Quẻ Trạch Địa Tụy (45): tụ họp cần một trung tâm chính đáng

Trạch Địa Tụy là quẻ thứ 45, Đoài (đầm) ở trên, Khôn (đất) ở dưới: nước từ khắp nơi dồn về trên mặt đất, đọng lại thành đầm. Tụy là tụ họp. Lời quẻ dựng cảnh vua đến nhà miếu, lợi gặp bậc đại nhân, dùng lễ lớn thì tốt. Người tụ lại một chỗ cần một trung tâm chính đáng và một nghi thức chung.

Tượng quẻ: nước về đầm, người về một mối

Khôn ở dưới là thuận, Đoài ở trên là vui. Dưới thuận theo, trên làm cho vui lòng, người ta mới chịu về một chỗ. Hào cửu ngũ dương cương ở ngôi giữa, có lục nhị ứng; hào cửu tứ cũng là dương, đứng sát bên. Hai hào dương ấy là hai trục mà bốn hào âm quy về.

Thoán truyện: "Tụy, tụ dã; thuận dĩ duyệt, cương trung nhi ứng, cố tụ dã." Tụy là tụ; thuận mà vui, cứng ở giữa mà có ứng, nên tụ được. Rồi một câu mở rộng tầm nhìn: xem chỗ muôn vật tụ lại thì thấy được tình của trời đất muôn vật. Muốn hiểu một người, xem họ tụ về đâu.

Lời quẻ và Thoán truyện

Lời quẻ: "Tụy, hanh. Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại nhân, hanh, lợi trinh. Dụng đại sinh cát, lợi hữu du vãng." Thông. Vua đến nhà miếu; lợi gặp bậc đại nhân, thông, lợi giữ chính. Dùng lễ vật lớn thì tốt, lợi có chỗ đi.

Có một chỗ dị bản: chữ "hanh" đứng ngay sau tên quẻ. Có nhà chú, như Chu Hy trong Bản Nghĩa, cho đó là chữ thừa, vì chữ "hanh" đã có ở vế sau. Nghĩa quẻ không đổi.

Vì sao tụ họp lại gắn với nhà miếu? Người xưa gom người bằng tổ tiên chung: giỗ tổ là dịp cả họ về. "Đại sinh" là lễ vật lớn như trâu bò; Thoán giải là thuận theo mệnh trời. Tụ người lớn thì phải có nghi thức xứng tầm, không thể làm qua loa.

Đại Tượng: đông người thì phải lo phòng

Đầm ở trên đất là Tụy; người quân tử nhân đó sửa sang binh khí, phòng việc không ngờ. Nước dồn nhiều thì dễ tràn; người tụ đông thì dễ sinh chuyện. Câu này là phần tỉnh táo của quẻ: chỗ nào vui nhất lại là chỗ cần chuẩn bị nhất.

Sáu hào

Sơ lục — "Hữu phu bất chung, nãi loạn nãi tụy; nhược hào, nhất ác vi tiếu; vật tuất, vãng vô cữu"

Có lòng tin mà không trọn, lúc rối lúc tụ; nếu kêu lên thì một cái nắm tay đã thành tiếng cười; đừng lo, đi thì không lỗi. Người mới đến còn chao đảo; chỉ cần lên tiếng là được đón.

Lục nhị — "Dẫn cát, vô cữu; phu nãi lợi dụng thược"

Được dắt dẫn thì tốt, không lỗi; có lòng thành thì lễ đơn sơ cũng dùng được. "Thược" là lễ tế giản dị theo mùa. Đã có lòng thì không cần phô.

Lục tam — "Tụy như ta như, vô du lợi; vãng vô cữu, tiểu lận"

Muốn tụ mà than thở, chẳng lợi gì; đi thì không lỗi, chỉ hơi đáng tiếc. Hào này không có ứng, đứng ngoài nhóm. Cứ mạnh dạn đến, ngượng một chút còn hơn đứng mãi bên lề.

Cửu tứ — "Đại cát, vô cữu"

Phải cả tốt mới khỏi lỗi. Hào bốn ở sát ngôi vua, được nhiều người theo; ngồi chỗ ấy mà không thật tốt thì dễ bị nghi lấn quyền.

Cửu ngũ — "Tụy hữu vị, vô cữu; phỉ phu, nguyên vĩnh trinh, hối vong"

Tụ người nhờ có ngôi vị, không lỗi; người còn chưa tin thì giữ cái đức lớn, lâu, chính, hối sẽ tiêu. Ngôi vị gom được người đến, còn giữ người ở lại là phần của đức.

Thượng lục — "Tê tư thế di, vô cữu"

Than thở, nước mắt nước mũi, không lỗi. Ở rìa ngoài cùng của đám đông, không ai ứng. Biết buồn vì mình lạc nhóm là còn muốn quay về, nên không lỗi.

Gieo được Tụy thì đọc thế nào

Việc làm. Hợp với họp mặt, ra mắt, gom một nhóm làm việc, tổ chức sự kiện. Lời quẻ đặt hai điều kiện: có người đứng đầu chính danh, và có nghi thức, quy trình xứng tầm. Đại Tượng thêm điều thứ ba: dự phòng rủi ro.

Quan hệ. Quẻ của họ hàng, giỗ chạp, họp lớp, cộng đồng. Hào đầu và hào ba an ủi người còn ngại: lên tiếng, bước tới, sẽ có người đón.

Việc chờ đợi. Việc cần đủ người mới chạy. Chậm hay nhanh phụ thuộc lúc mọi người về đủ.

Tụy tả một thời người ta quy về một mối; nó không hứa cuộc tụ họp nào cũng êm.

Quẻ trước, quẻ sau và các quẻ liên quan

Tự Quái truyện, đại ý: vật gặp nhau rồi mới tụ, nên sau Thiên Phong Cấu là Tụy; tụ lại rồi đi lên thì gọi là Thăng, nên sau Tụy là Địa Phong Thăng. Tạp Quái truyện ghép đôi: Tụy là tụ lại, Thăng là đi lên không quay về.

• Quẻ đảo: Thăng. Gom lại rồi cất lên.
• Quẻ đối: Sơn Thiên Đại Súc, chứa lớn. Tụy gom người, Đại Súc tích sức và đức.
• Quẻ hỗ: Phong Sơn Tiệm, tiến dần. Một nhóm tụ lại bền là nhóm lớn lên từng bước.