Quẻ Hỏa Thiên Đại Hữu (14): có lớn trong tay, mặt trời giữa trời soi khắp

Hỏa Thiên Đại Hữu là quẻ số 14: Ly (lửa, mặt trời) ở trên, Càn (trời) ở dưới. Đại Hữu là "có lớn": trong tay đã có nhiều người, nhiều sức, nhiều điều kiện. Lời quẻ chỉ hai chữ "nguyên hanh", lớn và thông. Cái khó của quẻ không nằm ở chỗ có được, mà ở chỗ có rồi thì dùng sao cho sáng và giữ sao cho khỏi đầy tràn.

Tượng quẻ: mặt trời đứng trên trời

Lửa ở trên trời là mặt trời lúc chính ngọ, soi tới mọi góc. Đại Tượng gọi là "hoả tại thiên thượng". Không có chỗ nào bị che, nên cũng không có điều gì giấu được: có nhiều là ở dưới ánh sáng, ai cũng nhìn thấy mình có gì và dùng vào đâu.

Chủ của quẻ là Lục Ngũ, hào âm duy nhất mà lại ở ngôi tôn. Thoán truyện giảng: "nhu đắc tôn vị, đại trung nhi thượng hạ ứng chi, viết Đại Hữu", cái mềm được ngôi cao, ở giữa mà lớn, trên dưới đều hưởng ứng. Năm hào dương mạnh mẽ đều theo một hào âm. Người đứng đầu không cần mạnh nhất; cần đủ rộng để người mạnh muốn theo.

Thoán truyện tóm đức của quẻ: "cương kiện nhi văn minh, ứng hồ thiên nhi thời hành", bên trong cứng mạnh, bên ngoài sáng rõ, thuận trời mà làm đúng lúc.

Lời quẻ

Lớn và thông. Hai chữ ấy đứng trơ trọi, không có vế "lợi trinh" đi kèm để ràng điều kiện. Các nhà chú giải coi đây là một trong những lời quẻ thuận nhất Kinh Dịch; nhưng sáu hào lại cho thấy thuận không có nghĩa là thả lỏng.

Đại Tượng

Người quân tử theo đó ngăn điều ác, nêu điều thiện, thuận theo mệnh tốt của trời. Có nhiều trong tay tức là có sức ảnh hưởng; Đại Tượng nói sức ảnh hưởng ấy dùng để làm gì. Có mà không phân biệt thiện ác thì cái có ấy chỉ làm lớn thêm điều xấu.

Sáu hào

Sơ Cửu. "Vô giao hại, phỉ cữu; gian tắc vô cữu." Chưa dính tới điều hại, không có lỗi; biết nghĩ tới gian khó thì không lỗi. Buổi đầu của cái có, chưa ai ghen ghét; giữ ý thức về khó khăn thì giữ được lâu.

Cửu Nhị. "Đại xa dĩ tải, hữu du vãng, vô cữu." Xe lớn để chở, có chỗ đi, không lỗi. Hào dương ở giữa, ứng với Lục Ngũ, là người gánh được việc nặng. Có nhiều thì cần đồ chứa đủ lớn, tức người và cách làm đủ sức chở.

Cửu Tam. "Công dụng hưởng vu thiên tử, tiểu nhân phất khắc." Bậc công hầu đem cái mình có dâng lên thiên tử; kẻ tiểu nhân không làm nổi. Người có của biết đưa vào việc chung; kẻ nhỏ nhen thì giữ khư khư, rồi chính cái có làm hại mình.

Cửu Tứ. "Phỉ kỳ bành, vô cữu." Không phô cái thịnh lớn của mình, không lỗi. Đứng sát ngôi Năm, càng có nhiều càng phải kín. Tiểu Tượng khen "minh biện tích dã", sáng suốt mà biết phân biệt.

Lục Ngũ. "Quyết phu giao như, uy như, cát." Lòng tin qua lại giao hoà, mà vẫn có uy, tốt. Người mềm ở ngôi cao giữ người bằng sự thành thật; nhưng thành thật không có nghĩa là không có phép.

Thượng Cửu. "Tự thiên hựu chi, cát vô bất lợi." Từ trời giúp cho, tốt, không gì không lợi. Hệ Từ thượng giảng: "hựu giả, trợ dã; thiên chi sở trợ giả thuận dã, nhân chi sở trợ giả tín dã", trời giúp người thuận, người giúp người giữ chữ tín. Cái được trời giúp không phải phần thưởng rơi xuống, mà là kết quả của thuận và tín.

Gieo được quẻ Đại Hữu nên đọc thế nào

• Việc làm: quẻ ra lúc đã có nền: người giỏi, khách quen, nguồn lực, uy tín. Câu hỏi chuyển từ "làm sao có" sang "dùng thế nào". Ba hào giữa chỉ ba việc: có người đủ sức gánh (Nhị), đưa vào việc chung (Tam), đừng phô ra (Tứ).
• Quan hệ: Lục Ngũ là hình ảnh người dẫn dắt mềm mỏng được những người mạnh hơn mình theo. Giữ được họ là nhờ lòng tin hai chiều, cộng với chút nghiêm cần thiết.
• Việc đang chờ: thời thuận, nhưng Hệ Từ nói rõ trời giúp người thuận và có tín. Phần mình làm được là giữ lời hứa và làm đúng lúc; kết quả cụ thể quẻ không hứa.

Đại Hữu đứng ở đâu trong chuỗi 64 quẻ

Quẻ liền trước là Thiên Hỏa Đồng Nhân (13); ai biết đứng chung với người thì của và người tự tìm tới. Tự Quái đi tiếp: có lớn thì không thể để đầy tràn, nên sau Đại Hữu là Địa Sơn Khiêm (15). Thứ tự ấy tự nó là một lời khuyên: có nhiều rồi thì học khiêm.

Lật ngược Đại Hữu ra Đồng Nhân, đó là quẻ đảo. Đổi hết hào ra quẻ đối Thủy Địa Tỷ (8), nơi ngôi Năm là hào dương được cả quẻ quây về; Đại Hữu thì ngược lại, ngôi Năm mềm mà những hào cứng chịu theo. Quẻ hỗ là Trạch Thiên Quải (43), quyết đoán trừ bỏ: bên trong cái có lớn luôn cần sự dứt khoát gạt đi cái không nên giữ.