Quẻ Hỏa Trạch Khuê (38): cùng mà khác, việc nhỏ thì tốt

Hỏa Trạch Khuê là quẻ thứ 38, Ly (lửa) ở trên, Đoài (đầm) ở dưới: lửa bốc lên, nước đầm thấm xuống, hai bên đi hai ngả. Khuê là trái nhau, là lìa. Lời quẻ chỉ có "tiểu sự cát", việc nhỏ thì tốt. Quẻ dạy làm việc với người khác mình, chứ không dạy xóa đi chỗ khác.

Tượng quẻ: hai chị em chung nhà mà khác chí

Lửa tính đi lên, nước tính đi xuống; đặt cạnh nhau thì mỗi thứ một hướng. Thoán truyện thêm một hình rất đời: "Nhị nữ đồng cư, kỳ chí bất đồng hành", hai người con gái ở chung một nhà mà chí không cùng đường. Ly là con gái giữa, Đoài là con gái út. Lớn lên mỗi người một nơi, một ý.

Khuê đứng ngay sau Gia Nhân và chính là Gia Nhân lật ngược. Nếp nhà vừa dựng, quẻ sau đã nói chuyện chia lìa: người viết Tự Quái hiểu rõ nhà nào rồi cũng có lúc như vậy.

Lời quẻ và Thoán truyện

Lời quẻ: "Khuê, tiểu sự cát." Vì sao việc nhỏ vẫn tốt? Thoán giải đại ý: cái mềm tiến lên ngôi giữa, ứng với cái cứng ở dưới, nên tuy lòng người đang trái nhau, những việc nhỏ vẫn làm chung được.

Rồi Thoán lật sang mặt tích cực của sự khác: trời đất cách nhau mà việc thì cùng một việc; nam nữ khác nhau mà chí thông; muôn vật khác nhau mà việc cùng một loài. "Khuê chi thời dụng đại hĩ tai", cái dụng của thời Khuê lớn thay. Không có khác biệt thì cũng không có sinh thành.

Đại Tượng: cùng mà khác

Trên lửa dưới đầm là Khuê; người quân tử nhân đó cùng mà vẫn khác. Cùng ở chỗ lớn, khác ở chỗ riêng; không vì muốn hòa mà bỏ chính kiến, cũng không vì chính kiến mà bỏ chỗ chung. Ý này gần với chữ "hòa nhi bất đồng" mà Luận Ngữ dùng cho người quân tử.

Sáu hào

Sơ cửu — "Hối vong; táng mã vật trục, tự phục; kiến ác nhân, vô cữu"

Hối tiêu; mất ngựa đừng đuổi, tự nó sẽ về; gặp kẻ xấu cũng không lỗi. Thời trái nhau, đuổi theo chỉ làm xa thêm, còn né tránh hẳn thì thành thù.

Cửu nhị — "Ngộ chủ vu hạng, vô cữu"

Gặp chủ ở trong ngõ hẻm, không lỗi. Đường lớn không gặp được thì gặp ở lối nhỏ. Lúc hai bên đang căng, một cuộc gặp không chính thức đôi khi được việc hơn một buổi họp.

Lục tam — "Kiến dư duệ, kỳ ngưu xế, kỳ nhân thiên thả nhị; vô sơ hữu chung"

Thấy xe bị kéo lùi, bò bị giằng lại, người đánh xe bị thích chữ lên trán, xẻo mũi; đầu không tốt mà cuối có kết. Hào âm kẹt giữa hai hào dương, bị kéo cả trước lẫn sau. Khổ lúc đầu, nhưng đi được tới cuối.

Cửu tứ — "Khuê cô, ngộ nguyên phu, giao phu, lệ vô cữu"

Lẻ loi giữa thời trái nhau, gặp được người tốt, tin nhau, tuy nguy mà không lỗi. Một người cùng chí lúc cô độc đáng giá hơn mười người lúc yên.

Lục ngũ — "Hối vong, quyết tông phệ phu, vãng hà cữu"

Hối tiêu; người cùng phe cắn vào da, đi thì có lỗi gì. Cắn da là việc dễ: người hợp mình đã ở sẵn đó, cứ đến với họ.

Thượng cửu — "Khuê cô, kiến thỉ phụ đồ, tái quỷ nhất xa; tiên trương chi hồ, hậu thoát chi hồ; phỉ khấu hôn cấu; vãng ngộ vũ tắc cát"

Lẻ loi, thấy lợn đội bùn, thấy cả một xe chở quỷ; trước giương cung, sau hạ cung; không phải giặc mà là người tới cầu hôn; đi mà gặp mưa thì tốt. Đây là hào hay nhất về mối nghi tự mình sinh ra. Nghi quá thì nhìn đâu cũng thấy quỷ; hạ cung xuống mới nhận ra đoàn đón dâu. Mưa là âm dương hòa, mối nghi tan.

Gieo được Khuê thì đọc thế nào

Việc làm. Thường gặp khi trong nhóm có bất đồng. Chọn những việc nhỏ cùng làm được, đừng ép một quyết định lớn cần mọi người đồng lòng. Một buổi cà phê riêng như hào hai có khi gỡ được cái mà ba cuộc họp không gỡ.

Quan hệ. Hiểu lầm là chủ đề của quẻ. Hào cuối khuyên soát lại chính điều mình thấy trước khi phản ứng; nhiều khi "xe quỷ" chỉ là người ta đến với thiện ý.

Việc chờ đợi. Việc nhỏ có thể xong; việc cần nhiều bên gật đầu thì chậm. Như hào đầu, cái mất có khi tự về.

Khuê không báo trước chia tay hay đổ vỡ; nó tả một thời lòng người lệch nhau và cách đi qua nó.

Quẻ trước, quẻ sau và các quẻ liên quan

Tự Quái truyện, đại ý: đạo nhà đến chỗ cùng thì sinh trái lìa, nên sau Phong Hỏa Gia Nhân là Khuê; trái lìa thì ắt có nạn, nên sau Khuê là Thủy Sơn Kiển.

• Quẻ đảo: Gia Nhân. Trong và ngoài của cùng một cái nhà.
• Quẻ đối: Kiển, cũng chính là quẻ đứng ngay sau. Ít cặp quẻ trong kinh vừa là đối vừa là nối tiếp như thế: lòng trái nhau thì đường cũng hóa khó.
• Quẻ hỗ: Thủy Hỏa Ký Tế. Bên trong cái trái lìa có sẵn một trật tự đã thành; chỗ khác nhau nằm ở bề mặt.