Tú Sâm (Sâm Thuỷ Viên): chòm Lạp Hộ, tú tốt cho xây cất, nhập học, nhậm chức

Tú Sâm, tên đầy đủ Sâm Thuỷ Viên, là tú thứ hai mươi mốt, khép lại bảy tú phương Tây, và chính là chòm Lạp Hộ rực rỡ của bầu trời mùa đông. Ứng với con vượn và sao Thuỷ, ngày Sâm bao giờ cũng là thứ Tư. Lịch Việt chấm Sâm là tú tốt: hợp xây nhà, trổ cửa, nhập học, làm thuỷ lợi, cả đi thuyền; kiêng cưới hỏi, an táng, kết bạn.

🗓️Xem ngày tốt xấu
Một ngày bất kỳ: hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú, giờ tốt, việc nên tránh.✨ Dùng thử

Ba ngôi sao thẳng hàng

Chữ Sâm ở đây đọc theo nghĩa cổ là "ba", chỉ ba ngôi sao thẳng hàng giữa chòm Lạp Hộ mà phương Tây gọi là thắt lưng người thợ săn. Quanh ba sao ấy là bốn sao góc, trong đó có hai sao thuộc loại sáng nhất bầu trời: Betelgeuse đỏ ở vai, người xưa gọi là sao Sâm thứ tư, và Rigel trắng xanh ở chân, sao Sâm thứ bảy. Nhiều vùng quê Việt Nam gọi cả hình này là sao Cày, vì ba sao thẳng cùng dải sao treo bên dưới trông như cái cày.

Trong hình con hổ trắng phương Tây, Sâm là thân và vai của hổ, đứng ngay sau cái miệng là tú Chủy. Khỉ rồi vượn, phương Tây khép lại bằng hai loài linh trưởng. Người gán tướng Vân Đài cho các tú đặt Đỗ Mậu vào tú Sâm.

Sâm trong thơ cổ

Kinh Thi nhắc tới Sâm nhiều lần. Bài Tiểu Tinh có câu:

Lấp lánh những sao nhỏ kia, ấy là sao Sâm và sao Mão. — Kinh Thi, Thiệu Nam, bài Tiểu Tinh

Bình: người viên chức nhỏ đi công việc từ đêm tới sáng, ngước lên chỉ thấy hai chòm sáng nhất trời đông. Câu thơ cho thấy Sâm và Mão (Tua Rua) là hai cái mốc ai cũng nhận ra.

Bài Trù Mâu mở đầu bằng "Trù mâu thúc tân, tam tinh tại thiên", bó củi buộc chặt, ba ngôi sao trên trời, trong khung cảnh đêm tân hôn. "Ba ngôi sao" ở đây, các nhà chú giải không thống nhất là Sâm hay Tâm; nếu là Sâm thì đây là lần đầu chòm Lạp Hộ xuất hiện bên chuyện cưới hỏi, trái hẳn với điều kiêng cưới hỏi của tú Sâm trong lịch đời sau.

Chuyện Sâm Thương có gốc từ Tả Truyện: đại ý kể hai người con của Cao Tân thị là Át Bá và Thực Trầm bất hoà, nên bị cho ở hai nơi, một người chủ sao Thương (tú Tâm), một người chủ sao Sâm. Hai chòm ở hai phía trời, chòm này mọc thì chòm kia lặn.

Việc nên làm và việc kiêng

Phần lời giải tú Sâm, theo đại ý các bản Ngọc Hạp:

Đáng để ý là đi thuyền được xếp vào cột nên làm, trong khi phần lớn các tú tốt của phương Tây (Lâu, Vị, Tất) đều kiêng đường thuỷ. Diệu Thuỷ của Sâm có lẽ là lý do.

Câu mở đầu bài thơ:

Ngày sao Sâm khởi tạo thì nhà thêm người, thêm thịnh. Bài thơ còn nói mở cửa tháo nước ngày này thì được thêm chức, nhưng an táng và hôn nhân thì không thuận, khớp với bảng trên.

Ngày Sâm chỉ rơi vào ba chi Ngọ, Tuất, Dần. Phần ngoại lệ chỉ bàn chi Tuất: Sâm "Đăng Viên", nên nhậm chức, cầu công danh.

Ngày Sâm trong tháng Giêng 2027

Tháng Giêng Đinh Mùi có một ngày Sâm, bộ máy xem ngày của site cho kết quả:

Một ngày Sâm đẹp theo nhiều lớp: chi Tuất là Đăng Viên, trực Thành, thần hoàng đạo, có Thiên Hỷ, Tam Hợp, Hoàng Ân, Thiên Quan. Nhưng bộ máy cũng ghi Thọ Tử, Trùng Tang, Cô Thần, mấy sao thường được tránh cho việc tang và việc cưới. Nếu việc của bạn là nhận chức, khai giảng một lớp học hay khởi công, đây là ngày hiếm có trong tháng. Lúc đầu hôm, chòm Lạp Hộ đứng giữa trời phía nam; còn Mặt Trăng thật ở tận chòm Xử Nữ, cạnh sao Giác (Spica), tức vùng tú Giác phương Đông. Ngày Sâm kế tiếp là thứ Tư 24/3/2027 (17 tháng Hai âm, Nhâm Dần), trực Bế.

Đọc cho đúng mức

Tú Sâm cùng ba tú hành Thuỷ khác đều được chấm tốt, vì thế mọi thứ Tư đều mang tú tốt; điều này cho thấy tú gắn với lịch tuần hơn là với bầu trời. Đọc Sâm như một gợi ý cho việc xây dựng, học hành, còn quyết định cưới hỏi hay an táng thì dựa vào các lớp chính như tuổi, trực và thần ngày.