Tú Tâm (Tâm Nguyệt Hồ): tim rồng, sao Đại Hoả Antares và chuyện Sâm Thương

Tâm, tú thứ năm, là quả tim rồng Thanh Long, nơi có ngôi sao đỏ Antares. Trong tên Tâm Nguyệt Hồ, Mặt Trăng là diệu, con cáo là vật tượng, nên ngày Tâm nào cũng là thứ Hai. Lịch Việt coi Tâm là tú xấu, kiêng xây cất, cưới hỏi, chôn cất, kiện tụng. Tháng Giêng 2027 gặp tú Tâm một lần, vào mùng 3 Tết (8/2).

Ba sao, một ngọn lửa ở giữa

Tú Tâm chỉ có ba sao xếp thành một đường hơi cong. Sao giữa là Antares, thuộc nhóm sao sáng nhất bầu trời và đỏ rõ tới mức ai nhìn lần đầu cũng nhận ra. Người xưa gọi nó là Đại Hoả (lửa lớn), cũng gọi là sao Thần hay sao Thương. Sử ký, thiên Thiên quan thư, đại ý coi Tâm là Minh Đường, sao lớn ở giữa là vua trời, hai sao trước sau là con.

Có một chỗ hay nhầm: sao mốc dùng để đo tú Tâm không phải Antares mà là sigma Thiên Yết, sao đứng phía trước nó. Antares chỉ là sao nổi nhất trong tú.

Đồng hồ mùa của nhà nông

Thượng Thư, thiên Nghiêu Điển, dùng bốn ngôi sao chập tối để định bốn mùa. Câu về mùa hè nói:

Ngày dài nhất, sao Hoả đứng giữa trời lúc chập tối, lấy đó định giữa mùa hè. — Thượng Thư, Nghiêu Điển

"Sao Hoả" ở đây là Antares của tú Tâm, không phải hành tinh sao Hoả. Sách Quốc ngữ cũng ghi đại ý: khi Hoả hiện ra lúc rạng sáng thì gió mát đã báo trời sắp rét. Chập tối giữa trời là chính hạ, rạng đông ló lên là cuối thu.

Sâm và Thương: hai anh em không gặp nhau

Tả truyện, năm thứ nhất đời Lỗ Chiêu công, kể đại ý: vua Cao Tân có hai người con là Át Bá và Thực Thẩm, ở chung thì ngày nào cũng đánh nhau. Vua dời Át Bá về đất Thương Khâu để coi sao Thần (tức Tâm), dời Thực Thẩm về Đại Hạ để coi sao Sâm. Từ đó hai sao không bao giờ cùng xuất hiện.

Chuyện kể khớp với bầu trời: Antares và chòm Lạp Hộ (tú Sâm) cách nhau gần nửa vòng trời, chòm này mọc thì chòm kia lặn. Trong tiếng Việt, "Sâm Thương" thành cách nói về những người không gặp được nhau.

Tâm Nguyệt Hồ: Mặt Trăng, thứ Hai và con cáo

Chữ "Nguyệt" chỉ Mặt Trăng, diệu của thứ Hai. "Hồ" là con cáo. Bốn tú mang diệu Mặt Trăng là Tâm, Nguy, Tất, Trương; bảng Việt chấm Tất, Trương tốt, còn Tâm, Nguy xấu. Thứ Hai vì thế có nửa tốt nửa xấu.

Người phương Tây đặt tên Antares với nghĩa "đối thủ của Ares", tức kẻ sánh màu với sao Hoả. Thiên văn Trung Hoa cũng ghép đôi hai thứ đỏ này: khi hành tinh sao Hoả dừng lâu trong tú Tâm, sử gọi là "Huỳnh Hoặc thủ Tâm" và coi là điềm lớn cho người đứng đầu. Một số nhà nghiên cứu lịch sử thiên văn đã tính ngược vị trí sao Hoả và thấy không ít lần ghi chép như vậy không khớp với bầu trời thật, gợi ý rằng có lúc điềm được ghi theo nhu cầu của triều đình hơn là theo những gì người ta nhìn thấy.

Ngọc Hạp chấm tú Tâm thế nào

Đại ý lời giải tú Tâm trong Ngọc Hạp bản Việt:

• Hợp: sách không nêu việc gì.
• Kiêng: xây cất, cưới hỏi, chôn cất, kiện tụng, tranh chấp.

Tâm là một trong ba tú phương Đông bị chấm xấu, cùng với Cang và Đê.

Ngày tú Tâm trong tháng Giêng Đinh Mùi 2027

Ngày duy nhất trong tháng, tính bằng máy và soát bằng số ngày Julius:

Mùng 3 Tết năm nay gom cả ba lớp không thuận: tú Tâm xấu, Bạch Hổ hắc đạo, và Tam Nương. Ngày ấy hợp với đúng việc người Việt vẫn làm mùng 3: thăm thầy, thăm họ hàng, nghỉ ngơi, chưa phải lúc khởi công hay ký kết. Ngày Tâm tiếp theo đã sang tháng Hai âm lịch: thứ Hai 8/3/2027.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Nhìn tú Tâm trên trời thật

Ở Hà Nội vào giữa tháng Hai 2027, các sao Tâm mọc chừng 1 giờ 30 sáng và lên cao nhất lúc trời đã sáng. Muốn thấy Antares đỏ rực, nhìn về phía đông nam rồi nam khoảng 4 đến 5 giờ sáng. Đẹp nhất là các tối mùa hè, đúng như câu Nghiêu Điển.

Ngày 28/2/2027, Mặt Trăng lướt sát Antares, cách chưa tới nửa độ nhìn từ tâm Trái Đất, vào khoảng 14 giờ chiều giờ Việt Nam. Lúc đó trăng ở Việt Nam đang dưới chân trời nên không thấy được. Còn mùng 3 Tết, ngày lịch ghi tú Tâm, Mặt Trăng mới chỉ là vệt lưỡi liềm sát Mặt Trời, ở vùng tú Nguy, cách Antares hơn chín mươi độ.

Nguồn tham khảo

• Thượng Thư, thiên Nghiêu Điển — "Nhật vĩnh tinh Hoả, dĩ chính trọng hạ"
• Tả truyện, Chiêu công năm thứ nhất — chuyện Át Bá và Thực Thẩm (đại ý)
• Sử ký, Thiên quan thư — Tâm là Minh Đường (đại ý); Quốc ngữ, Chu ngữ — Hoả hiện báo rét (đại ý)
• Ngọc Hạp thông thư bản Việt — lời giải tú Tâm (đại ý)
• Ngày tú trực năm 2027: bộ máy xem ngày của aihuyenhoc.com, đối chiếu số ngày Julius; vị trí sao, Mặt Trăng tính bằng PyEphem