Quẻ Trạch Phong Đại Quá (28): cột cái cong oằn, thời của việc vượt mức

Quẻ Đại Quá là quẻ số 28, Đoài (đầm) ở trên, Tốn (gió, gỗ) ở dưới. Bốn hào dương dồn ở giữa, hai đầu chỉ là hào âm yếu: cái lớn đã quá mức. Lời quẻ vẽ cây cột cái cong oằn, nhưng lại nói lợi có chỗ đi, hanh thông. Thời bất thường thì phải có cách làm khác thường.

Hình quẻ: nước ngập ngọn cây

Tốn là gỗ, Đoài là nước đầm; đầm dâng ngập cây, Đại Tượng gọi là "trạch diệt mộc". Nước vốn nuôi cây, nay dâng quá thì nhấn chìm cây. Cái tốt quá liều cũng thành hại.

Nhìn theo hào, thân cột nặng chịch ở giữa, hai đầu mỏng manh, giống một cây xà nhà đặt lên hai điểm tựa yếu: giữa võng xuống. Thoán truyện nói: cột cong là vì gốc và ngọn đều yếu. Tuy vậy, cứng tuy quá mà ở giữa, thuận mà vui để làm, nên lợi có chỗ đi.

Lời quẻ: cột cái cong oằn mà vẫn hanh thông

"Đại Quá, đống nạo, lợi hữu du vãng, hanh." Cột cái cong oằn; lợi có chỗ đi, thông.

Lạ ở chỗ hình ảnh rất nguy mà lời phán lại thuận. Ý là: khi cột đã cong, ngồi yên dưới mái là không xong. Phải hành động, chống thêm, sửa lại, hoặc dọn ra. Thoán truyện khép bằng câu "thời Đại Quá lớn thay", xếp quẻ này vào nhóm những thời đặc biệt cần người có tầm.

Đại Tượng: đứng một mình không sợ, lánh đời không buồn

"Trạch diệt mộc, Đại Quá; quân tử dĩ độc lập bất cụ, độn thế vô muộn." Đầm ngập cây; người quân tử theo đó đứng một mình mà không sợ, lánh đời mà không buồn.

Ở thời vượt mức, người đúng có khi phải đứng ngoài số đông. Hai vế của câu là hai cách đứng: ở lại mà không sợ, hoặc rút ra mà không oán. Cả hai đều cần một sự vững bên trong mà quẻ gọi là "quá" theo nghĩa tốt: vượt hơn người thường.

Sáu hào

Sơ Lục. Đại ý: lót bằng cỏ tranh trắng, không lỗi. Đặt đồ tế xuống đất là được rồi, vẫn lót thêm cỏ tranh sạch. Hệ Từ thượng bàn hào này, đại ý: cỏ tranh là vật mọn mà dùng thì quý, đó là cẩn thận tới mức cao nhất. Ở thời quá mức, cẩn thận dư một chút là đúng chỗ.

Cửu Nhị. Đại ý: cây dương khô nảy mầm, ông già được vợ trẻ, không gì không lợi. Dương cứng mà được âm mềm ở dưới bổ cho, cây khô đâm lộc từ gốc. Hình ảnh nói về sự tái sinh nhờ được thêm sức trẻ.

Cửu Tam. Đại ý: cột cái cong oằn, xấu. Dương ở ngôi dương, cứng quá, lại ứng với Thượng Lục yếu. Ôm hết sức nặng vào mình mà không chịu cho ai đỡ, cột phải cong.

Cửu Tứ. Đại ý: cột cái vồng lên, tốt; có lòng khác thì đáng tiếc. Dương ở ngôi âm, cứng mà biết mềm, giữ được nóc nhà. Chỉ cần đừng ngả theo Sơ Lục ở dưới mà kéo cột võng xuống.

Cửu Ngũ. Đại ý: cây dương khô ra hoa, bà già được chồng trẻ; không lỗi, không khen. Khác Cửu Nhị ở chỗ cây ra hoa trên ngọn chứ không mọc mầm ở gốc: hoa thì đẹp mà không kéo dài được. Cũng là một lần thêm sức, nhưng không sinh ra gì lâu bền. Lời hào chỉ đánh giá thế, không chê ai.

Thượng Lục. Đại ý: lội qua mà ngập đầu, xấu, không lỗi. Đi tới chỗ sâu quá sức. Xấu về kết quả, nhưng không đáng trách, vì người ấy lội để cứu việc chứ không phải liều. Nhiều nhà chú giải theo phái Nghĩa Lý đọc hào này như người dấn thân vì nghĩa.

Gieo được quẻ Đại Quá nên đọc thế nào

• Việc làm: gánh đang quá sức của cấu trúc hiện có: một người làm việc của ba người, một quy trình chở khối lượng gấp đôi. Đừng chờ cột gãy. Chia tải, chống thêm, hoặc thay khung.
• Quan hệ: khi một bên ôm hết mọi việc như hào Cửu Tam, quan hệ cong dần. Hào Cửu Tứ gợi cách giữ: mạnh mà biết mềm, để người kia cùng đỡ.
• Việc đang chờ: quẻ không khuyên ngồi chờ. Tình thế đã quá mức thì cần một quyết định, có khi là quyết định đứng một mình.

Quẻ trước, quẻ sau, quẻ đảo, quẻ đối

Trước Đại Quá là Di (27): được nuôi đủ rồi mới động được. Sau là Khảm (29): Tự Quái đại ý nói vật không thể quá mãi, quá thì rơi vào hố hiểm. Đại Quá lộn ngược vẫn là chính nó. Quẻ đối là Di: bốn âm ở giữa thay bốn dương, cái miệng trống thay cho thân cột quá nặng.