Quẻ Thủy Thiên Nhu (5): chờ có lòng tin, mây đã lên mà mưa chưa xuống

Thủy Thiên Nhu là quẻ số 5: Khảm (nước, mây) ở trên, Càn (trời) ở dưới. Nhu là chờ. Mây đã kéo lên trời mà mưa chưa rơi; sức đủ mạnh nhưng phía trước còn hiểm. Lời quẻ nói chờ mà có lòng tin thì sáng sủa, hanh thông, giữ chính thì tốt, và rồi vẫn qua được sông lớn.

Tượng quẻ: sức mạnh dừng trước chỗ hiểm

Ba hào dương của Càn ở dưới muốn đi lên, ba hào trên là Khảm, chỗ hiểm. Thoán truyện giảng: "Nhu, tu dã, hiểm tại tiền dã. Cương kiện nhi bất hãm, kỳ nghĩa bất khốn cùng hĩ." Nhu là đợi, vì hiểm nằm ngay trước mặt; cứng mạnh mà không lao vào chỗ sụt, nên không đến nỗi cùng quẫn.

Cái hay của quẻ nằm ở đây: người chờ là Càn, kẻ mạnh nhất trong tám quẻ đơn. Chờ không phải việc của người yếu. Kẻ yếu không có gì để kiềm; chỉ người có sức mới cần học cách giữ sức lại cho đúng lúc. Chữ Nhu trong Hán tự cũng có bộ Vũ (mưa) ở trên, như người đứng dưới trời đợi cơn mưa.

Chủ của quẻ là Cửu Ngũ, hào dương ở giữa quẻ trên, đúng ngôi, nên giữa vùng hiểm vẫn có chỗ ngồi yên.

Lời quẻ và Thoán truyện

Có lòng tin thì sáng sủa hanh thông, giữ chính thì tốt; lợi qua sông lớn.

Chữ "phu" đứng đầu lời quẻ. Không có lòng tin thì chờ đợi biến thành nôn nóng, rồi thành liều. Thoán truyện nói Cửu Ngũ "vị hồ thiên vị, dĩ chính trung dã", ở ngôi trời, vì chính và trung; và kết rằng "vãng hữu công dã", đi thì có công. Quẻ chờ mà lời quẻ lại hứa hẹn một chuyến qua sông: chờ là để đi, không phải để ngồi mãi.

Đại Tượng

Mây lên trên trời là Nhu; người quân tử theo đó ăn uống, vui vầy. Lời bình nghe tưởng nhẹ, mà là lời khuyên thực tế: trong lúc chưa đến thời, hãy nuôi sức, giữ tinh thần, sống bình thường. Lo âu không làm mưa xuống nhanh hơn.

Sáu hào: sáu chỗ đứng chờ

Lời hào quẻ Nhu xếp thành một chuỗi chỗ đứng, càng lên càng gần nước hiểm.

Sơ Cửu. "Nhu vu giao, lợi dụng hằng, vô cữu." Chờ ở ngoài đồng xa, lợi giữ nếp thường, không lỗi. Còn cách xa chỗ hiểm; cứ làm việc thường ngày, đừng vội xông tới.

Cửu Nhị. "Nhu vu sa, tiểu hữu ngôn, chung cát." Chờ trên bãi cát, có chút lời ra tiếng vào, cuối cùng tốt. Gần nước hơn, bắt đầu có người bàn tán; ở giữa quẻ dưới nên giữ được bình tĩnh.

Cửu Tam. "Nhu vu nê, trí khấu chí." Chờ trong bùn, tự gọi giặc đến. Đứng sát mép nước, chính mình tạo ra chỗ hở. Tiểu Tượng đỡ lời: "tự ngã trí khấu, kính thận bất bại dã", giặc là do mình gọi tới, mà cẩn trọng thì không hỏng.

Lục Tứ. "Nhu vu huyết, xuất tự huyệt." Chờ ở chỗ đổ máu, rồi ra được khỏi hang. Đã vào giữa vùng hiểm; Tiểu Tượng giảng "thuận dĩ thính dã", thuận theo mà lắng nghe thì thoát.

Cửu Ngũ. "Nhu vu tửu thực, trinh cát." Chờ bên rượu và cơm, giữ chính thì tốt. Đúng ngôi, đủ đức, nên chờ mà vẫn ung dung. Đây là chỗ chờ đẹp nhất của quẻ.

Thượng Lục. "Nhập vu huyệt, hữu bất tốc chi khách tam nhân lai, kính chi chung cát." Vào trong hang, có ba người khách không mời mà đến, kính trọng họ thì cuối cùng tốt. Ba người khách là ba hào dương của Càn đi lên; lúc tưởng hết đường, sự giúp lại đến từ nơi không hẹn, và cách đón họ quyết định kết cục.

Gieo được quẻ Nhu nên đọc thế nào

Gieo được quẻ này thì câu hỏi đáng đặt không phải "bao giờ" mà là "mình đang chờ ở chỗ nào": ngoài đồng, trên cát, trong bùn hay đã ở trong hang.

• Việc làm: kế hoạch có thể đúng nhưng thời chưa tới. Chuẩn bị giấy tờ, vốn, người; giữ nếp làm hằng ngày. Cửu Tam là cảnh người đứng quá sát mép, tự để lộ sơ hở.
• Quan hệ: chờ một lời đáp, chờ người kia sẵn lòng. Lời quẻ đặt "lòng tin" lên đầu; giục giã thường làm việc chậm thêm.
• Việc đang chờ: kết quả thi, hồ sơ, tin tức. Đại Tượng khuyên ăn uống điều độ, giữ sức. Hào Thượng nhắc giữ lễ với người lạ đến giúp, vì lối ra có khi đến từ đó. Quẻ không nói ngày nào xong.

Nhu đứng ở đâu trong chuỗi 64 quẻ

Quẻ liền trước là Sơn Thủy Mông (4): vật non thì phải nuôi, nên Tự Quái gọi Nhu là "đạo ăn uống". Ăn uống ắt sinh tranh giành, nên sau Nhu là Thiên Thủy Tụng (6).

Lật ngược Nhu ra Tụng, đó là quẻ đảo. Tạp Quái truyện tóm cặp này: "Nhu bất tiến dã, Tụng bất thân dã", Nhu là không tiến, Tụng là không thân nhau. Cùng hai quẻ đơn trời và nước: nước ở trên trời thì đợi mưa, trời ở trên nước thì mỗi bên một ngả. Đổi hết hào ra quẻ đối Hỏa Địa Tấn (35), mặt trời ló khỏi mặt đất, tức cái lúc chờ đã xong. Quẻ hỗ là Hỏa Trạch Khuê (38).