Quẻ Phong Thiên Tiểu Súc (9): cái nhỏ kìm cái lớn, mây dày mà chưa mưa

Phong Thiên Tiểu Súc là quẻ số 9: Tốn (gió) ở trên, Càn (trời) ở dưới. Tiểu Súc là cái nhỏ kìm giữ cái lớn, một hào âm níu năm hào dương. Lời quẻ nói thông, nhưng tả một bầu trời mây dày từ cõi tây kéo tới mà chưa thành mưa: sức đã tích, việc chưa xong, phải thêm thời gian và thêm sự khéo.

Tượng quẻ: gió thổi trên trời

Gió đi trên trời có thể gom mây, nhưng không giữ được trời. Đó là chữ "tiểu" trong tên quẻ: sức kìm có thật mà mỏng. Chữ "súc" có ba nghĩa đi cùng nhau: chứa, nuôi, và ngăn giữ lại. Cái mềm ngăn được cái cứng một lúc, và trong lúc ngăn ấy thì sức được tích.

Thoán truyện chỉ ngay hào chủ: "nhu đắc vị nhi thượng hạ ứng chi, viết Tiểu Súc". Lục Tứ là hào âm duy nhất, ở đúng ngôi âm, trên dưới đều là hào dương hưởng ứng nó. Một người đứng đúng chỗ có thể làm chậm lại cả một khối lớn; không phải nhờ mạnh hơn, mà nhờ ở đúng vị trí.

Lời quẻ và Thoán truyện

Thông. Mây dày mà không mưa, từ cõi tây của ta kéo đến.

Theo truyền thống, câu này được gắn với Văn Vương khi còn ở đất Chu phía tây, thế lực chưa đủ để làm việc lớn đối với nhà Thương. Đó là cách đọc lịch sử của các nhà chú giải; lời quẻ tự nó chỉ nói một cảnh trời. Thoán truyện giảng "mật vân bất vũ, thượng vãng dã", mây dày mà chưa mưa vì khí còn đang đi lên; "tự ngã tây giao, thi vị hành dã", từ cõi tây đến tức ơn trạch chưa lan ra được.

So với quẻ Nhu cũng có cảnh mây chưa mưa, Tiểu Súc khác ở chỗ: Nhu chờ vì hiểm ở trước, còn Tiểu Súc chưa mưa vì sức kìm và sức tích còn đang giằng co.

Đại Tượng

Người quân tử theo đó trau chuốt văn đức. Chưa làm được việc lớn thì làm đẹp những việc nhỏ: lời nói, phép cư xử, tay nghề, giấy tờ. Đó không phải thời gian bỏ phí mà là phần việc vừa sức của lúc này.

Sáu hào

Sơ Cửu. "Phục tự đạo, hà kỳ cữu? Cát." Quay về theo đường của mình, có lỗi gì đâu, tốt. Bị ngăn lại ngay từ đầu thì trở về chỗ của mình, không cưỡng.

Cửu Nhị. "Khiên phục, cát." Dắt nhau cùng quay về, tốt. Hào ở giữa quẻ dưới, không đi một mình mà kéo cả bạn đồng hành về chỗ an toàn.

Cửu Tam. "Dư thoát phúc, phu thê phản mục." Xe tuột nan bánh, vợ chồng trợn mắt nhìn nhau. Hào dương nằm sát dưới Lục Tứ, cố xông lên thì vỡ xe; trong nhà thì thành giận nhau. Tiểu Tượng nói nó "bất năng chính thất", không giữ được cho nhà ngay ngắn.

Lục Tứ. "Hữu phu, huyết khứ dịch xuất, vô cữu." Có lòng tin thì máu và sợ hãi đều qua, không lỗi. Một mình kìm năm hào dương là việc nguy; chỗ dựa duy nhất là sự thành thật, nhờ đó được Cửu Ngũ phía trên tin theo. Có nhà chú giải đọc chữ "huyết" là "tuất", lo âu; nghĩa câu gần như không đổi.

Cửu Ngũ. "Hữu phu loan như, phú dĩ kỳ lân." Lòng tin ràng buộc nhau, giàu thì chia cùng láng giềng. Người ở trên không giữ riêng phần mình mà cùng Lục Tứ gánh việc kìm giữ.

Thượng Cửu. "Ký vũ ký xử, thượng đức tái, phụ trinh lệ. Nguyệt cơ vọng, quân tử chinh hung." Mưa đã rơi, đã dừng; đức được chất đầy. Bên mềm mà cứ níu mãi thì nguy; trăng gần rằm, người quân tử ra đi thì xấu. Việc đã thành; lúc này cả hai bên nên dừng, đừng đẩy thêm.

Gieo được quẻ Tiểu Súc nên đọc thế nào

• Việc làm: hình ảnh quen là việc lớn bị chậm vì một chỗ nhỏ: một chữ ký, một khoản vốn chưa về, một người chưa đồng ý. Quẻ không khuyên phá rào; khuyên làm kỹ phần nhỏ trong lúc sức tích lại. Cửu Tam là cảnh cố xông khi chưa tới lúc.
• Quan hệ: hào Ba nói thẳng tới chuyện vợ chồng cáu nhau vì cảm thấy bị kìm. Nhận ra ai đang giữ ai lại, vì sao, rồi nói chuyện bằng lòng tin như Lục Tứ, thường gỡ được nhiều hơn là giằng co.
• Việc đang chờ: mưa có rơi ở hào trên cùng, nên chờ không phải vô ích. Nhưng hào ấy cũng dặn: được rồi thì thôi, đừng nhân đà mà làm quá.

Tiểu Súc đứng ở đâu trong chuỗi 64 quẻ

Quẻ liền trước là Thủy Địa Tỷ (8): đã gắn bó với nhau thì có chỗ dồn tích. Tự Quái đi tiếp: vật có tích chứa rồi mới có lễ, nên sau Tiểu Súc là Thiên Trạch Lý (10).

Lật ngược Tiểu Súc ra Lý, đó là quẻ đảo: hào âm duy nhất từ ngôi Bốn xuống ngôi Ba. Tạp Quái truyện tóm: Tiểu Súc là ít, Lý là không ở yên. Đổi hết hào ra quẻ đối Lôi Địa Dự (16): một bên kìm lại mà tích, một bên buông ra mà vui. Quẻ hỗ là Hỏa Trạch Khuê (38), cho thấy trong cái kìm giữ luôn có chút trái ý ngầm.