Quẻ Phong Lôi Ích (42): thấy điều lành thì theo, có lỗi thì sửa

Phong Lôi Ích là quẻ thứ 42, Tốn (gió) ở trên, Chấn (sấm) ở dưới: gió mạnh thì sấm vang xa, sấm động thì gió nổi, hai thứ làm lợi cho nhau. Ích là thêm, bớt phía trên để thêm phía dưới. Lời quẻ: lợi có chỗ đi, lợi qua sông lớn. Đây là thời dám làm việc lớn, với điều kiện việc ấy có ích cho người.

Tượng quẻ: lấy một hào trên đưa xuống dưới

Ích là chiều ngược của Tổn. Đặt Thiên Địa Bĩ bên cạnh: Khôn dưới, Càn trên. Lấy hào dương thứ tư của Càn đưa xuống làm hào đầu, ta được Ích. Phía trên chịu bớt một hào, phía dưới được thêm một hào. Từ thế bế tắc của Bĩ, chỉ cần người trên chịu san sẻ là thông.

Thoán truyện: "Tổn thượng ích hạ, dân duyệt vô cương", bớt trên thêm dưới, dân vui không bờ bến. Người xưa đặt tên quẻ theo góc nhìn của số đông: cái thêm thật sự là cái thêm cho người dưới.

Lời quẻ và Thoán truyện

Lời quẻ: "Ích, lợi hữu du vãng, lợi thiệp đại xuyên." Lợi có chỗ đi, lợi qua sông lớn. Thoán giải đại ý: hào năm và hào hai trung chính, có phúc; Chấn động mà Tốn thuận, nên ngày một tiến không bờ; trời ban, đất sinh, cái ích không có phương hướng giới hạn. Và câu khép: "Phàm Ích chi đạo, dữ thời giai hành", đạo của sự thêm đều đi cùng thời, cùng một chữ "thời" mà Tổn đã dùng.

Đại Tượng: nhanh như gió, mạnh như sấm

Gió và sấm là Ích; người quân tử nhân đó thấy điều lành thì dời theo, có lỗi thì sửa. Gió là theo cho nhanh, sấm là sửa cho dứt. Hệ Từ gọi Ích là "đức chi dụ", chỗ làm cho đức thêm rộng. Cái thêm lớn nhất cho một người không đến từ ngoài vào, mà từ việc chịu đổi mình.

Sáu hào

Sơ cửu — "Lợi dụng vi đại tác, nguyên cát, vô cữu"

Lợi dùng để làm việc lớn; phải cả tốt mới khỏi lỗi. Nhiều nhà chú hiểu "đại tác" là việc đồng áng, dựng xây. Người ở dưới được giao việc lớn thì làm phải thật tốt, vì sai một chút là bị trách ngay.

Lục nhị — "Hoặc ích chi thập bằng chi quy, phất khắc vi, vĩnh trinh cát; vương dụng hưởng vu đế, cát"

Có người thêm cho mai rùa quý giá mười bằng, không từ được; giữ chính lâu dài thì tốt; vua dùng để tế Thượng Đế, tốt. Câu đầu trùng với hào năm của Tổn; ở đây thêm chữ "vĩnh", lâu dài.

Lục tam — "Ích chi dụng hung sự, vô cữu; hữu phu trung hành, cáo công dụng khuê"

Được thêm để lo việc khó, không lỗi; có lòng tin, đi đường giữa, cầm ngọc khuê mà trình lên bậc công. Cái được thêm lúc hoạn nạn phải dùng đúng việc và minh bạch với người trên.

Lục tứ — "Trung hành, cáo công tòng, lợi dụng vi y thiên quốc"

Đi đường giữa, trình lên thì bậc công nghe theo; lợi dựa vào đó mà dời đô. Việc lớn tới mức dời cả nơi ở cũng làm được, nếu đi đúng và được tin.

Cửu ngũ — "Hữu phu huệ tâm, vật vấn nguyên cát; hữu phu huệ ngã đức"

Có lòng thành muốn làm ơn, không cần hỏi cũng biết là cả tốt; người ta tin và nhớ cái đức ấy. Ban ơn thật lòng thì không cần bói.

Thượng cửu — "Mạc ích chi, hoặc kích chi, lập tâm vật hằng, hung"

Không ai thêm cho, lại có kẻ đánh; lập lòng không bền, xấu. Cuối quẻ thêm, kẻ chỉ muốn thêm cho mình thì bị bỏ rơi. Hệ Từ giải hào này: người quân tử "an kỳ thân nhi hậu động, dị kỳ tâm nhi hậu ngữ, định kỳ giao nhi hậu cầu", yên mình rồi mới động, bình lòng rồi mới nói, định chỗ giao rồi mới cầu.

Gieo được Ích thì đọc thế nào

Việc làm. Thời thuận để khởi việc lớn, mở rộng, bỏ công sức dài hơi, nhất là việc có ích cho người khác: khách hàng, nhân viên, cộng đồng. Hào trên cùng là lằn ranh: lúc nào cái "thêm" chỉ còn chảy về mình là lúc thế thuận quay ngược.

Quan hệ. Quẻ của giúp đỡ và sửa lỗi. Có điều gì nên xin lỗi thì Đại Tượng bảo làm ngay, như sấm.

Việc chờ đợi. Nghiêng về thuận, "lợi qua sông lớn". Nhưng hào ba và hào bốn nhắc rằng việc lớn cần trình bày rõ và có người tin.

Ích tả một thời thuận, không phải lời hứa sẽ được thêm; cái thêm trong quẻ đến qua việc mình làm cho người.

Quẻ trước, quẻ sau và các quẻ liên quan

Tự Quái truyện, đại ý: bớt mãi thì ắt được thêm, nên sau Sơn Trạch Tổn là Ích; thêm mãi không thôi thì ắt vỡ ra, nên sau Ích là Trạch Thiên Quải, tức quyết.

• Quẻ đảo: Tổn. Bài gieo quẻ bằng đồng xu dùng chính ví dụ Ích biến Tổn: thêm cho người thì bớt ở mình.
• Quẻ đối: Lôi Phong Hằng. Hằng giữ cái bền, Ích đổi cho tốt hơn; hào cuối của Ích hỏng chính vì thiếu chữ "hằng".
• Quẻ hỗ: Sơn Địa Bác, bóc mòn. Bên trong thời thêm có mầm hao, nếu quên người dưới.