Quẻ Địa Thiên Thái (11): trời đất giao nhau, trên dưới thông suốt

Địa Thiên Thái là quẻ số 11: Khôn (đất) ở trên, Càn (trời) ở dưới. Thái là thông suốt, yên ổn. Lời quẻ chỉ sáu chữ: cái nhỏ đi, cái lớn đến, tốt và thông. Đất nằm trên trời nghe như đảo lộn, nhưng chính vì thế mà hai khí gặp nhau. Hào giữa quẻ lại nhắc: không có chỗ bằng nào mà không có dốc.

Tượng quẻ: vì sao đất ở trên mà lại là tốt

Khí trời có tính bốc lên, khí đất có tính lắng xuống. Đặt trời ở dưới, đất ở trên thì một bên đi lên, một bên đi xuống, gặp nhau ở giữa: đó là giao. Đặt ngược lại như quẻ Bĩ thì bên trên càng bay lên, bên dưới càng chìm xuống, xa nhau mãi. Dịch không chấm điểm theo chỗ đứng cao thấp mà theo việc hai bên có gặp được nhau hay không.

Thoán truyện viết: "Thiên địa giao nhi vạn vật thông dã, thượng hạ giao nhi kỳ chí đồng dã." Trời đất giao thì muôn vật thông, trên dưới giao thì chí hướng giống nhau. Rồi tả cấu trúc quẻ: trong dương ngoài âm, trong mạnh ngoài thuận, trong quân tử ngoài tiểu nhân; "quân tử đạo trưởng, tiểu nhân đạo tiêu", đạo người tốt lớn dần, đạo kẻ xấu tiêu dần.

Thái là quẻ tiêu tức của tháng Giêng: ba hào dương đã lên tới nửa quẻ. Câu chúc Tết "tam dương khai thái", ba dương mở thời Thái, lấy từ chính hình quẻ này (xem mười hai quẻ tiêu tức).

Lời quẻ và Thoán truyện

Cái nhỏ đi ra, cái lớn đi vào, tốt, thông. "Nhỏ" là âm, nằm ở quẻ ngoài, đang đi; "lớn" là dương, nằm ở quẻ trong, đang đến. Cách đọc hướng ấy là nhìn từ trong ra: điều tốt đang vào nhà, điều vụn vặt đang ra cửa.

Đại Tượng

Trời đất giao là Thái; bậc vua theo đó mà cắt may cho thành đạo trời đất, giúp đỡ cái thích đáng của trời đất, để nâng đỡ dân. Lúc thông thuận nhất cũng không phải lúc buông tay: thời tiết thuận thì vẫn phải có lịch gieo trồng, có đê đập. Đại Tượng của Thái là một câu về quản trị.

Sáu hào

Sơ Cửu. "Bạt mao nhự dĩ kỳ vị, chinh cát." Nhổ cỏ tranh, rễ kéo theo cả chùm cùng loại, đi thì tốt. Ba hào dương liền nhau, một hào tiến là cả nhóm tiến.

Cửu Nhị. "Bao hoang, dụng bằng hà, bất hà di, bằng vong, đắc thượng vu trung hành." Bao dung cả chỗ hoang vu, dám lội qua sông, không bỏ sót người ở xa, không kéo bè phái, nên hợp với đạo trung. Bốn vế là bốn đức của người điều hành giỏi thời thịnh: rộng lượng, dám làm, nhớ cả người khuất, không lập phe.

Cửu Tam. "Vô bình bất bí, vô vãng bất phục; gian trinh vô cữu. Vật tuất kỳ phu, vu thực hữu phúc." Không có chỗ bằng nào mà không có dốc, không có đi nào mà không có về; giữ chính trong gian khó thì không lỗi. Đừng lo lòng tin của mình không được đáp, trong miếng ăn vẫn có phúc. Ngay giữa thời Thái, hào Ba đứng ở mép quẻ dưới đã thấy dốc phía trước.

Lục Tứ. "Phiên phiên, bất phú dĩ kỳ lân, bất giới dĩ phu." Bay chập chờn xuống, không cậy giàu mà vẫn cùng láng giềng, không cần răn mà vẫn tin nhau. Ba hào âm phía trên cùng hạ xuống để gặp dương.

Lục Ngũ. "Đế Ất quy muội, dĩ chỉ nguyên cát." Vua Đế Ất gả em gái, nhờ đó có phúc, rất tốt. Người ở ngôi tôn chịu hạ mình kết thân với người dưới; ngôi cao mà mềm thì thời Thái giữ được.

Thượng Lục. "Thành phục vu hoàng, vật dụng sư, tự ấp cáo mệnh, trinh lận." Tường thành đổ xuống hào cạn, đừng dùng quân, chỉ ra lệnh trong ấp mình; cố giữ thì hối tiếc. Thái đến tận cùng thì quay về Bĩ; lúc ấy đừng dùng sức chống lại, lo thu xếp bên trong.

Gieo được quẻ Thái nên đọc thế nào

• Việc làm: thời trên dưới hiểu nhau, bàn việc dễ thông, hợp tác dễ thành. Cửu Nhị chỉ cách dùng thời thuận: mở rộng mà không bỏ ai, không lập phe. Cửu Tam nhắc chuẩn bị cho đoạn dốc trong lúc còn đi đường bằng.
• Quan hệ: quẻ của sự gặp nhau hai chiều. Người có sức (Càn) đứng dưới, người mềm (Khôn) đứng trên, nghĩa là bên mạnh chịu nhún thì hai bên mới giao được.
• Việc đang chờ: thời đang thuận, việc có đường thông. Nếu hào động là Thượng Lục, nghĩa là cái thuận đã qua đỉnh; lúc ấy giữ những gì đã có quan trọng hơn mở thêm.

Thái đứng ở đâu trong chuỗi 64 quẻ

Quẻ liền trước là Thiên Trạch Lý (10): đi đứng có lễ rồi mới yên. Tự Quái đi tiếp: không vật gì thông mãi được, nên sau Thái là Thiên Địa Bĩ (12).

Thái thuộc số ít quẻ mà lật ngược hay đổi hết hào đều ra cùng một quẻ: cả quẻ đảo lẫn quẻ đối của Thái đều là Bĩ. Tạp Quái truyện nói cặp này "phản kỳ loại dã", trái ngược nhau về loại. Quẻ hỗ của Thái là Lôi Trạch Quy Muội (54), em gái về nhà chồng; và hào Năm của Thái nói đúng chuyện "Đế Ất quy muội". Câu ấy còn lặp lại nguyên ở hào Năm quẻ Quy Muội, như sợi chỉ nối hai quẻ.