Quẻ Thiên Lôi Vô Vọng (25): không càn bậy, và cái đến ngoài dự liệu

Quẻ Vô Vọng là quẻ số 25, Càn (trời) ở trên, Chấn (sấm) ở dưới. Vô vọng là không càn bậy, không giả dối, làm đúng như lẽ thật. Lời quẻ khen lớn và thông, nhưng nói rõ: không chính thì có tai vạ, không lợi có chỗ đi. Quẻ còn bàn tới loại rủi ro không do mình gây ra.

Hình quẻ: sấm vang dưới bầu trời

Sấm động dưới trời, muôn vật giật mình mà sống dậy theo đúng bản tính, không vật nào giả vờ. Đó là tượng "vô vọng": cái động theo trời, không theo tính toán riêng.

Chấn ở dưới là động, Càn ở trên là mạnh và chính. Thoán truyện đại ý: cái cứng từ ngoài đến làm chủ bên trong, động mà mạnh, cứng ở giữa mà có ứng; hanh thông lớn nhờ giữ chính, đó là mệnh của trời. Hào dương ở đáy là chủ của Chấn, và nó ứng tự nhiên với trời ở trên.

Lời quẻ và hai cách hiểu tên quẻ

"Vô Vọng, nguyên hanh lợi trinh; kỳ phỉ chính hữu sảnh, bất lợi hữu du vãng." Lớn, thông, lợi giữ chính; nếu không chính thì có tai vạ, không lợi có chỗ đi.

Chữ "vọng" thường hiểu là càn bậy, xằng bậy. Nhưng có bản đời Hán chép tên quẻ theo một chữ đồng âm mang nghĩa "trông đợi", nên có cách hiểu thứ hai: điều đến không do mình mong. Hai nghĩa không chọi nhau. Người không làm càn vẫn có thể gặp điều bất ngờ, và quẻ dạy cách đứng trước cả hai.

Thoán truyện hỏi lại một câu đáng nghĩ: đã không càn bậy mà còn đi, thì đi đâu? Mệnh trời không giúp, có làm được không? Tức là: đúng rồi thì cứ ở trong cái đúng, đừng cố thêm.

Đại Tượng: theo đúng thời mà nuôi muôn vật

"Thiên hạ lôi hành, vật dữ Vô Vọng; tiên vương dĩ mậu đối thời dục vạn vật." Dưới trời sấm đi, muôn vật đều theo lẽ thật; vua đời trước theo đó, gắng sức thuận thời mà nuôi muôn vật.

"Đối thời" là khớp với thời. Gieo hạt đúng mùa, nghỉ đúng lúc. Không bịa ra nhu cầu, không làm trái mùa vụ.

Sáu hào

Sơ Cửu. Đại ý: không càn bậy, đi thì tốt. Hào dương ở đáy, động mà thật lòng. Ý ban đầu ngay thẳng thì cứ thế làm.

Lục Nhị. Đại ý: không cày mà gặt, không vỡ đất mà có ruộng thục, thì lợi có chỗ đi. Câu này các nhà chú giải đọc khác nhau. Cách quen là: làm việc ngay trước mắt, không tính trước phần thu hoạch. Cày vì việc cày, không vì đã đếm sẵn lúa.

Lục Tam. Đại ý: tai vạ của người không càn bậy; có người buộc con trâu, người qua đường dắt mất, người trong làng chịu tai. Đây là ví dụ kinh điển của rủi ro không do mình: trâu mất, người làng bị nghi. Lời hào không trách ai, chỉ ghi nhận rằng đời có loại việc như vậy.

Cửu Tứ. Đại ý: có thể giữ chính, không lỗi. Hào dương ở ngôi âm, không có ứng. Biết giữ cái mình có, không đòi thêm.

Cửu Ngũ. Đại ý: bệnh của người không càn bậy, đừng dùng thuốc thì có mừng. Hào chính, ở giữa, mà vẫn gặp chuyện không do mình. Người xưa hiểu là: rối loạn không bắt nguồn từ lỗi của mình thì đừng vội xoay xở bằng cách trái lẽ. Đây là lời bàn về cách ứng xử, không phải lời khuyên y tế; có triệu chứng thì nên đi khám.

Thượng Cửu. Đại ý: không càn bậy mà cứ đi thì có tai vạ, không lợi gì. Đã tới chỗ cùng, thời đã hết. Đúng cũng có lúc phải dừng; đi thêm là thành cố chấp.

Gieo được quẻ Vô Vọng nên đọc thế nào

• Việc làm: hợp với cách làm thẳng, đúng quy trình, không đi tắt, không tô số. Nếu đang có ý tính chuyện lách, quẻ nói thẳng: không chính thì có tai vạ.
• Quan hệ: thành thật là cách duy nhất quẻ này chấp nhận. Có chuyện hiểu lầm không phải lỗi của mình, như con trâu của người làng; giữ bình tĩnh, đừng phản ứng thái quá.
• Việc đang chờ: đừng dùng mẹo để giục. Làm phần việc trước mắt như hào Lục Nhị, phần thu hoạch không nằm trong tay mình.

Quẻ trước, quẻ sau, quẻ đảo, quẻ đối

Trước Vô Vọng là Phục (24): quay về rồi thì không càn bậy nữa. Sau là Đại Súc (26): Tự Quái đại ý nói có cái thật rồi mới chứa được. Quẻ đảo cũng là Đại Súc: Vô Vọng động theo trời, Đại Súc giữ sức trời lại trong núi. Quẻ đối là Thăng (46), lên dần từng bậc.