đại ý gọi khoảng giữa Cơ và Đẩu là bến của sông Ngân. Trên trời thật, chỗ này đúng là nơi Ngân Hà dày và sáng nhất, vì nhìn về hướng ấy là nhìn vào phía tâm Ngân Hà. Những đêm hè không trăng, ở nơi xa đèn, dải sáng như mây cuộn lên ngay sát cái nia, và chữ "bến" bỗng trở nên dễ hiểu: Cơ đứng ngay mép nước.

Cơ Thuỷ Báo: sao Thuỷ, thứ Tư và con báo

Chữ "Thuỷ" trong tên là sao Thuỷ, diệu của thứ Tư. Cùng diệu Thuỷ còn có Bích, Sâm, Chẩn, và cả bốn tú đều được bảng Việt chấm tốt; nhờ vậy mọi ngày thứ Tư trên lịch đều mang tú tốt. "Báo" là con báo, đứng cạnh con hổ của tú Vĩ: hai tú cùng nằm ở cung Dần nên cùng nhận một cặp thú họ mèo.

Ngọc Hạp chấm tú Cơ thế nào

Các bản Ngọc Hạp ở Việt Nam ghi cho tú Cơ, đại ý như sau:

• Hợp: chôn cất, tu bổ mồ mả, khai trương, xuất hành.
• Kiêng: đóng giường, đi thuyền.

Cơ được ghi hợp cả chôn cất lẫn tu bổ mồ mả, điều không phải tú tốt nào cũng có: Giác, dù tốt, lại kiêng hẳn việc này. Người cần chọn ngày cho việc âm phần thường để ý tới những tú như Cơ, Phòng, Vĩ.

Ngày tú Cơ trong tháng Giêng Đinh Mùi 2027

Dữ liệu ngày do bộ máy xem ngày tính, đã so với phép chia số ngày Julius cho 28:

Mùng 5 Tết là ví dụ điển hình của tú tốt nằm trong ngày bị gạch: hôm ấy là Nguyệt Kỵ (mùng 5, 14, 23), trực Phá và hắc đạo Thiên Lao. Theo cách chấm phổ biến, các lớp này nặng hơn tú, nên ngày này ít được chọn cho việc lớn. Tú Cơ trở lại vào thứ Tư 10/3/2027, mùng 3 tháng Hai âm lịch.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nhìn tú Cơ trên trời thật

Sao mốc gamma Nhân Mã, nhìn từ Hà Nội giữa tháng Hai 2027, mọc khoảng 3 giờ 15 sáng, nên chỉ thấy được thấp trên trời đông nam trước rạng đông.

Đầu tháng Giêng năm nay có một chuyện đáng xem: từ khoảng 5/2 tới 13/2/2027, sao Kim, ngôi sao Mai sáng nhất buổi sớm, đi trong vùng tú Cơ. Sáng mùng 5 Tết, đúng ngày lịch ghi tú Cơ, lúc 5 giờ 30 sao Mai đứng cao khoảng 22 độ trên trời đông nam, phía trên cái nia, trong vùng trời thuộc tú Cơ. Tên tú trên lịch và một vật sáng trên trời gặp nhau như vậy là trùng hợp, không phải quy luật.

Nguồn tham khảo

• Kinh Thi, Tiểu Nhã, bài Đại Đông — "Duy Nam hữu Cơ, tái hấp kỳ thiệt"
• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm — "Tinh hữu hảo phong, tinh hữu hảo vũ"
• Nhĩ Nhã, thiên Thích Thiên — bến Ngân Hà giữa Cơ và Đẩu (đại ý)
• Ngọc Hạp thông thư bản Việt — lời giải tú Cơ (đại ý)
• Ngày tú trực năm 2027: bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com, đối chiếu số ngày Julius; vị trí sao, sao Kim cho Hà Nội tính bằng PyEphem