Quẻ Thuần Đoài (58): hai đầm nối nhau, vui mà chính thì bền

Quẻ Đoài là quẻ số 58, đầm chồng trên đầm. Đoài là vui, là lời nói, là cái miệng mở ra. Lời quẻ chỉ "hanh, lợi trinh": thông, lợi giữ chính. Niềm vui tự nó dễ thông, cái khó là giữ cho nó chính. Sáu hào phân biệt khá rõ vui thật, vui vì tin, vui dụ dỗ, vui lưỡng lự và vui bị kéo đi.

Tượng quẻ: một hào âm mở miệng trên hai hào dương

Quẻ đơn Đoài có hai vạch liền ở dưới, một vạch đứt ở trên, giống cái miệng mở ra phía trên một nền cứng. Thoán truyện gói lại: "cương trung nhi nhu ngoại", cứng ở trong, mềm ở ngoài. Vui mà bên trong có cốt thì không thành dễ dãi.

Quẻ kép là hai cái đầm nằm cạnh nhau, nước đầm này thấm qua đầm kia. Thuyết Quái truyện xếp Đoài là thiếu nữ, tượng cho tuổi trẻ, tiếng cười, lời nói. Không có quẻ nào khác đặt niềm vui vào trung tâm như vậy.

Lời quẻ và Thoán truyện

"Đoài: hanh, lợi trinh." Thoán truyện: "Đoài, duyệt dã. Cương trung nhi nhu ngoại, duyệt dĩ lợi trinh", Đoài là vui; cứng ở giữa mềm ở ngoài, vui mà lợi ở chỗ chính. Đoạn sau đại ý: lấy niềm vui mà đi trước dân thì dân quên nhọc; lấy niềm vui mà dẫn dân vượt khó thì dân quên cả hiểm nguy. Sức mạnh của niềm vui lớn đến thế, nên càng phải đặt nó trên lẽ chính.

Chữ "duyệt" trong Thoán truyện cũng là chữ "duyệt" trong câu mở đầu Luận Ngữ: "Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ", học mà thường ôn tập, chẳng vui sao. Hai văn bản gặp nhau ngay ở Đại Tượng.

Đại Tượng: vui cùng bạn bè giảng tập

"Lệ trạch, Đoài; quân tử dĩ bằng hữu giảng tập." Hai đầm liền nhau; người quân tử theo đó mà cùng bạn bè giảng giải, ôn luyện.

Hai đầm nối thì nước qua lại, không đầm nào cạn. Bạn học cũng thế: người này hỏi, người kia giảng, cả hai đều hiểu thêm. Đây là loại niềm vui được Đại Tượng chọn làm mẫu: vui vì cùng học, không vui vì được chiều. Luận Ngữ ngay câu sau cũng nói "hữu bằng tự viễn phương lai, bất diệc lạc hồ", có bạn từ phương xa tới, chẳng vui sao.

Sáu hào: năm kiểu vui

Sơ Cửu. "Hòa đoài, cát." Vui hòa, tốt. Niềm vui chưa dính lợi lộc, chưa thiên vị ai, chỉ là thuận hòa. Ở đáy quẻ, chưa có gì để mất nên vui trong sáng.

Cửu Nhị. "Phu đoài, cát, hối vong." Vui vì có lòng tin, tốt, hối hận mất. Hào dương ở giữa, thành thật; ngồi cạnh hào ba là chỗ dụ dỗ, nhưng vì có lòng tin nên không bị kéo.

Lục Tam. "Lai đoài, hung." Đến để làm vui, xấu. Hào âm ở chỗ không chính, chủ động đi tìm niềm vui, lấy lòng người khác để được lợi. Đây là cái vui nịnh, vui mua chuộc.

Cửu Tứ. Đại ý: bàn tính chuyện vui mà chưa yên; tránh xa cái tật thì có mừng. Hào bốn đứng giữa hào ba (vui dụ dỗ) và hào năm (lẽ chính), cân nhắc chưa xong. Dứt khoát cách xa cái tật thì được vui thật.

Cửu Ngũ. "Phu vu bác, hữu lệ." Tin vào kẻ làm hao mòn mình, có nguy. Hào năm ở ngôi cao mà sát hào sáu, kẻ dẫn dắt bằng niềm vui. Người có quyền dễ bị bào mòn bởi những người làm mình vui.

Thượng Lục. "Dẫn đoài." Kéo người khác vào niềm vui. Lời hào chỉ có hai chữ, không nói tốt xấu, vì kết quả tùy chỗ bị kéo đi đâu. Đây là kiểu vui của người khéo lôi cuốn, cần nhìn kỹ mình đang được dẫn đến chỗ nào.

Khi gieo được quẻ Đoài

• Việc làm: quẻ hợp với những việc dùng lời nói: bán hàng, đào tạo, đàm phán, làm nhóm. Đại Tượng gợi một hướng tốt: dạy nhau, học cùng nhau. Hào ba và hào năm nhắc những lời khen dễ nghe nhất thường đến từ người muốn lấy gì đó.
• Quan hệ: quẻ thuận cho chuyện vui vẻ, gặp gỡ. Khi xét một mối quan hệ, câu hỏi hữu ích là niềm vui ấy thuộc loại nào trong năm kiểu sáu hào kể ra.
• Việc đang chờ: hào bốn là chỗ người ta đang lưỡng lự giữa cái vui trước mắt và cái chính về lâu dài. Lời hào không ép, chỉ nói rằng dứt khoát rồi mới có cái mừng thật.

Quẻ trước, quẻ sau, quẻ lật, quẻ đối

Tự Quái đại ý: vào được rồi thì vui, nên sau Tốn (57) là Đoài; vui rồi thì tan ra, nên tiếp theo là Hoán (59). Niềm vui làm lòng người cởi mở, cũng làm mọi thứ lỏng dần.

Lật ngược Đoài ra chính Tốn: gió đi vào, miệng mở ra. Đổi hết âm dương ra Thuần Cấn (52): núi im và đầm cười là hai thái cực của tĩnh và vui. Quẻ hỗ là Phong Hỏa Gia Nhân (37): bên trong niềm vui bền nhất là cái nếp của một mái nhà.