Quẻ Hỏa Lôi Phệ Hạp (21): cắn đứt vật chắn giữa miệng

Quẻ Phệ Hạp là quẻ số 21, Ly (lửa, chớp) ở trên, Chấn (sấm) ở dưới. Phệ là cắn, hạp là khép miệng lại: có vật chắn giữa hai hàm thì phải cắn đứt nó, miệng mới khép được. Quẻ bàn về việc xử lý cái cản trở, và lời quẻ nói thẳng: lợi dùng vào việc hình ngục, tức xét xử phân minh.

Hình quẻ: cái miệng ngậm một vật

Đặt quẻ này cạnh quẻ Di (27) sẽ thấy ngay. Di là hào dương ở đáy và ở đỉnh, bốn hào âm ở giữa: một cái miệng mở. Phệ Hạp giống hệt, chỉ thêm một hào dương ở vị trí thứ tư, như có cục xương nằm ngang giữa hàm. Thoán truyện nói đúng như vậy: trong miệng có vật, gọi là Phệ Hạp.

Hai quẻ đơn cũng ăn khớp: sấm là sức cắn, chớp là cái sáng để nhìn rõ chỗ phải cắn. Thoán truyện giảng: cứng mềm chia đều, động mà sáng, sấm chớp hợp lại mà rõ ràng. Xử việc cần cả hai: có sức quyết, và có sự sáng để không cắn nhầm.

Lời quẻ và Thoán truyện

"Phệ Hạp, hanh, lợi dụng ngục." Thông, lợi dùng vào việc hình ngục.

Chữ "ngục" thời ấy rộng hơn nhà tù: đó là việc tra xét, xử án. Thoán truyện thêm một chi tiết: hào mềm được ở giữa mà đi lên, tuy không đúng ngôi nhưng lợi cho việc xử án. Lục Ngũ là âm ngồi ngôi tôn: người xử án mà mềm, biết thương, lại đứng giữa, thì án không quá tay.

Đại Tượng: làm rõ hình phạt, sửa ngay luật lệ

"Lôi điện, Phệ Hạp; tiên vương dĩ minh phạt sắc pháp." Sấm chớp là Phệ Hạp; vua đời trước theo đó làm rõ hình phạt, chỉnh đốn pháp lệnh.

Chớp làm sáng, sấm làm sợ. Luật lệ phải rõ trước như chớp, rồi mới nghiêm như sấm. Phạt mà không rõ luật là phạt tuỳ hứng.

Sáu hào: hai người chịu phạt, bốn người xử án

Cách đọc quen của các nhà chú giải: hào Sơ và hào Thượng là người chịu hình, bốn hào giữa là người đang "cắn", tức đang xử việc. Mỗi hào cắn một thứ, càng lên càng khó cắn.

Sơ Cửu. Đại ý: chân mang cùm, che mất ngón chân, không lỗi. Lỗi nhỏ, phạt nhẹ ngay từ đầu, người ta biết sợ mà dừng. Hệ Từ hạ có đoạn đại ý: phạt nhỏ mà răn lớn, là may cho kẻ tiểu nhân.

Lục Nhị. Đại ý: cắn vào da mềm, ngập cả mũi, không lỗi. Việc dễ xử, nhưng cắn quá sâu. Hào âm ở ngôi chính, ngay thẳng, nên tuy hơi quá tay vẫn không lỗi.

Lục Tam. Đại ý: cắn thịt khô, gặp chất độc; hơi đáng thẹn, không lỗi. Hào âm ở ngôi dương, không đúng chỗ: người xử thiếu vị thế, việc cũ để lâu đã thành rắn và độc. Có chút khó chịu, nhưng làm đúng thì không mắc lỗi.

Cửu Tứ. Đại ý: cắn thịt khô có xương, được mũi tên đồng; lợi ở chỗ khó mà giữ chính, tốt. Đây chính là vật chắn giữa miệng. Mũi tên đồng là sự cứng và thẳng. Ca khó nhất, phải bền.

Lục Ngũ. Đại ý: cắn thịt khô, được vàng; giữ chính mà nghiêm cẩn thì không lỗi. Vàng là sắc giữa, là quý. Người ở ngôi cao xử việc lớn, dùng đức trung, vẫn phải biết lo.

Thượng Cửu. Đại ý: cổ mang gông, che mất tai, xấu. Lỗi tích từ nhỏ thành lớn, không nghe lời răn nên tới mức gông che tai. Hệ Từ đặt hào này đối với hào Sơ: điều thiện không tích thì không đủ thành danh, điều ác không tích thì không đủ hại thân.

Gieo được quẻ Phệ Hạp nên đọc thế nào

• Việc làm: có một chỗ tắc cụ thể, một người, một điều khoản, một khoản nợ, đang chặn giữa. Quẻ khuyên xử cho dứt, nhưng sáng trước rồi mới mạnh: thu thập chứng từ, làm rõ quy định, rồi mới quyết.
• Quan hệ: giữa hai người có một "vật chắn" chưa nói ra. Nói ra thì đau một chút, như cắn phải thịt khô; để đó thì miệng không bao giờ khép được.
• Việc đang chờ: nếu việc đang chờ là một vụ tranh chấp hay thủ tục pháp lý, quẻ nghiêng về đi tới cùng một cách minh bạch. Nên hỏi người làm luật; quẻ không thay được lời tư vấn pháp lý.

Quẻ trước, quẻ sau, quẻ đảo, quẻ đối

Trước Phệ Hạp là Quan (20). Tự Quái giảng chữ "hạp" là hợp: người ta đã ngước nhìn thì sẽ tìm tới nhau, nên Phệ Hạp nối sau Quan; mà vật không thể hợp một cách cẩu thả, nên tiếp là Bí (22), tức trang sức. Quẻ đảo là chính Bí: Phệ Hạp nói "lợi dùng ngục", còn Đại Tượng của Bí lại dặn "không dám xử ngục". Quẻ đối là Tỉnh (48), cái giếng nuôi người không cạn.