Quẻ Trạch Thiên Quải (43): quyết mà hòa, nói rõ ở sân vua

Trạch Thiên Quải là quẻ thứ 43, Đoài (đầm) ở trên, Càn (trời) ở dưới: nước đầm dâng lên tận trời, thế sắp tràn bờ. Năm hào dương đẩy một hào âm cuối cùng. Quải là quyết, là cắt dứt. Lời quẻ dặn quyết bằng cách công khai, nói rõ, bắt đầu từ mình, không cậy binh lực.

Tượng quẻ: nước dâng tới trời

Đầm vốn ở thấp; nay đầm nằm trên trời, nghĩa là nước đã dâng quá mức, chỉ còn chờ vỡ. Năm dương từ dưới lên, một âm còn bám ở trên: đó là tháng Ba âm lịch trong mười hai quẻ Tiêu Tức, dương chỉ còn một bước là trọn.

Thoán truyện: "Quải, quyết dã, cương quyết nhu dã. Kiện nhi duyệt, quyết nhi hòa." Quải là quyết, cái cứng quyết trừ cái mềm; mạnh mà vui, quyết mà hòa. Càn ở trong cho sức, Đoài ở ngoài cho lời êm. Quyết đoán ở đây không có nghĩa là gắt.

Lời quẻ: bốn bước của một cuộc quyết

Lời quẻ: "Quải, dương vu vương đình, phu hào hữu lệ; cáo tự ấp, bất lợi tức nhung, lợi hữu du vãng." Đọc tách ra thành bốn bước:

1. Nêu rõ ở sân vua: đưa việc ra chỗ công khai, không xử sau lưng.
2. Kêu gọi bằng lòng thành, vẫn biết có nguy: không coi nhẹ đối phương dù chỉ còn một.
3. Bảo từ ấp mình trước: sửa phía mình, người của mình trước khi đòi người khác.
4. Không lợi dùng binh, lợi có chỗ đi: không dùng sức ép, nhưng việc phải làm thì tiến.

Năm chọi một mà kinh vẫn dặn chừng ấy điều; cái khó của Quải không phải là thắng, mà là thắng cho sạch.

Đại Tượng: ơn phải chảy xuống

Đầm ở trên trời là Quải; người quân tử nhân đó ban lộc xuống người dưới, ôm giữ ơn đức cho riêng mình là điều kỵ. Nước dâng cao thì phải cho chảy xuống, giữ lại thì vỡ bờ. Người ở thế mạnh nhất cần nhớ điều này hơn ai hết.

Sáu hào

Sơ cửu — "Tráng vu tiền chỉ, vãng bất thắng vi cữu"

Mạnh ở ngón chân trước; đi mà không thắng thì thành lỗi. Hăng hái quá sớm, chưa đủ sức mà đã xông lên.

Cửu nhị — "Dịch hào, mộ dạ hữu nhung, vật tuất"

Cảnh giác mà kêu gọi; đêm tối có binh cũng đừng lo. Đã phòng sẵn thì bất ngờ không thành nguy. Hào đắc trung, quyết mà không quên giữ.

Cửu tam — "Tráng vu cầu, hữu hung. Quân tử quải quải, độc hành ngộ vũ, nhược nhu hữu uấn, vô cữu"

Mạnh lộ ra ở gò má, xấu. Người quân tử quyết lại quyết, đi một mình gặp mưa, như bị ướt, bị người giận, nhưng không lỗi. Hào ba ứng với chính hào âm cần trừ, nên bị đồng đội nghi. Giữ được lòng quyết thì sự hiểu lầm qua đi.

Cửu tứ — "Đồn vô phu, kỳ hành tư thư; khiên dương hối vong, văn ngôn bất tín"

Mông không còn da, đi chập chững; dắt dê theo sau thì hối tiêu, nhưng nghe lời không tin. Ngồi không yên, đi không nổi. Chịu đi sau người khác thì xong, khổ nỗi không chịu nghe.

Cửu ngũ — "Hiện lục quải quải, trung hành vô cữu"

Cắt rau sam dứt lại dứt, đi đường giữa thì không lỗi. Nhà chú hiểu "hiện lục" là thứ cỏ mềm, dễ nhổ mà hay mọc lại. Hào năm ở gần hào âm nhất, dễ mềm lòng; phải cắt dứt mà vẫn giữ mực.

Thượng lục — "Vô hào, chung hữu hung"

Không còn kêu ai được, cuối cùng xấu. Hào âm cuối cùng, đơn độc, hết thời.

Gieo được Quải thì đọc thế nào

Việc làm. Thường gặp khi một việc kéo dài đã tới điểm phải dứt: chấm dứt hợp đồng, bỏ một thói làm việc, xử một người gây rối. Quẻ khuyên dứt bằng thủ tục và văn bản, nói rõ lý do, không trả đũa. Bước "bảo từ ấp mình" là soát lại phía mình trước.

Quan hệ. Cắt một mối không lành thì làm rõ ràng mà tử tế. Hào ba cho thấy người còn dính líu với phía bị cắt có thể bị hiểu lầm một thời gian.

Việc chờ đợi. Việc đã gần tới điểm quyết. Hào hai dặn chuẩn bị cho những bất ngờ vào phút chót.

Lời quẻ không bảo bạn phải đối đầu; nó tả một thời cần dứt khoát và cách dứt khoát cho đúng.

Quẻ trước, quẻ sau và các quẻ liên quan

Tự Quái truyện, đại ý: thêm mãi thì ắt vỡ, nên sau Phong Lôi Ích là Quải; quyết rồi thì ắt có chỗ gặp, nên sau Quải là Thiên Phong Cấu. Tạp Quái truyện khép cả thiên bằng quẻ này: "Quải, quyết dã, cương quyết nhu dã; quân tử đạo trưởng, tiểu nhân đạo ưu dã", đạo quân tử lớn lên, đạo tiểu nhân đáng lo.

• Quẻ đảo: Cấu. Hào âm vừa bị trừ ở trên lại xuất hiện ở dưới; trừ xong chưa phải là hết.
• Quẻ đối: Sơn Địa Bác, năm âm bóc dần một dương. Hai quẻ là hai đầu của cùng một cuộc giành chỗ.
• Quẻ hỗ: Thuần Càn. Bên trong Quải toàn là sức dương; vì thế càng phải nhớ chữ "hòa".